De Belastingdienst geeft na een boekenonderzoek een ‘aanwijzing’ aan een zorgorganisatie over de inzet van zzp’ers in de zorg. Het standpunt van de Belastingdienst is – niet geheel verrassend – dat de arbeidsrelatie met de zzp’er wordt aangemerkt als een dienstbetrekking. We geven een praktijkvoorbeeld. Hoe komt de Belastingdienst tot haar oordeel ‘dienstbetrekking’?
Belastingdienst komt tot een ‘eindoordeel’
Terwijl de handhaving schijnzelfstandigheid in de zorg staat toch ter discussie staat, valt er bij diverse zorgorganisaties een ‘eindoordeel’ van de Belastingdienst op de deurmat. Na een boekenonderzoek komt de fiscus in een aantal gevallen tot het oordeel dat er tussen zzp’er en zorgorganisatie sprake moet zijn van een dienstbetrekking. De Belastingdienst controleert inmiddels een jaar zzp zorg constructies en komt nu met enige regelmaat tot een beslissing. Het was opvallend dat de Belastingdienst vorig jaar op regionaal niveau boekenonderzoeken bij organisaties in gang zette, terwijl op landelijk niveau de ontwikkeling van het fiscaal kader zzp zorg nog speelde. Vorig jaar juli beloofden 3 ministeries, de Belastingdienst en 6 werkgevers koepels nog te werken aan dat fiscaal kader zzp zorg. Die handreiking zou duidelijkheid moeten geven over wanneer er wel of geen sprake was van schijnzelfstandigheid. Dat Fiscaal Kader ketste af en werkgevers gingen vervolgens zelf verder. Dit werd het Fiscaal Kompas ZZP Zorg.
Samengevat stellen werkgeverskoepels dat er ook na 1-1-1025 veel mogelijk is met de inhuur van zzp’ers door zorgorganisaties. De Belastingdienst stelt alvast dat er sprake is van een dienstbetrekking. Hoe komt de Belastingdienst in de zorg tot haar oordeel ‘dienstbetrekking’? En welke argumenten zet het Fiscaal Kompas daar tegenover?
‘De zorgorganisatie oefent gezag uit op de zzp’er’
In een rapport van de Belastingdienst wordt gesteld dat er een gezagsverhouding is tussen de opdrachtgever en de ingehuurde zzp’ers. De zorg zou volgens de Belastingdienst niet ‘onder eigen naam en eigen verantwoordelijkheid‘ kunnen worden aangeboden. De zzp’ers dienen ‘zich te houden aan protocollen en werkinstructies‘, waardoor er volgens de Belastingdienst sprake is van een arbeidsrechtelijke gezagsverhouding.
Wat zegt het Fiscaal Kompas ZZP Zorg over gezag?
Het Fiscaal Kompas ZZP Zorg benadrukt dat zorgprofessionals werken op basis van hun eigen professionele standaard en dat de zorgorganisatie niet zomaar kan ingrijpen in de manier waarop deze zorg wordt verleend. De Belastingdienst stelde zelf dat landelijke voorschriften niet meetellen bij de beoordeling gezag, maar wijkt hier nu in bovenstaand oordeel vanaf. De praktijk laat wat ons betreft zien dat de zorgsector weinig gezag kent, omdat zorgverleners hebben te voldoen aan een landelijke professionele standaard. Dit maakt de hoge mobiliteit onder zorgmedewerkers mogelijk. Zij kunnen ad-hoc in veel omstandigheden direct aan de slag, zonder inwerken of instructies.
‘De zzp’er verricht activiteiten die ingebed zijn’
De Belastingdienst haalt een argument naar voren dat meer hoort bij de concept wet VBAR, dan de wet DBA. Zzp’ers verrichten volgens de Belastingdienst werkzaamheden die ‘een essentieel onderdeel vormen van de bedrijfsvoering‘ en dat draagt bij aan het oordeel dienstbetrekking. Ook inzet op basis van ‘piek’ en ‘ziek’ is daarmee volgens de Belastingdienst niet passend. De dienst merkt dat zzp’ers geïntegreerd zijn in de kernactiviteiten van de organisatie. De Belastingdienst hanteert hierbij de argumenten uit het Deliveroo arrest tussen pizzabezorgers en hun opdrachtgever. Omdat zij in een dienstbetrekking werden beoordeeld, zou dat nu voor alle zzp’ers van toepassing zijn.
