In Brabant groeit het tekort aan zorgpersoneel hard zo lezen we in de media. De zorgvraag stijgt een stuk sneller dan het aantal beschikbare medewerkers en de rek is er qua zorgpersoneel zo goed als uit. Zorgorganisaties in de regio zijn daarom aan zet om het personeelstekort op te vangen. Zij leunen voor de oplossing op de toepassing van AI en meer ‘efficiency’ onder het personeel. Dat heeft echter een prijs.
Meer uren werken: ‘goede voorbeelden’ in de etalage
‘Zonder ingrijpen loopt de Brabantse zorg vast in personeelstekort‘ is de titel van een actueel artikel in Zorgvisie. De vraag is hoe Brabantse zorgorganisaties omgaan met het snel oplopende tekort aan zorgpersoneel. Volgens prognoses van Transvorm loopt in deze regio het personeelstekort in 2033 op tot 30.800. Het aantal 70+ers neemt tot die tijd met 20 procent toe, terwijl het aantal werkenden groeit met maar 1,6 procent. Zorgorganisaties zoeken naar manieren om dit tekort op te vangen. Er lopen allerlei ‘succesvolle projecten’. Een van de maatregelen die de meest effectieve oplossing zou zijn is het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Simpel gezegd: meer uren werken met dezelfde hoeveelheid mensen. In een sector die al een erg hoge werkdruk kent klinkt dat niet meteen als vooruitgang. Echter volgens onderzoekers zou het veel opleveren voor zorgorganisaties en er zijn al instellingen die hierop inzetten. De zorgorganisaties die hierop sturen merken dat het zorgt voor meer verbinding en tevredenheid van medewerkers, zo lezen we. Interessant is dat zorgorganisatie Cello hierin wordt genoemd als goed voorbeeld. De zorgorganisatie deelde zomerbonussen uit aan medewerkers die in de zomer extra uren werkten.
Maar wat als we de jaarverslagen uit 2023 en 2024 naast elkaar leggen? Dan zien we een verzuimpercentage van 7,9% in 2023 en 9% in 2024. Is zorgmedewerkers meer druk opleggen door meer te werken succesvol? Als het verzuim oploopt kun je je de vraag stellen of meer werken echt wel leidt tot meer tevredenheid.
Slimme inzet van medewerkers en AI
Een belofte die vaak te is horen uit de politiek en bestuurders van zorgorganisaties, is het gebruik van AI, technologie en digitalisering. Met AI zou meer doen met minder zorgverleners mogelijk zijn. Daarmee zou het één van de oplossingen moeten zijn om het tekort aan zorgpersoneel en de groeiende zorgvraag op te vangen. Tot nu toe echter belooft AI veel, maar maakt het die beloftes nog niet waar. Terwijl beleid hierop wel wordt gevormd. Ook in dit geval wordt weer een Brabantse zorginstelling genoemd als succesvol voorbeeld. Dit keer zorgorganisatie Vitalis. Zij zouden een goed voorbeeld zijn van een organisatie die met behulp van technologie werkt aan het verzuim in hun organisatie. Dit doen zij met behulp van een zelfontwikkelde robot die verstoringen in het rooster oplost. Dit zou de werkdruk en stress verlagen bij zorgmedewerkers. In theorie klinkt dat goed.
Ook daarom hier weer een reden om dit te toetsen aan de praktijk door de jaarcijfers van de zorginstelling weer naast elkaar te leggen. In 2023 kende Vitalis een ziekteverzuim van 6,1%% ten opzichte van 7,2% in 2024. Ook deze organisatie kent na de uitvoering van een politiek idee om het personeelstekort op te vangen een stijging in verzuim. Digitalisering en technologie zouden zorgverleners kunnen ondersteunen bij hun werkzaamheden, maar het lost de menselijke kant van werkdruk nog niet op.
Anders werken in de zorg: maar voor wie?
Naast technologische oplossingen worden ook verschillende programma’s opgezet om de zorg ‘efficiënter’ te maken. Bijvoorbeeld het programma LAT (Langer Actief Thuis) als onderdeel van het grotere landelijke WOZO-programma. Zorgprofessionals moeten kritischer kijken welke zorg echt nodig is. Iets extra’s (mogen) doen waarmee tijdens het werk de kern van zorgverlener zijn wordt geraakt, zit er dan niet meer bij. Eigen regie en langer zelfstandig thuiswonen klinkt heel fijn, maar kwetsbare ouderen vinden vaak ook houvast bij de geborgenheid en professionaliteit die een zorgverlener hen kan bieden. Inmiddels noemen we het een goed voorbeeld als een beginnend dementerende cliënt interactie heeft met een pratende slimme bloempot. Of dat zorgmedewerkers bij mensen van 95+ met hun ‘handen op de rug’ moeten werken. De eenvoud van zorg verlenen en klaarstaan voor iemand lijkt zo steeds meer naar de achtergrond de verdwijnen. Het is vervolgens juist de liefde voor het vak die hen de stap naar zzp-schap doet maken. Omdat dit binnen een dienstverband steeds problematischer wordt.
De zorgverlener koos voor het vak, niet voor efficiency
Zorgverleners werken vanuit de overtuiging om een verschil te willen maken voor anderen. Als vaste medewerker moet je verplicht deelnemen aan politiek gekleurde en bestuurlijke programma’s of ideeën. In de praktijk zitten zorgprofessionals hier niet op te wachten. Zij willen ‘gewoon’ zorg kunnen verlenen. Daar zit voor zorgprofessionals juist een groot gedeelte van de waardering en juist die waardering wordt hen keer op keer beloofd. Ondanks dat er in loondienst van alles wordt gevraagd dat steeds minder met het vak te maken heeft, houden professionals vast aan hun behoefte voor dat vak. Als zzp’er in de zorg merken professionals dat zij nog wel toekomen aan hun vak.
Een vast dienstverband werkt daarom niet voor iedereen. Zorgorganisaties en politiek zouden ervoor moeten zorgen dat alle zorgprofessionals de ruimte krijgen. In plaats van dat zij zich in bochten moeten wringen om nog zorg te kunnen verlenen. Want juist dat stimuleert de uitstroom en maakt alle plannen zinloos.
