Hoe kijken zzp’ers in de zorg zelf naar de arbeidsmarkt van dit moment? We stelden hen de vraag wat zij zorgorganisaties en beleidsmakers zouden adviseren. Zelfstandigen in de zorg hebben behoefte aan een arbeidsmarkt die flexibeler, rechtvaardiger en inclusiever is.
Dienstverband als norm?
Ook de afgelopen weken bleek dat voor vakbonden en werkgevers het dienstverband nog steeds het logische uitgangspunt is. Een recente position paper van de FNV stelt dat “flexibele arbeid … in de praktijk te vaak misbruikt wordt om kosten te besparen, werkgeversverantwoordelijkheid te ontlopen of private voordelen te behalen.” Het handhaven op schijnzelfstandigheid moet vooral doorgaan, aldus de FNV. Een zorgorganisatie stelde onlangs dat zzp’en in de zorg anders wordt en een vast contract de logische stap is. Ondanks hoog verzuim en verloop. Het mantra ‘vast dienstverband is de norm’ blijft dus vooralsnog springlevend. Toch heeft de Nederlandse arbeidsmarkt te maken met een grote verschuiving in werkvormen. Hoe kijken de mensen die op een ondernemende en flexibele wijze zelf naar de arbeidsmarkt? We vroegen het hen tijdens ons recente onderzoek. Uit een kleine 1000 reacties konden we het volgende samenvatten. Dit is hun advies aan werkgevers, vakbonden en beleidsmakers.
Begrijp de beweegredenen van werkenden
Wat de groep zzp’ers betreft is het een belangrijke stap voor beleidsmakers om de beweegredenen van werkenden echt te begrijpen. Een aanzienlijk deel van de Nederlandse beroepsbevolking kiest er inmiddels voor om als zzp’er te werken, met name vanwege de vrijheid en flexibiliteit die deze vorm van werken biedt. Deze stap naar flexibiliteit wordt door onder meer de vakbond vooral gezien als opportunistisch en geld gedreven, maar slaat een belangrijk punt over. Het doet namelijk volgens de respondenten geen recht aan de intrinsieke motivatie die werkenden hebben. Een respondent in onze enquête stelt: “Doe eerst eens grondig onderzoek naar de beweegredenen van zzp’ers om geen loondienstverband aan te gaan” en “zij moeten gaan onderzoeken waarom hun vaste werknemers zzp zijn geworden. Waar zaten ze fout en waar kunnen zij het nu goed maken.” Door beter te begrijpen waarom mensen flexibel willen werken, kunnen beleidsmakers gerichtere maatregelen ontwikkelen die zowel de wensen van werknemers als de eisen van werkgevers in balans brengen. Het vaste dienstverband als norm stellen gaat de oplossing niet brengen, aldus de respondenten.
Bevorder flexibiliteit en keuzevrijheid
De roep om flexibiliteit op de arbeidsmarkt is luid en duidelijk als je naar de antwoorden van respondenten kijkt. Veel werkenden waarderen vooral de mogelijkheid om hun eigen werkuren te bepalen, de hoeveelheid uren te bepalen en te kiezen voor een arbeidsvorm die past bij hun levensfase. Dit blijkt de basis voor een gezonde werk- privé balans en is nu vooral voorbehouden aan zzp’ers en andere vormen van flexibel werkenden. Meerdere respondenten geven aan dat het verstandig is om “iedereen vrij te laten en niet te dwingen dat iedereen in vaste dienst moet. Er moet voor ieder een keuze zijn wat iemand wil”. Beleidsmakers zouden wat zzp’ers betreft de keuzevrijheid kunnen bevorderen door regelgeving te ontwikkelen die diverse arbeidsvormen ondersteunt, zonder één vorm van werken boven de andere te bevoordelen.
Stop de polarisatie tussen ‘vast’ en ‘zzp’
Volgens de respondenten is de zorgsector een van de sectoren waar de spanning tussen traditionele dienstverbanden en zzp-schap het meest voelbaar is. Veel zorgprofessionals kiezen voor zzp-schap omdat ze meer waardering ervaren en zich vrijer voelen in hun werk. Dat juist zzp’ers gezien worden als een groep die opportunistisch is, doet pijn. “Waardeer de echte zzp’er in de zorg!” luidt het pleidooi van een zorgprofessional. Een ander zegt “geef ons zzp’ers een plek in deze maatschappij. Wij staan achter ons vak en zijn kundig.” Volgens zzp’ers zouden alle beleidsmakers moeten erkennen dat zorgmedewerkers, ongeacht hun werkvorm, cruciaal zijn voor het functioneren van de sector. Het tegenovergestelde bleek met het 2e concept van de wet VBAR, die stelt dat de zzp geeft terug in de fles moet omdat het vaste dienstverband weer de norm moet worden. ZZP’ers roepen op om eerlijke arbeidsvoorwaarden te bieden aan alle professionals, zodat zij hun werk op een kwalitatief hoog niveau kunnen doen en volhouden.
Meer maatwerk, minder bureaucratie
Gemiddeld genomen komen veel reacties neer op een verzet tegen rigide regels en een grote behoefte aan maatwerk. Dit heeft niet alleen betrekking op de arbeidsvoorwaarden, maar ook op de manier waarop zorgverlening nu georganiseerd is. Door flexibelere beleidslijnen te ontwikkelen en meer uit te gaan van vertrouwen, kunnen zowel zorgprofessionals als werkgevers profiteren van een systeem dat zich aanpast aan de unieke omstandigheden van een client. Ook de overbekende oproep om de bureaucratie in de zorg te verminderen komt vaak terug. “Luister naar de mensen op de vloer en niet naar degene achter een bureau.” Te veel managementlagen en onduidelijke regelgeving frustreren. Zoals een respondent stelt: “Zorg voor minder lagen in de organisatie waardoor het geld ook daadwerkelijk naar de zorgvragers gaat.” Beleidsmakers zouden duidelijke en toegankelijke regels moeten creëren die werkenden in staat stellen om zich te concentreren op hun kerntaken.
Maak de arbeidsmarkt flexibeler, rechtvaardiger en inclusiever
ZZP’ers in de zorg zijn op zoek naar een eigen plek binnen de arbeidsmarkt, tussen de andere werkvormen. De stap naar zzp komt voort uit een behoefte om op een flexibeler manier om te kunnen gaan met het vak, ureninzet en inkomsten. Dit is echter niet voorbehouden aan alleen zzp’ers. Zorgmedewerkers in loondienst willen misschien wel hetzelfde als zzp’ers. Als er echt zou worden geluisterd naar de ervaringen en behoeften van werkenden, dan zou een flexibele, rechtvaardige en inclusieve arbeidsmarkt een logisch gevolg zijn. Daarbij neemt het belang van een vast dienstverband misschien af, maar sluit het beter aan op de behoeften van werkenden.
