Het wordt slikken of stikken voor steeds meer zorgaanbieders als zorgverzekeraars hun zin krijgen. De toegang tot zorg wordt steeds verder beperkt, met een herhaling van de aanval op ongecontracteerde zorg én een nieuwe maatregel. Een eigen bijdrage voor iedereen die thuiszorg nodig heeft.
Drempel tot zorg wordt stap voor stap verhoogd
“Zonder niet-gecontracteerde zorg is het slikken of stikken”, zo stelt een poll van Zorgvisie. Een meerderheid van de respondenten noemt het voornemen om niet-gecontracteerde zorg af te schaffen ronduit roekeloos. Tegelijkertijd zet het kabinet naast het schrappen van ‘artikel 13’, nóg een stap die minstens zo ingrijpend is. De invoering van een eigen bijdrage in de wijkverpleging – de thuiszorg.
Op papier lijken het twee afzonderlijke maatregelen, maar in de praktijk hebben ze dezelfde strategie. Verhoog de drempel tot zorg, zodat het wordt ontmoedigd. Het schrappen van ongecontracteerde zorg beperkt de keuzevrijheid en het aanbod, de aparte eigen bijdrage voor de thuiszorg verhoogt de financiële drempel voor cliënten die thuiszorg nodig hebben. De twee beleidsmaatregelen zitten op dezelfde beleidslijn, uitgewerkt door zorgverzekeraars. Zij zien zichzelf als dé partij om voor Nederland de scherpe keuzes te maken in het zorgstelsel. Lees: minder geld uitgeven aan zorg.
Maatregelen ondermijnen vooral solidariteit en vergroten macht zorgverzekeraars
Kritiek op de twee maatregelen komen op hetzelfde neer.
- Als de cliënt meer moet betalen voor zorg, dan hebben mensen met een goed inkomen het beter dan mensen met een smal inkomen. Dat ondermijnt de solidariteit van het zorgstelsel; de kern van het hele systeem. Kosten die nu nog collectief gedragen worden, kunnen met deze maatregelen worden verplaatst naar de cliënt die zorg nodig heeft;
- Als zorgaanbieders niet meer zonder contract kunnen werken, dan hebben zorgverzekeraars de macht in handen. Het wordt dan simpelweg ‘tekenen bij het kruisje‘ van het contract en anders.. geen contract. Keuzevrijheid in zorg voor verzekerden en contractvoorwaarden voor zorgaanbieders komen dan onder grote druk te staan.
De maatregelen passen bij de wens van zorgverzekeraars om zorgcapaciteit te schrappen, ondanks dat we al leven in tijden van grote tekorten.
Zorgverzekeraars doen poging 5 + bonus maatregel
Zorgverzekeraars riepen eind vorig jaar de politiek op om hen meer macht te geven, zodat zij de toegang tot zorg verder kunnen beperken. We zijn nu toe aan poging 5 en het verhaal herhaalt zich opnieuw. Maar dan met de bonus maatregel om een extra bijdrage voor thuiszorg te vragen. Wat ging er vooraf?
- 2014: Het verbieden van ongecontracteerde zorg struikelde onder Schippers nipt over de Eerste Kamer;
- 2020: Voorstel tot verminderen vergoeding ongecontracteerde zorg of tot 0% laten dalen haalde het niet;
- 2022: Via het Regeerakkoord en het Integraal Zorgakkoord wordt geprobeerd artikel 13 te belemmeren;
- 2024: Minister Agema gaf zorgverzekeraars hun zin niet en ongecontracteerde zorg (artikel 13) bleef.
We zijn dus nu bij poging 5 plús de maatregel om een eigen bijdrage in te voeren voor iedereen die thuiszorg ontvangt. De redenatie achter deze plannen? Op dit moment “verdwijnt er zorggeld zonder dat de premiebetaler erop kan vertrouwen dat zijn geld goed besteed is”, zo stelt Zorgverzekeraars Nederland in de Telegraaf. Zorgverzekeraars zien zichzelf als de logische partij om zorggeld goed te besteden.
Zorgverzekeraars sluiten niet méér contracten af
Probleem is dat zorgverzekeraars zich niet houden aan hun eigen afspraken en niet meer zorg zijn gaan contracteren de afgelopen jaren. Het schrappen van ongecontracteerde zorg betekent dus letterlijk faillisementen voor zorgorganisaties. Zoals in de GGZ, waar vrijgevestigde praktijken en kleinere instellingen een groot deel van de capaciteit leveren. Of de wijkverpleging, waar veel zelfstandige aanbieders buiten een contract werken. Zelfstandige behandelcentra (zbc’s) in de medisch-specialistische zorg, vangen wachttijden op wanneer ziekenhuizen vastlopen. Ook dat wordt belemmerd, zo laat het artikel in de Telegraaf zien.
