Ongewenst gedrag is gedrag dat als zodanig wordt ervaren. Voorbeelden van ongewenst gedrag zijn (seksuele) intimidatie, discriminatie, pesten, agressie en geweld. Zorgverleners, waaronder zzp’ers, hebben er regelmatig last van. Uit recente onderzoeken blijkt dat veel incidenten niet worden gemeld. Wat maakt het zo moeilijk om ondersteuning te vragen? Wat is de impact van bijvoorbeeld agressie? En welke hulp kun je verwachten van een vertrouwenspersoon? Daarover interviewen wij Mandy, vertrouwenspersoon bij Erisietsmisgegaan.nl.
Interview door Paulien den Bode
Onderzoek: ongewenst gedrag komt vaak voor
Meer dan de helft van de zorgverleners kreeg het afgelopen jaar maandelijks of vaker te maken met een vorm van agressie. Dat varieerde van schelden en schreeuwen tot aan spugen, doodsbedreigingen of fysiek geweld. Dat is de uitkomst van een peiling door Nu’91 in 2022. Slechts 7 % van de zorgverleners doet aangifte van agressie en geweld blijkt uit onderzoek van Stichting IZZ. In april 2024 deed PGGM onderzoek naar ongewenst gedrag op de werkvloer in Zorg en Welzijn. Daaruit blijkt dat 31% van de werkenden in de zorg- en welzijnssector te maken heeft met pestgedrag op het werk van collega of leidinggevenden.
De confrontatie met ongewenst gedrag is ingrijpend voor zorgverleners
‘Een grote mond of een hand op je schouder, dat hoort er nou eenmaal bij in de zorg,’ wordt vaak gedacht. Wie regelmatig te maken krijgt met schelden, intimidatie of seksuele
toespelingen, kan uitgeput, onzeker en er zelfs ziek van worden. De impact op zorgverleners is groot, zeker als het gaat om agressie en geweld. Mandy: “De confrontatie met ongewenst gedrag is ingrijpend voor zorgverleners. Het raakt diep in hun vak, hun persoon en hun gevoel van veiligheid. Toch blijven veel zorgverleners er zelf te lang mee rondlopen. Angst, schaamte en schuldgevoelens zijn veelvoorkomende reacties op ongewenst gedrag. Zorgverleners hopen dat het vanzelf stopt of zien het als een eenmalig incident. Sommigen zwijgen uit loyaliteit of omdat ze rekening willen houden met de kwetsbaarheid van hun cliënt. Maar daardoor raken hun eigen grenzen uit beeld. Het blijft moeilijk om actie te ondernemen, juist omdat zorg en bescherming zo diep in hun beroepshouding verankerd zijn.”
Zorgverleners melden zich vaker en vertellen hun verhaal
In 2024 hebben meer zorgverleners zich gemeld bij onze vertrouwenspersonen, vertelt Mandy. “Dat is positief omdat ongewenst gedrag zoals agressie en geweld veel te vaak
voorkomt. In de praktijk is de eerste stap dat de zorgverlener zijn verhaal kwijt kan bij de vertrouwenspersoon en ondersteund wordt bij het vinden van een passende oplossing. Altijd denk ik mee, soms ga ik mee op gesprek of verwijs ik de zorgverlener door. Uitgangspunt is altijd de wens van de melder. Mijn advies is ongewenst gedrag niet onbesproken te laten. Deel je ervaringen. Agressie en geweld tegen zorgverleners zijn niet normaal, het hoort niet bij je vak, ook al komt het regelmatig voor.”
Als je ongewenst gedrag ervaart, heb je belang bij onafhankelijke ondersteuning
Het maatschappelijk debat over ongewenst gedrag in de zorg is volop in beweging. ‘Agressie en geweld tegen een zorgverleners mag niet!’ is ook de publieke opinie. Hun verhaal moet gehoord worden. Zorgverleners moeten in een veilige omgeving hun werk kunnen doen. Mandy: “Als de stap naar de vertrouwenspersoon is gezet, zijn melders altijd opgelucht dat ze hun ervaringen kunnen delen met iemand buiten de eigen woon- en werksituatie. Iemand die onafhankelijk is. Dat geeft een veilig gevoel en de kans voor de melder om de regie terug te krijgen.’’
Bij een vertrouwenspersoon, mag je ook alleen je hart luchten
Vertrouwenspersonen hebben een geheimhoudingsplicht en nemen een onafhankelijke positie in. Dat betekent dat alles wat besproken wordt vertrouwelijk is en niet wordt gedeeld
met anderen. Mandy: “Een vertrouwenspersoon biedt ondersteuning, een luisterend oor en geeft advies. Melders blijven anoniem, zolang ze dat willen. Een misverstand is dat mensen denken dat je na een gesprek met een vertrouwenspersoon actie moet ondernemen. Dat beeld klopt niet, want je mag je ook alleen je hart luchten bij de vertrouwenspersoon. Je verhaal delen, kan soms al genoeg zijn. Je hoeft er niets mee te doen. Maar je kunt er wel meer mee doen, als je dat wil. Dat begeleid ik ook.”
De regie ligt bij de melder
De melder bepaalt hoe het proces verloopt en hoever hij of zij wil gaan. “De regie ligt altijd bij de melder. Als vertrouwenspersoon sta ik naast de melder, luister, reik informatie en
mogelijkheden aan. Mijn ondersteuning sluit aan bij de wensen van de melder. Een voorbeeld is een verzorgende die werd uitgescholden door een kwetsbare cliënt. Zij koos
ervoor om in een gesprek te proberen het vertrouwen met de cliënt te herstellen.”
Ongewenst gedrag komt veel voor in de zorg en laat soms diepe sporen na bij zorgverleners. Dit is voor zzp’ers niet anders dan vaste medewerkers. Toch blijft het benutten van een vertrouwenspersoon vaak uit door angst, schuldgevoel of loyaliteit. Dat is niet nodig. Vertrouwenspersonen bieden een veilige, onafhankelijke plek waar zorgverleners hun verhaal kunnen doen zonder verplichting tot actie.
Informatie van de overheid
Ook de overheid vindt dat zorgverleners hun werk op een veilige manier moeten kunnen doen. Daarom neemt zij verschillende maatregelen om bijvoorbeeld agressie en geweld te
verminderen en te voorkomen.
Informatie is te vinden op Agressie en geweld tegen hulpverleners | Rijksoverheid.nl.
ZZP-erindezorg.nl werkt samen met Erisietsmisgegaan.nl voor onder meer de erkende Geschilleninstantie.