Wat zegt het Fiscaal Kompas ZZP Zorg over inbedding?
Het Fiscaal Kompas ZZP Zorg maakt gebruik van de jurisprudentie rondom de wet DBA en neemt geen voorschot op de wet VBAR. De uitspraak van de Hoge Raad rondom de pizzabezorgers van Deliveroo was juist bedoeld als een uitspraak zonder politieke lading. Dat heeft de Belastingdienst er inmiddels wel van gemaakt. Zij slaan simpelweg een brug tussen de huidige wet DBA en de zeer kritisch ontvangen concept wet VBAR. Wil je het argument rondom inbedding tegengaan, dan dienen zzp’ers meer vrijheid te hebben in de uitvoering van hun werk dan werknemers. Via een overeenkomst van opdracht zou dat vorm gegeven kunnen worden. Een goedgekeurde modelovereenkomst maakt onderdeel uit van Fiscaal Kompas ZZP Zorg.
‘De zzp’er moet het werk zelf uitvoeren’
In haar oordeel stelt de Belastingdienst dat de zzp’ers persoonlijk gebonden zijn aan de overeenkomst en dat ze verplicht zijn het werk zelf te verrichten. Dit is een kenmerk van een arbeidsovereenkomst. Als een zzp’er zich vrij kan laten vervangen, draagt dit bij aan het oordeel ‘buiten dienstbetrekking’. Het afgelopen jaar heeft de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten ingetrokken, ook hier weer op basis van die ene uitspraak rondom Deliveroo.
Wat zegt het Fiscaal Kompas ZZP Zorg over vrije vervanging?
Het Fiscaal Kompas stelt dat het recht om vervanging te regelen nog steeds een indicatie kan zijn dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Dit moet opgenomen zijn binnen de overeenkomst van opdracht. Als zzp’ers het recht hebben om zich te laten vervangen, zou dat hun zelfstandigheid ondersteunen en bijdragen aan een oordeel ‘buiten dienstbetrekking’.
‘De zzp’er kent zelf geen aansprakelijkheidsrisico’
De Belastingdienst geeft aan dat de zzp’ers niet voor eigen rekening en risico werken. De zorgorganisatie is eindverantwoordelijk voor de geleverde zorg en de zzp’er draagt geen verantwoordelijk over de geleverde zorg, aldus de Belastingsdienst.
Wat zegt het Fiscaal Kompas ZZP Zorg over aansprakelijkheid?
Een zorgorganisatie kan zzp’ers wel degelijk zelfstandig laten werken en hun eigen verantwoordelijkheid laten dragen voor hun professionele handelen. Dit is vereist in onder meer de Wkkgz, wat een contra-indicatie zou kunnen zijn voor een dienstbetrekking. Omdat de wet DBA én de Wkkgz beiden van kracht werden in 2016, zijn er geen rechtszaken gevoerd binnen het kader van aansprakelijkheid.
Wat laat de Belastingdienst achterwege?
Ondanks dat de Belastingdienst in weinig woorden tot een harde stellingname komt, denken rechters daar mogelijk straks heel anders over. Zo was er de uitspraak van de Rechtbank waaruit bleek dat een operatieassistent als zelfstandige werkt en de chirurg geen gezag uitoefent. Of de uitspraak waarbij de rechtbank oordeelde dat een anesthesiemedewerker zelfstandig werkt, ook binnen kaders van anesthesioloog. In deze uitspraken staat de professionele autonomie van de zelfstandige centraal. Die professionele autonomie en werken volgens de professionele standaard is met de komst van de Wkkgz en Wtza alleen maar toegenomen.
We gaan terug naar terug naar het praktijkvoorbeeld. Wat laat de Belastingdienst achterwege?
