De werkvormen zzp, uitzenden en nulurencontracten worden bedreigd, omdat het vaste dienstverband als norm wordt gehanteerd. In het geval van de zorgsector kost dat de samenleving veel geld. Ongeveer een miljard, in het geval van zzp’ers. Zorgcapaciteit gaat verloren als je professionals naar een werkvorm duwt die zij niet willen.
Flexibele werkvormen behouden zorgcapaciteit
In opdracht van SoloPartners heeft SEO Economisch Onderzoek een zogeheten ‘maatschappelijke kosten-batenanalyse‘ opgesteld. Wat leveren zzp’ers de samenleving op? Het onderzoek heeft vooral tot doel om aan te tonen wat er gebeurt als je zzp inzet volledig doorstreept. Een actueel vraagstuk nu de handhaving op schijnzelfstandigheid veel angst en onzekerheid onder opdrachtgevers heeft veroorzaakt. Door de vraagstelling wordt de meerwaarde van zzp inzet uitgedrukt in getallen.
- 100 tot 200 miljoen euro maatschappelijke winst doordat zzp’ers meer werken dan dat zij in een dienstverband doen;
- 100 miljoen euro winst omdat werkgevers via zzp inzet verzuimkosten, scholingskosten en ontslagkosten voorkomen;
- 300 miljoen tot 1,4 miljard euro winst omdat zorgcapaciteit behouden blijft en wachtlijsten worden voorkomen.
Zorgvisie vat samen dat zzp’ers in de zorg ‘dus’ een miljard waard zijn voor Nederland. Daarmee is de conclusie wat smal en vooral gericht op zzp’ers. Er zijn meer werkvormen in de zorg waar autonomie, een betere werk-privé balans en zeggenschap centraal staan en die van toegevoegde waarde zijn voor de samenleving.
Ook deze werkvormen staan onder druk door wet- en regelgeving.
Gaat het om zzp’ers, of om een passende werkvorm?
De afgelopen jaren is de focus steeds meer komen te liggen op de zzp’er in de zorg als probleem. Met de hernieuwde handhaving op schijnzelfstandigheid gaat het ook nu weer vooral over de ‘arbeidsrelatie’ en ‘schijnzelfstandigheid’ rondom zzp’ers. Daarmee wordt keer op keer genegeerd dat deze zorgprofessionals vooral op zoek zijn naar een duurzame en aansprekende werkvorm. Om het werk vol te houden. Als zij niet meer kunnen werken op die manier, verlaten zij de zorg.
Flexibilisering – waaronder zzp – blijkt een directe uitloper van de gebrekkige kwaliteit van het vaste dienstverband. Moet de maatschappelijke business case gaan over de meerwaarde van zzp’ers? Of om de meerwaarde van flexibele werkvormen zoals zzp? Zorgprofessionals kiezen namelijk niet alleen via zzp, maar ook via uitzenden of nulurencontracten bewust voor flexibiliteit.
ZZP, uitzenden én nuluren worden bedreigd
Het beleid van de afgelopen kabinetten is erop gericht om zorgmedewerkers weer in een vast dienstverband te dwingen, zonder dat dit vaste dienstverband op orde is gebracht. Het ‘vaste dienstverband is de norm‘. Alle werkenden die geen vast dienstverband hebben, moeten tegen zichzelf beschermd worden, zo liet demissionair minister van Hijum laatst nog weten. “Als je zeker bent van je inkomen en van je werktijden geeft dat rust. Het schept ruimte om plannen te maken voor de toekomst. Om misschien een huis te kopen of een gezin te stichten.” Via dit soort aannames over stabiliteit wordt beleid gemaakt dat inmiddels zowel zzp, uitzenden, kort lopende contracten als nuluren contracten moet gaan belemmeren. Stapeling van flexbeleid zet de maatschappelijke business case van alle flexibele werkvormen, waaronder zzp, onder druk.
Het beperken van zzp’ers en andere flexibele werkvormen zonder alternatieven te bieden, kost de maatschappij mogelijk miljarden. Het rapport toont aan dat het beperken van zzp-werkvormen in ieder geval leidt tot maatschappelijke schade van misschien wel een miljard. Deze schade zou ook kunnen gelden voor andere vormen van flexibiliteit. De behoefte van zorgprofessionals aan flexibiliteit, autonomie en zelfbeschikking, zijn een voorwaarde om überhaupt in de zorg te blijven werken.
Flexibilisering in de zorg belemmeren kost miljarden
Het huidige beleid vertrekt vanuit de arbeidsovereenkomst als ‘de norm’ en biedt tot op heden weinig flexibele alternatieven. Dit beleid kost de zorgsector miljarden aan zorgcapaciteit, omdat professionals onder dat beleid al jaren vroegtijdig de zorgsector verlaten. Als zorgproductie en het behoud van zorgprofessionals centraal zouden staan voor de samenleving, dan moet het beleid radicaal andersom. Het ruimte geven aan werkvormen waarbij flexibiliteit, autonomie en zelfbeschikking centraal staan zijn dan ‘de norm‘.
De maatschappelijke meerwaarde die SEO berekent voor zzp’ers in de zorg, laat misschien wel iets breders zien: zorgprofessionals die ruimte ervaren voor autonomie, regie en flexibiliteit blijven inzetbaar voor de zorg en werken meer uren. Die meerwaarde ontstaat in verschillende werkvormen; niet alleen in zzp. Beleid dat structureel inzet op het beperken van flexibele arbeidsvormen, zonder volwaardige alternatieven te bieden, brengt een groot risico met zich mee. Verlies van zorgcapaciteit die anders behouden blijft.
