De reacties op zzp maatregelen in het nieuwe coalitieakkoord, lopen sterk uiteen. Waar de ene belangenorganisatie champagne ontkurkt, waarschuwt de ander juist voor nieuwe onzekerheid. De verschillende reacties van de belangenorganisaties zijn veelzeggend.
Wat zegt het coalitieakkoord over zzp?
Het coalitieakkoord zet een nieuwe koers uit voor zzp-beleid, mits zij voldoende steun ontvangen van andere politieke partijen.
- De VBAR verdwijnt, de koers ‘inbedding = dienstverband’ is losgelaten;
- De zzp’ers aan de ‘onderkant van de arbeidsmarkt’ moeten beschermd worden, waarschijnlijk via een tariefgrens;
- Een Zelfstandigenwet moet ‘vooraf duidelijkheid’ bieden aan ondernemers en opdrachtgevers;
- Het uitzonderen van sectoren van de Zelfstandigenwet ligt op tafel, met name voor ‘zorg en onderwijs’;
- De huidige handhaving schijnzelfstandigheid botst met het regeerakkoord, maar is nog in stand.
Je zou kunnen zeggen dat er een nieuwe richting gekozen wordt rondom de inzet van zzp’ers, maar echte duidelijkheid is er nog niet. Een meerderheid voor deze maatregelen moet nog gevonden worden. De huidige handhaving ontneemt veel zelfstandig ondernemers nog iedere dag het werk. Zzp’ers in publieke sectoren zoals zorg en onderwijs vallen niet zomaar onder de Zelfstandigenwet. Reden voor feest? Of reden voor bezorgdheid? We zagen zeer uiteenlopende reacties op zzp maatregelen.
Sectorale uitsluiting is geen nieuw idee
Toen in mei vorig jaar het concept Zelfstandigenwet werd gepubliceerd, bleek dat de onzekerheid voor zzp’ers in het publieke domein in stand bleef. Bepaalde sectoren zouden via een Algemene Maatregel van Bestuur als ‘risicovol’ kunnen worden bestempeld en zouden vervolgens in de huidige Wet-DBA situatie belanden. Permanente onzekerheid. Wat precies een risicovolle sector is en wanneer dit voldoende bewezen is, werd niet uitgewerkt. Daardoor loopt met name de zorg het risico opnieuw als probleemsector te worden bestempeld, ondanks het ontbreken van feitelijke onderbouwing voor grootschalige schijnzelfstandigheid. De Sociaal-Economische Raad (SER), waarin vakbonden die kritisch zijn op zzp-inzet in de zorg zwaar vertegenwoordigd zijn, mag bepalen of een sector ‘risicovol’ is. Daarmee bleek het concept van de Zelfstandigenwet een wet te worden die duidelijkheid biedt voor veel zzp’ers, maar juist niet voor publieke sectoren, waar het dienstverband zeer problematisch is.
Reden tot zorg?
SoloPartners: zelf-felicitatie en champagne
Brancheorganisatie voor de zorg SoloPartners reageert jubelend op het coalitieakkoord. Ze presenteert de komst van de Zelfstandigenwet als een overwinning waar zij vooral zelf voor gezorgd heeft. In hun communicatie buitelen termen als “goed nieuws voor zzp’ers”, “een belangrijke doorbraak” en “het resultaat waarvoor wij al jaren pleiten” over elkaar heen. De belangenorganisatie voor zzp’ers in de zorg loopt alvast vooruit met geruststellende conclusies. “Echte zelfstandigen hebben niets te vrezen” en “opdrachtgevers die hun zaken op orde hebben ook niet”.
Het valt op dat kritiek op de Zelfstandigenwet en met name de sectorale risico’s uit blijft. De expliciete coalitie voorkeur voor dienstverbanden in de zorg wordt door SoloPartners weggezet als een aandachtspunt voor later, niet als een structureel signaal. Ook het sectorale rechtsvermoeden, dat de zorg opnieuw in een ‘dienstverband = de norm’ mantra kan trekken, wordt niet benoemd. De reactie leest vooral als een bevestiging van eigen lobby-succes, terwijl juist voor zzp’ers in de zorg de belangrijkste vraag onbeantwoord blijft. Verandert er straks écht iets aan hun rechtszekerheid? Of blijft alles bij het oude, maar dan onder een nieuwe naam.
