Werkgevers en zelfstandigenorganisaties zijn het eens dat de huidige beoordeling van de arbeidsrelatie onvoldoende zekerheid vooraf biedt. In hun zoektocht naar een oplossing, komt sectorale uitsluiting van zzp’ers opnieuw naar boven. Daarmee dreigt de zorg alsnog via de achterdeur een aparte zzp-status te krijgen, terwijl de rechter arbeidsrelaties juist individueel beoordeelt. Steeds regelmatiger in het voordeel van de zelfstandig zorgprofessional.
Onwerkbare zzp-regels, dus sectorale uitsluiting van zzp’ers
Zowel werkgevers als zelfstandigenorganisaties willen de onzekerheid over zzp inzet verminderen. Werkgeversvereniging AWVN noemt de regels rondom schijnzelfstandigheid slecht werkbaar en komt via onderzoek uit bij een bijzondere oplossing: spreek af in welke sectoren er niet meer met zzp’ers gewerkt mag worden. Zzp koepel Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) gaat daar in haar eigen voorstel deels in mee en stelt sectorspecifieke regels aan zzp’ers voor.
De twee club zijn het met elkaar eens dat het probleem van individuele arbeidsrelatie zo complex is, dat beiden het voorstel doen om beleid te creëren voor groepen zzp’ers. Terwijl de rechterlijke uitspraak juist laat zien dat alle feiten en omstandigheden per zzp opdracht moeten worden beoordeeld.. Hoe is het mogelijk dat een belangenorganisatie voor zelfstandigen en een werkgeversorganisatie op hetzelfde advies uitkomen?
AWVN en VZN zitten allebei aan tafel de bij SER
AWVN is via haar koepel als lid aangesloten bij de Sociaal Economische Raad, waar onder andere het arbeidsmarktbeleid ontstaat. De voorzitter van VZN zit ook aan tafel bij de SER, namens zelfstandigenorganisaties. De SER heeft in eerdere adviezen duidelijk laten weten dat structureel werk via een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd uitgevoerd hoort te worden. De handhaving op schijnzelfstandigheid, het duurder maken van uitzenden en het doorstrepen van oproepcontracten hoort bij die lijn. Dat de voorstellen van AWVN en VZN elkaar raken, heeft alles te maken met de zoektocht naar duidelijkheid, binnen de context van ‘het vaste dienstverband = de norm’.
De draai van VZN: van verzet tegen sectorale naar sectorale voorwaarden
De ontwikkeling van Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) valt vooral op. Deze koepel, waar SoloPartners als belangenbehartiger van zzp’ers in de zorg is aangesloten, maakte een bijzondere draai. Nog niet zo lang geleden wezen zelfstandigenorganisaties sectorale uitsluiting juist af, omdat iedere zelfstandige apart beoordeel zou moeten worden. Zoals de rechtspraak ook laat zien.
In het nieuwe voorstel pleiten zelfstandigenorganisaties vóór sectorale voorwaarden, de verplichte AOV en geen zzp’ers binnen roosters. VZN wil weliswaar geen algemeen verbod op zzp in bijvoorbeeld de zorg, maar maakt harde sectorale regels mogelijk in sectoren waar volgens de overheid aantoonbaar misbruik plaatsvindt. Tot op heden is de overheid niet in staat geweest om grootschalige schijnzelfstandigheid in sectoren te bewijzen.
Daarnaast krijgt een opdrachtgever alleen duidelijkheid als er géén sprake is van een vooraf gepland aantal diensten in een rooster. Voor de zorg is dat een no-go, want juist daar wordt vanwege 24-uurszorg, continuïteit en bezetting met roosters gewerkt. VZN noemt bovendien zelf (!) de zorg als sector waarvoor nadere richtlijnen kunnen worden opgesteld. Dat komt niet overeen met de positie van haar lid SoloPartners, dat pleit voor zzp’ers in de zorg. Die ook binnen roosters werkzaam zijn.
Waarom zelfstandigenorganisaties een standpunt innemen dat zzp inzet in een sector, bepaalde beroepsgroepen en binnen roosters beperkt, wordt door zzp’ers in de zorg zelf niet begrepen.
Sectorale uitsluiting belemmert zzp’ers zonder goed werkgeverschap te regelen
Wat is het nut van sectorale uitsluiting? Het belemmeren of uitsluiten van zzp inzet binnen sectoren heeft als voordeel dat je niet uitkomt op het échte probleem. In sectoren met grote tekorten, hoge werkdruk en tekortschietende arbeidsvoorwaarden is de interesse in een vast dienstverband laag. De kwaliteit van dat dienstverband heeft zeker in de zorgsector veelvuldig tot de stap naar zzp geleid. Het oplossen van deze problematiek vraagt goed werkgeverschap. Goed werkgeverschap vraagt aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en gezonde werkomstandigheden. Dat kost tijd en vooral geld.
Het sectoraal uitsluiten of beperken van zzp’ers, biedt een pleister op de wond. Je hoeft het werkgeverschap niet op orde te brengen, maar draait het alternatief (zzp) de nek om. Op die manier dwing je werkenden feitelijk richting een dienstverband, of uitstroom. Sectorale uitsluiting kan het aantal zzp’ers verminderen, maar levert dus niet automatisch meer werknemers op.
Sectorale uitsluiting lost schijnzelfstandigheid niet op
De hele discussie over duidelijkheid over arbeidsrelaties, komt voort uit de handhaving op schijnzelfstandigheid. Sectorale uitsluiting lost schijnzelfstandigheid echter helemaal niet op, dus in wat voor oplossingsrichting zitten we dan?
De vraag is veranderd van “is deze zelfstandige eigenlijk werknemer?” naar “willen we deze zelfstandige hier nog laten werken?” Dat is geen juridische oplossing voor schijnzelfstandigheid, maar een verkapt arbeidsmarktbeleid dat gericht is op meer vaste dienstverbanden. Juist in de zorg is die veranderde insteek relevant, want daar leidt het beperken van zzp’ers tot uitstroom. Wie zelfstandigheid beperkt zonder het dienstverband aantrekkelijker te maken, kan het aantal zzp’ers verminderen, maar heeft daarmee nog geen werknemer gewonnen.
