Meer dan 1000 zzp’ers in de zorg vulden eind maart onze enquête in over het eerste kwartaal van 2025. Hoe ervaren zij de gevolgen van de aanpak op schijnzelfstandigheid? En waarom blijven zij trouw aan het zzp-schap? Eén van de resultaten vanuit ons onderzoek: zorg zzp’er blijven is een daad van verzet geworden.
Ons onderzoek
Gedurende de laatste week van maart hebben we online onderzoek gedaan onder zzp’ers in de zorg. De centrale vraag: hoe verliep het eerste kwartaal van dit jaar voor jou? We hebben met name vragen gesteld over de gevolgen van de aanpak op schijnzelfstandigheid, maar verdiepten ook op de vraag waarom zzp’ers zelfstandig blijven werken. Ruim 1000 zzp’ers hebben het onderzoek ingevuld.
* Wil je ook publiceren over ons onderzoek? Vraag dan het onderzoeksresultaat op via ons contactformulier.
Minister: ‘Werkgevers hebben arbeidsvoorwaarden op orde‘
Minister Van Hijum gaf onlangs aan dat er al positieve effecten te zien zijn van de huidige handhaving op schijnzelfstandigheid. Waaronder de zorg. Volgens de minister zouden werkgevers in de zorgsector binnen hun arbeidsvoorwaarden inmiddels flexibiliteit ingebouwd hebben door ‘zelfroostering, flexpools en meer aandacht voor een goede werk- en privébalans‘. Deze boodschap staat in schril contrast met de feiten. Een beeld dat past bij een ministerie van SZW die bij haar beleid blijft, ook al gaan veel zelfstandig ondernemers gebukt onder de aanpak voor schijnzelfstandigheid. De minister wordt hierbij gesteund door zorgbestuurders, die graag de media opzoeken, omdat ze het beter zouden doen dan hun collega’s. Zo was er het afgelopen jaar Libertas Leiden, die meerdere malen ook door de minister werd aangehaald als een goed voorbeeld dat zzp’ers tot nul had teruggebracht. Totdat je de jaarcijfers erbij haalde. In de zzp hetze vanuit zorgbestuurders was vorige week een nieuw voorbeeld vanuit Laurens Rotterdam.
Laurens claimt succes, maar tegen welke prijs?
Op vrijdag 4 april komt dit artikel uit over zorgorganisatie Laurens, waarbij zorgbestuurder Ronald Buijs trots vertelt dat Laurens van duizend zzp’ers naar nul ging. In het artikel valt te lezen dat er tot 1 april nog gebruik werd gemaakt van zzp’ers. Een tijdspanne van drie dagen zonder zzp’ers is blijkbaar genoeg om een (zorgvuldig gepland) media artikel te laten publiceren met successen. Het belasten van vaste medewerkers was voor de bestuurder een belangrijke voorwaarde om het zonder zzp’ers te doen. De bestuurder noemt dit een succes. Het verder belasten van vaste zorgmedewerkers ligt in lijn met de boodschap van de vakbond Nu’91, dat vaste medewerkers de prijs betalen van terugdringen zzp-inzet. De berichtgeving vanuit de overheid en zorgbestuurders doet iets met de groep zzp’ers in de zorg, die zich eerder verzet dan meebuigt.
‘Er wordt tegen ons gevochten, maar wij vechten terug’
We vroegen zzp’ers naar hoe zij ervoor staan na drie maanden en hoe zij naar de toekomst kijken. De respondenten van ons onderzoek schetsen een scherp beeld van de afkeer tegen het huidige beleid en de boodschap over zzp’ers. ‘Er wordt beleid op beleid gestapeld om ons uit het veld te drukken.’ Een andere respondenten stelt : ‘Zzp’ers worden neergezet als profiteurs, terwijl wij juist gaten dichten waar instellingen te kort schieten.’ Het wantrouwen vanuit opdrachtgevers en overheden sijpelt door in vele reacties: ‘Ik word gecontroleerd alsof ik iets verkeerd doe, alleen omdat ik voor mezelf werk.’ Een ander merkt op: ‘De enige reden dat ik nog opdrachten heb, is omdat ik onmisbaar ben op momenten dat niemand anders beschikbaar is.’ Zzp’ers zijn zich bewust van hun positie en de onmisbaarheid van zorgprofessionals. ‘Ik ben niet de oorzaak van de problemen in de zorg. Ik ben een van de weinigen die het draaiende houdt.’
Naast de behoefte aan zelfstandigheid, ook weerstand tegen een dienstverband
De weerzin tegen loondienst is tastbaar en dat is verrassend. Onderzoek op onderzoek laat zien dat zzp-schap ontstaat door de kwaliteit van het dienstverband. ‘Ik ben niet weg uit loondienst om weer terug te worden geduwd in dat keurslijf,’ schrijft een zorgprofessional. Een ander zegt: ‘Loondienst is voor mij een recept voor frustratie, uitval en verlies van passie.’ Ook de autonomie speelt een grote rol: ‘Als ik terug moet in loondienst, stop ik liever met werken in de zorg.’ En: ‘In loondienst kon ik niet meer staan voor wat ik belangrijk vind in de zorg. Nu wel.’ Uit het onderzoek blijkt dat 2 op de 3 zzp’ers loondienst niet als een aantrekkelijk of haalbaar perspectief ziet. Deze cijfers zijn niet nieuw en liggen op hetzelfde niveau als de afgelopen jaren. Bijzonder is wel dat deze cijfers op dit niveau blijven, ondanks de handhaving op schijnzelfstandigheid. Dat heeft alles te maken met noodzaak. Het zzp-schap wordt door deze groep niet slechts als alternatief, maar als het enige alternatief. ‘De reden om als zzp’er te zijn gaan werken, is mijn welzijn en vrijheid.‘
Ondernemerschap als vorm van verzet
Voor veel respondenten is het ondernemerschap meer dan een werkvorm geworden voor flexibiliteit en eigen regie. Het zelfstandig ondernemerschap lijkt inmiddels een principiële keuze, die niet wordt opgegeven. ‘Ik wil zelf bepalen hoe ik goede zorg lever,’ schrijft een zzp’er. ‘Dat lukt me niet in loondienst met alle bureaucratie.’ Anderen noemen het een zzp-schap een daad van verzet tegen de systeemdruk, opgelegd beleid en een beklemmend loondienstverband: ‘Mijn ondernemerschap is mijn manier om trouw te blijven aan mijn vak en aan mijn cliënten.’ Ondanks het verslechterende klimaat blijft de groep standvastig. De behoefte aan zelfstandigheid is niet langer alleen een laatste strohalm, maar ook een bewuste uiting van professionele autonomie. En steeds vaker ook van activisme. Daarmee groeit de de kloof tussen beleid en praktijk verder.
