Steeds meer apothekersassistenten verlaten het vak, net als collega’s uit andere zorgberoepen. Eerstelijns voorzieningen zoals de apotheek, huisarts en thuiszorg komen steeds verder onder druk te staan. Het vaste dienstverband wordt al langer bekritiseerd en de handhaving op schijnzelfstandigheid voert de druk verder op.
Apotheken sluiten, want apothekersassistenten stoppen
Het NRC heeft bovengemiddelde interesse voor de beroepsgroep van apothekersassistenten. In januari publiceerde zij een artikel over waarom apothekersassistenten staakten. Inmiddels zijn we een half jaar verder en is er aan de situatie van apothekersassistenten niet veel veranderd. Het logische gevolg is inmiddels dat apotheken sluiten, omdat drie op de vier apotheken geen apothekersassistenten meer kunnen krijgen. Het werk voor apothekersassistenten is te zwaar geworden door personeelstekorten, hoge werkdruk en onvoldoende inkomen. Daar bovenop komt de agressie en frustratie van patiënten vanwege medicijntekorten. Vervanging is nauwelijks te vinden en collega’s vallen uit met burn-out. Veel assistenten zijn moe en twijfelen of ze dit werk nog willen blijven doen. “Ik had niet gedacht dat ik het ooit zou zeggen. Maar als ik nu opnieuw een studie zou moeten kiezen, zou ik iets anders gaan doen.”
Uitstroom door onvoldoende inkomen
In een onderzoek naar de knelpunten, stelt Nivel dat vooral de uitstroom van apothekersassistenten groot is. Driekwart van de apotheken had in het afgelopen jaar één of meer assistenten die vertrokken. Gemiddeld genomen vertrok 27% van het totale aantal assistenten per apotheek. In één jaar. De voornaamste oorzaken van die uitstroom zijn volgens apothekers zelf een te laag salaris, een hoge werkdruk en de negatieve houding van patiënten aan de balie. Vooral het salaris is een groot probleem; het ligt structureel lager dan in bijvoorbeeld ziekenhuizen of andere zorgsectoren. Een loonkloof dus. De combinatie van te lage beloning, zware werkdruk en negatieve bejegening maakt het werk onaantrekkelijk en zorgt voor aanhoudende uitstroom.
FNV in maart ’25: ‘historische CAO’
De FNV sprak in maart dit jaar nog lovende woorden over een nieuw cao-akkoord voor apothekersassistenten. Het resultaat van zo’n 25% loonstijging over de aankomende 3,5 jaar werd “een geweldige overwinning voor de apotheekmedewerkers” genoemd door de FNV. De klachten over onderbetaling en structurele uitstroom van personeel in de sector waren toen al jaren aan de hand. De vraag is of deze hogere CAO afspraken niet te weinig en vooral te laat is geweest, getuige de enorme uitstroom van dit moment. Een alternatieve wijze van werken buiten het dienstverband is volgens de FNV onbespreekbaar. Zij richt zich op het verbeteren van de werkomstandigheden in dienstverband en tegen zzp.
Lastig dienstverband maakte zzp gebruikelijk
Veel apothekersassistenten kozen de afgelopen voor het zzp-schap vanwege onvoldoende waardering, loon en toenemende agressie. In meerdere beroepsgroepen zien we eenzelfde trend, waarbij hoge werkdruk en onvoldoende waardering leiden tot een stap naar zzp. Meer controle over de werk – privé balans en een kans op een gezond loon, maakten ook bij apothekersassistenten de stap naar zzp heel gebruikelijk. Het sluit aan bij een jarenlange bredere trend in de zorg, waarin professionals het zzp-schap als uitweg gebruiken om toch in de zorg te kunnen blijven werken.
Handhaving schijnzelfstandigheid drukt zzp apothekersassistenten de zorg uit
Kunnen we er dan op rekenen dat apothekersassistenten via zzp behouden blijven voor de zorg? Het lijkt er niet op. De handhaving op schijnzelfstandigheid drukt namelijk de zzp apothekersassistenten die er zijn de zorg uit. In een eerdere analyse naar de explosieve groei van zzp’ers in de zorgsector, blijkt dat de groep zzp apothekersassistenten sinds kwartaal 3 2024 dalende is. Dit was het moment dat de Belastingdienst haar boodschap over de zorgsector als kwetsbare sector vaker communiceerde. Angst en onzekerheid voeren sinds die tijd de boventoon. Zie hieronder de dalende paarse lijn – 103 Vakspecialisten gezondheidszorg. Daar vallen apothekersassistenten ook onder. De kans dat deze zzp’ers terugkeren in een dienstverband, is bijzonder klein te noemen als we naar de voorwaarden van dat dienstverband kijken. Uitstroom van deze professionals ligt dus ook hier voor de hand.
Steeds meer beroepsgroepen stappen uit de zorg
De beroepsgroep wijkverpleegkundigen staat onder druk binnen de thuiszorg. Een stijgende vraag naar complexe zorg aan huis leidt tot hoge werkdruk, minder tijd voor directe patiëntenzorg en een verhoogd risico op uitval door stress en overbelasting. De beroepsgroep huisartsen zou in zzp vorm volgens de Belastingdienst niet meer actief mogen zijn binnen huisartsenpraktijken. Met als gevolg toegenomen wachttijden en minder beschikbaarheid van huisartsenzorg. In verpleeghuizen kan de beroepsgroep verzorgende IG geen kant meer op binnen het dienstverband, terwijl zij juist daar een spilfunctie hebben. Ook daar staat zzp onder druk.
Hoe kijkt het ministerie van Volksgezondheid naar deze ontwikkelingen?
Oktober 2024 – “Het stoppen met je baan en het verlaten van de zorg is een rigoureuze stap” gaf de minister aan. Zij zag “geen aanleiding te veronderstellen dat zorg-zzp’ers door handhaving van de Belastingdienst op grote schaal de zorg zullen verlaten… Handhaving door de Belastingdienst zal de schijnzelfstandigheid in de zorg verminderen, en daarmee een positieve invloed hebben op continuïteit en kwaliteit van zorg.” Deze inschatting blijkt niet juist te zijn.
Zonder échte verbeteringen in beloning, werkdruk en beleid blijven zorgprofessionals vertrekken, ongeacht de sector of functie. De omstandigheden in een dienstverband zetten met een toenemend personeelstekort en toenemende vergrijzing steeds meer druk op de beschikbaarheid van zorg. In zzp vorm kunnen zorgprofessionals verder, maar daar dienen zij dan wel de ruimte voor te krijgen. Een groeiende zorgvraag met een dalend aantal professionals is in ieder geval niet houdbaar. De voorbeelden van kwetsbare zorgsectoren en beroepsgroepen stapelen zich op. Wie grijpt in?