ZZP Nederland: voorzichtig positief
ZZP Nederland kiest duidelijk een andere toon. Geen juichverhalen of claims over behaalde resultaten, maar een afwachtende reactie waarin nadrukkelijk wordt gewezen op de uitwerking die nog moet volgen. ZZP Nederland benadrukt dat het verdwijnen van de VBAR op zichzelf positief kan zijn, maar dat de echte vragen pas beginnen bij de concrete invulling van het rechtsvermoeden voor de ‘onderkant’ en de Zelfstandigenwet. De organisatie reageert bewust niet sector specifiek, maar kijkt breder naar het zzp-beleid als geheel. Waar SoloPartners het akkoord leest als bevestiging, leest ZZP Nederland het als een begin van een nieuw, maar onzeker traject. “Het lijkt alsof de zelfstandig ondernemer eindelijk op waarde wordt geschat” en “we gaan het akkoord verder bestuderen”, zo stelt voorzitter Frank Alfrink.
Zowel SoloPartners als ZZP Nederland zijn aangesloten bij de koepel van Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN).
VZN: winst, mits de uitwerking klopt
Koepelorganisatie Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) reageert positief, maar bedachtzaam op het coalitieakkoord. De afbraak van de VBAR en de komst van de Zelfstandigenwet worden gezien als een koerswijziging. Voorzitter Connie Maathuis spreekt van het einde van een periode van juridische onzekerheid. Het bestrijden van schijnzelfstandigheid zónder het zelfstandig ondernemerschap te raken, lijkt waarheid te worden. Dat is positief, maar er is veel onzeker over de precieze uitwerking. Geen gelopen race dus. In tegenstelling tot SoloPartners en ZZP NL, waarschuwt VZN wél tegen sectorale ontmoediging van zelfstandig ondernemerschap, zoals in de zorg en het onderwijs. De toon is optimistisch, maar onder voorwaarden. Het akkoord wordt gezien als een richtinggevende stap, geen eindstation.
Comité ZZP: constructief, maar stop met sectoraal uitzonderen
Comité ZZP is blij met de constructieve toon richting zelfstandig ondernemers. “In tegenstelling tot het huidige handhavingsbeleid, wil deze coalitie werk maken van rechtszekerheid”, aldus voorzitter René Dongelmans, zelf zzp’er in de zorg. “We zijn voorstander van duidelijke spelregels voor opdrachtgever en opdrachtnemer. Wel maken we ons zorgen over de manier waarop in het coalitieakkoord nog steeds wordt gesproken over sectoren en in het bijzonder de zorgsector. De introductie van een sectorale toets opent de deur naar het beoordelen van groepen zzp’ers. Dat staat haaks op alles wat de rechtspraak de afgelopen jaren heeft vastgesteld. Als je de sectorale uitsluiting in het concept Zelfstandigenwet van mei vorig jaar serieus neemt, dan is er nog geen reden voor groot enthousiasme. Zeker als je zegt je hard te maken voor de zorgsector, dan is voorzichtigheid geboden. De gekozen richting van de coalitie is constructief, maar er moet nog heel veel gebeuren om zelfstandig ondernemers weer normaal aan het werk te krijgen. Wij roepen op tot helderheid. Geen sectorale uitsluiting en stop met het op één hoop gooien van zzp’ers. Daarnaast stellen wij al langer dat de huidige handhaving per direct moet stoppen. Zzp’ers verdienen rechtszekerheid, geen framing richting schijnzelfstandigheid.”
Reacties belangenclubs onthullen meer dan het coalitieakkoord
De verschillen in reacties zijn fors en veelzeggend. Waar de één het coalitieakkoord leest als een eindpunt en zichzelf alvast op de kaart zet, ziet de ander vooral juridische en sectorale risico’s die nog moeten worden opgelost. Daarmee zeggen de reacties van belangenorganisaties meer dan het akkoord zelf.
Ja, het coalitieakkoord zet een andere toon dan de afgelopen jaren en erkent zelfstandig ondernemerschap als volwaardige werkvorm. Dat is winst. Maar zolang sectorale uitzonderingen mogelijk blijven en zorg en onderwijs opnieuw als probleemsectoren worden geframed, verandert er voor de grootste groep zzp’ers weinig. Rechtszekerheid die vooraf wordt beloofd, maar achteraf via sectorale toetsen kan worden ingeperkt, is geen rechtszekerheid.
Ondertussen is de handhaving nog steeds rommelig en onvoorspelbaar. Organisaties zien af van inhuur, zelfstandig ondernemers verdwijnen uit beeld en de praktijk loopt vast. Het coalitieakkoord is dan ook zeker geen finishlijn, maar slechts een tussenstand. Wie dat niet onderkent en nu al juicht zonder de risico’s te benoemen, helpt zelfstandigen niet vooruit.