Ondernemerschap van de zzp’er
Het conceptrapport van de Belastingdienst gaat niet dieper in op het ondernemerschap van de ingehuurde zzp’ers. Een opdrachtgever kan aanvoeren dat zzp’ers zelfstandig ondernemers zijn, wat bijvoorbeeld blijkt uit:
- Meerdere opdrachtgevers: Als de zzp’ers aantoonbaar werken voor meerdere opdrachtgevers, kan dit worden gezien als bewijs van ondernemerschap. Het Fiscaal Kompas stelt dat het hebben van meerdere opdrachtgevers een sterke indicatie is voor zelfstandigheid.
- Eigen tariefstelling: Zzp’ers kunnen mogelijk hun eigen tarieven bepalen, wat ook een aanwijzing is voor zelfstandigheid en ondernemerschap. Het Fiscaal Kompas benadrukt dat het tarief van een zzp’er aanzienlijk hoger moet zijn dan dat van werknemers om aan te tonen dat de zzp’er verantwoordelijk is voor zijn eigen kosten en risico’s.
Afwezigheid van structurele inbedding
Een zorgorganisatie zou kunnen beargumenteren dat zzp’ers niet structureel zijn ingebed in de organisatie. Het tegenovergestelde argument van wat de Belastingdienst stelt. Dit zou kunnen worden aangetoond door te wijzen op:
- Tijdelijkheid van inhuur: De zzp’ers worden alleen ingehuurd om tijdelijk gaten in de roosters op te vullen (bijvoorbeeld tijdens ziekte of verlof van werknemers). Dit zou kunnen suggereren dat er geen sprake is van structurele afhankelijkheid van de zzp’ers;
- Ad-hoc werk: De werkzaamheden van de zzp’ers worden mogelijk op een projectbasis verricht, wat anders is dan de structurele, continue arbeid die door werknemers wordt verricht.
Zelfstandigheid in werkwijze en organisatie
Een zorgorganisatie kan aanvoeren dat zzp’ers voldoende zelfstandigheid hebben in de uitvoering van hun werkzaamheden. Dit kan bijvoorbeeld blijken uit:
- Keuze van werktijden: Als de zzp’ers enige mate van flexibiliteit hebben in het bepalen van hun werktijden (binnen bepaalde dienstperiodes), kan dit een indicatie zijn van zelfstandigheid.
- Zelfstandig werken conform beroepsstandaard: Volgens het Fiscaal Kompas mogen zzp’ers hun werkzaamheden naar eigen inzicht uitvoeren binnen de kaders van de professionele standaard. Als zzp’ers bijvoorbeeld niet direct aangestuurd worden door leidinggevenden, maar werken volgens professionele richtlijnen zonder dagelijkse supervisie, kan dit de zelfstandigheid versterken.
Geen verplichting tot opdrachten
Een zorgorganisatie kan aanvoeren dat zzp’ers de vrijheid hebben om opdrachten te weigeren, wat kenmerkend is voor zelfstandigheid. Werknemers daarentegen hebben de plicht om de door de werkgever opgedragen taken uit te voeren. Dit argument kan worden ondersteund door afspraken in de overeenkomst waarin staat dat zzp’ers opdrachten kunnen afwijzen of zelf het initiatief kunnen nemen om een opdracht te beëindigen.
Uiteindelijk is het oordeel aan de rechter
De Belastingdienst komt in de zorg met vrij beperkte argumentatie tot haar oordeel ‘dienstbetrekking’ en heeft daarbij de denklijn van een niet aangenomen wet VBAR en een uitspraak rondom pizzabezorgers nodig. Krijgt de Belastingdienst gelijk van de rechter? Dat is uiteindelijk de enige vraag die telt. Omdat de handhaving op de wet DBA zo’n 8 jaar stil gelegen heeft, was er ook geen goede mogelijkheid om een zaak aan de rechter voor te leggen. Dat gaat vanaf 1 januari 2025 veranderen. Vanaf dat moment gaan we organisaties zien die zich juridisch gaan verweren tegen het oordeel van de Belastingdienst. Er zijn wat het Fiscaal Kompas ZZP Zorg betreft meerdere argumenten aan te voeren als verweer. Voor jou als zzp’er in de zorg betekent het vooral dat de stap naar zelfstandig ondernemerschap van belang is en blijft.
