Het Rondetafelgesprek over de handhaving wet DBA was de eerste stap naar een besluit over het wel of niet uitstellen van de handhaving. Het werd duidelijk dat de eigen belangen van de Belastingdienst en de vakbond FNV voor het belang van de arbeidsmarkt gaan. Waar zelfstandigenorganisaties en uitzendkoepels zich vooral zorgen maken over de effecten voor de arbeidsmarkt, kiezen Belastingdienst en FNV voor principiële standpunten: doorgaan met handhaven, ongeacht de consequenties.
Op 5 september was er vanwege de onrust over handhaving DBA een Rondetafelgesprek. Terugkijken doe je hier.
Rondetafelgesprek: belang van arbeidsmarkt staat niet centraal
Het Rondetafelgesprek rondom de handhaving van de wet DBA had veel aandacht voor de eigen belangen van de Belastingdienst en die van de vakbond. De twee partijen hanteren een principieel standpunt in de discussie over schijnzelfstandigheid: handhaven ongeacht de consequenties. De Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) en de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) hebben het belang van continuïteit op een krappe arbeidsmarkt onderstreept. Handhaven past daar niet bij. De uitzendbranche waarschuwde voor risico’s bij de handhaving van de wet DBA en zelfstandigenorganisaties gaven aan dat zij de handhaving wet DBA langer uit willen stellen. Uitspraken van de rechter bieden onvoldoende duidelijkheid en opdrachtgevers trekken bij twijfel nu al zzp opdrachten in. Dit veroorzaakt onrust, net zoals in 2016. Het is kortetermijndenken om na 8 jaar een wet alsnog te gaan handhaven. De vakbond FNV vindt dat er nu sprake is van een moment waarop handhaving dan eindelijk gaat gebeuren. Dat ‘momentum’ moeten we aangrijpen, zo stelt de vakbond. Emoties liepen op aan de kant van de directie van de Belastingdienst, die te maken heeft met ‘collega’s die al tien jaar worstelen met het (DBA) dossier, waar geen helderheid op komt’. Het belang van de Belastingdienst was dan ook overduidelijk.
Belang Belastingdienst: doorgaan met handhaven
De Belastingdienst was uitgenodigd bij het Rondetafelgesprek en dat is op zichzelf opvallend te noemen. Was het namelijk niet zo dat de dienst slechts een uitvoerende en controlerende instantie zou moeten zijn? Een organisatie die volgens eigen zeggen achteraf controleert en volgend is aan wetgeving? Niet tijdens deze Rondetafel. Dat de Belastingdienst het debat actief probeert te beïnvloeden was klip en klaar. De organisatie was de enige genodigde zonder ‘position paper’, maar desalniettemin met een stevig maatschappelijk standpunt. Het kabinet moet zich wat de Belastingdienst (!) betreft zorgen maken over de ‘betrouwbaarheid van de overheid’ als zij de handhaving verder uitstelt. De Belastingdienst is van mening dat de handhaving moet doorgaan. Er is meer dan voldoende duidelijk over de wet DBA en vooral de uitspraak rondom Deliveroo heeft daar ‘heel veel’ aan bijgedragen. De Belastingdienst is tevreden over de ontstane angst onder opdrachtgevers, die ervoor zorgt dat organisaties zich beginnen te gedragen op een manier die bij de Belastingdienst past. Daarnaast was opvallend dat de Belastingdienst uitdrukkelijk aangeeft samen te werken met branches. De dienst haalde een succesvolle samenwerking met de branche voor kinderopvang aan, die inmiddels zelf vastgesteld heeft dat zij als branche niet langer met zzp’ers kan werken. De Belastingdienst liet gemakshalve achterwege dat zij zelf uit de samenwerking met de branches zorg stapte. Daarmee wordt duidelijk dat samenwerking tussen Belastingdienst en branches alleen in stand blijft als de branche besluit te stoppen met de inhuur van zzp’ers.
Sussen en jezelf klein maken
Om ervoor te zorgen dat het kabinet de handhaving op schijnzelfstandigheid in stand laat, koos de Belastingdienst vooral een strategie die de vaste Kamercommissie in slaap moet sussen. Jezelf klein maken was het andere deel van de strategie. De Belastingdienst trapte de bijeenkomst af met de boodschap dat er absoluut ‘geen handhavingsmarathon’ zou komen. Het aantal fte’s dat zich vanuit de Belastingdienst zou bezig houden blijft ‘gewoon’ op 80 fte. Wat de Belastingdienst betreft staat “voor 95% van alle gevallen allang vast staat dat zij schijnzelfstandig zijn”. Bij ‘slechts 5% van de gevallen is de vraag of zzp’ers schijnzelfstandig zijn‘. Het probleem wordt dus overdreven en de uitkomst is allang duidelijk, aldus de Belastingdienst. Die groep van 5% aan zzp’ers is volgens de Belastingdienst ‘heel vocaal’ en krijgt dus bovengemiddeld veel aandacht. Zzp’ers hoeven zich wat de Belastingdienst overigens sowieso geen zorgen te maken, want ‘het zijn de opdrachtgevers die bezocht worden’. Het getal 5% is bedacht door hoogleraar Verhulp, die als ex-SER lid het standpunt van de polder veelvuldig naar buiten brengt. De Belastingdienst liet gemakshalve achterwege dat de 95% / 5% verhouding op geen enkele manier onderbouwd kan worden.
Belang vakbond: iedereen in een vast dienstverband
De houding van de FNV zal niet verbazen. Maatregelen voor een gezonde inhuur van zzp’ers zijn een ‘dikke vinger naar vast personeel’. Alles is geoorloofd in de strijd tegen zzp en richting een gedwongen dienstverband. De vakbond ziet op dit moment “de problemen in de zorg kleiner worden als organisaties stoppen met zzp’ers” en ziet “bemiddelingsbureaus willens en wetens handelen in schijnzelfstandigheid”. Het is “heel evident” dat “zzp’ers in ziekenhuizen geen zelfstandig ondernemer zijn” en de aanpak van schijnzelfstandigheid moet dus vooral door gaan. Het vaste dienstverband moet weer de norm worden en de CAO is daar een uitstekend instrument voor, aldus de FNV. Het werd ook via de vakbond duidelijk dat de eigen belangen gaan voor het belang van de arbeidsmarkt. De gevolgen van de aanpak schijnzelfstandigheid voor de praktijk zijn evenals bij de Belastingdienst ook bij de vakbond onbekend.
Best mogelijke scenario: aanpak zzp’ers tot tarief € 33 per uur
Hoe groot is de invloed van de VVD binnen de coalitie? Dat is de vraag die ook volgende week bij het debat zzp centraal zal staan. Het is duidelijk dat de VVD samen met zelfstandigenorganisaties en de uitzendbranche pleiten voor een soepeler aanpak van schijnzelfstandigheid. Waar de Belastingdienst en vakbond het probleem van schijnzelfstandigheid in de volle breedte opgepakt willen zien, vragen de brancheorganisaties en VVD om een aanpak op onderdelen. Alle partijen zijn het in ieder geval eens over de aanpak van de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt; gedwongen zzp-schap. Dat zou het compromis kunnen worden, maar dat slaat de principiële opstelling van de Belastingdienst en vakbond over. Zou de 80 fte capaciteit van de Belastingdienst zich niet kunnen richten op de groep zzp’ers met een tarief tot € 33 per uur? Of blijft de onduidelijkheid voor alle zzp’ers in stand, zodat opdrachtgevers zich zorgen blijven maken en steeds vaker stoppen met zzp inhuur. Dat is de vraag. We blijven het volgen.