In al deze sectoren geldt dat zorgverzekeraars wél naar deze organisaties verwijzen bij tekort aan gecontracteerd aanbod, maar geen contracten verstrekken aan diezelfde zorgaanbieders. Een directeur van een zelfstandige kliniek zegt daarover: „Ze (zorgverzekeraars, red.) contracteren nu ook veel te weinig. Het ziekenhuis verwijst deze mensen door naar ons. Maar krijgen wij een contract? Nee hoor.” De consequentie is helder. “Als deze maatregel doorgaat, gaan we failliet.” Een logisch gevolg van beleid dat zorgaanbod afsluit, zonder dat daar nieuwe inkoop van zorg tegenover staat.
Beroepsorganisatie V&VN in actie?
Nogal wat zelfstandige zorgprofessionals waren verrast om te zien dat beroepsorganisatie Verpleegkundigen en Verzorgende Nederland (V&VN) het opneemt tegen de eigen bijdrage in de wijkverpleging. De vorige vier pogingen van zorgverzekeraars om ongecontracteerde wijkverpleging door te strepen, gingen geruisloos aan V&VN voorbij. De beroepsorganisatie tekende zelfs mee aan Zorgakkoorden die het belemmeren van ongecontracteerde zorg steunde. Terwijl duizenden van hun leden afhankelijk zijn van deze vorm van financiering, omdat zij geen contract krijgen van zorgverzekeraars.
Nu de eigen bijdrage gecontracteerde thuiszorg raakt, besloot V&VN in actie te komen. Het ondermijnen van de solidariteit van het zorgstelsel blijkt voor V&VN inmiddels een probleem. “Wij maken ernstig bezwaar tegen het plan om een eigen bijdrage aan cliënten te vragen voor wijkverpleging. Deze maatregel werpt een drempel op, waardoor kwetsbare burgers zorg uitstellen of mijden. Wijkverpleging moet dichtbij, toegankelijk en preventief zijn, zonder financiële drempels.” – precies het standpunt dat bij ongecontracteerde zorg al tien jaar speelt.
Het argument van V&VN voorzitter Buurman: “waarom een drempel opwerpen om zorg aan te gaan vragen, koester nou wat je hebt”, is één op één op ongecontracteerde thuiszorg te leggen. Daarnaast blijkt Buurman het nu – tien jaar na poging 1 – niet eens met het argument dat er van thuiszorg “oneigenlijk gebruik gemaakt wordt… De zorg in de wijk is de afgelopen jaren ook niet duurder geworden. Het gaat jaarlijks om 3,2 miljard. Het is de meest doelmatige investering die je kunt doen om ervoor te zorgen dat zorgzame buurten goed van de grond komen, dat ouderen langer thuis wonen en zelfredzamer worden.”
Een petitie is inmiddels de 10.000 handtekeningen gepasseerd.
Zorgverzekeraars gaan níet meer contracteren
Het gedrag van zorgverzekeraars de afgelopen jaren heeft laten zien dat het vertrouwen in hun rol als verantwoord inkoper onder druk staat. Zorgverzekeraars hebben de afgelopen jaren niet méér, maar juist mínder wijkverpleging ingekocht dan begroot. Terwijl de vergrijzing toenam.. Het was de NZa die twee jaar geleden nog vaststelde dat zorgverzekeraars onvoldoende doen aan hun zorgplicht. Binnen de wijkverpleging keert de ‘onderuitputting’ van budgetten steeds terug. Geld voor de wijkverpleging blijft in de kas van zorgverzekeraars zitten, terwijl wachttijden oplopen en zorgorganisaties aangeven ruimte te hebben om zorg te leveren. Nee, zorgverzekeraars gaan dus níet meer contracteren met meer macht. Want dat doen ze nu ook al niet met minder macht.
De risico’s voor andere sectoren zijn dus logisch. Wat nu gebeurt in de thuiszorg, dreigt zich één op één te herhalen in de GGZ en bij zelfstandige behandelcentra. Ongecontracteerde zorg wordt afgesneden, extra contracten blijven uit en de druk verschuift naar wachtlijsten en mantelzorgers. Het probleem is niet een tekort aan zorgverleners, maar het faciliteren van die professionals. Soms lijkt het erop dat er een lobby gaande is vóór een krappe arbeidsmarkt in de zorg. Zorg die je niet in kunt kopen, hoef je ook niet te betalen. De maatregelen rondom ongecontracteerde zorg en een eigen bijdrage zijn geen incident, maar een patroon van onnodig krimpende zorgcapaciteit. Het debat over een stelselwijziging wordt onvermijdelijk.
