Hoe zit het nu écht met de arbeidsmarkt in de zorg? Het hangt er maar net vanaf welke onderzoekers je het vraagt. Het bedrijfsleven en vakbonden zijn zeer bezorgd. De onderzoekers van het ministerie van VWS zelf vermijden de echt kritische conclusies.
De arbeidsmarkt volgens een onderzoeksbureau
Het rapport ‘Arbeidsmarkt zorg in cijfers 2025’ van de onderzoekers van Compagnon en de Intelligence Group, schetst een zorgwekkend beeld over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt in de zorg. De twee onderzoeksbureaus deden onderzoek naar de beweging van ruim 500.000 verzorgende en verplegende zorgprofessionals.
Hieronder een aantal conclusies uit het rapport.
- Het aantal werkzame zorgprofessionals met minder dan 5 jaar ervaring, daalde van 60.000 in 2022 naar minder dan 40.000 in 2024;
- De vergrijzing van het personeelsbestand loopt juist op: 36% van de zorgprofessionals is inmiddels ouder dan 50 jaar;
- Eén op de vijf medewerkers verlaat jaarlijks hun werkgever en gaat op zoek naar een andere baan;
- Voor ieder van die werkzoekenden, staan gemiddeld 5 vacatures open die wachten op invulling;
- Van de ruim 500.000 zorgprofessionals waar onderzoek naar werd gedaan, verlaten 40.000 jaarlijks definitief de zorgsector;
- Instroom tot de opleiding voor MBO verpleegkundigen is in twee jaar tijd met 7% gedaald. HBO verpleegkunde kent 9% minder instroom;
- Voor Verzorgenden-IG ligt de instroom 23% lager dan twee jaar geleden. De beroepsgroep kent nu al een tekort van 30.000 professionals.
Samengevat kent de zorgsector inmiddels een structureel en groeiend personeelstekort door een combinatie van dalende instroom, hoge uitstroom en een sterk vergrijzend personeelsbestand. Vooral de omstandigheden in het dienstverband zijn bepalend voor de voortdurende mobiliteit van zorgprofessionals.
Een webinar dat het rapport ‘Arbeidsmarkt zorg in cijfers 2025’ nader bespreekt vind je hieronder.
Herhaling van onderzoek met als resultaat dezelfde conclusies
Wat opvalt binnen dit onderzoek is dat vooral jongere zorgprofessionals de zorgsector versneld verlaten. Jonge zorgmedewerkers zoeken uitdaging, ontwikkeling, flexibiliteit en waardering, maar treffen hoge werkdruk, beperkte doorgroeimogelijkheden en onaantrekkelijke arbeidsvoorwaarden. Hierdoor wijken zij steeds vaker uit naar andere sectoren die beter aansluiten bij hun verwachtingen en behoeften.
Deze signalen zijn niet nieuw.
In 2022 stelde de FNV al vast dat 60% van de zorgmedewerkers onder de 35 de stap naar zzp wilde maken. Om dezelfde redenen die herhaald worden in dit onderzoek. In datzelfde jaar stelden pensioenfondsen vast dat werkgevers hun eigen uitstroom veroorzaken. In 2023 stelde zorgverzekeraar IZZ vast dat de overbelasting van zorgmedewerkers genegeerd wordt. Jaar in jaar uit worden dezelfde signalen afgegeven na onderzoek… van externe stakeholders.
Hoe communiceert het ministerie van Volksgezondheid over de arbeidsmarkt in de zorg?
De arbeidsmarkt volgens het ministerie van VWS
Het ministerie van VWS heeft een groep aan eigen onderzoekers rondlopen die voortdurend onderzoek doen naar de ontwikkeling van de arbeidsmarkt. Dit programma heet Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) en heeft dwarsverbanden met het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS). Het meest recente rapport wat het AZW opleverde is ‘De Staat van de arbeidsmarkt zorg en welzijn‘, van eind 2024. Het rapport spreekt over onderwerpen als werkgelegenheid, werkbeleving, ziekteverzuim en duurzame inzetbaarheid. De onderzoekers stellen dat het aantal zorgmedewerkers nog steeds groeit, maar dat de zorg kampt met een toenemend personeelstekort, stijgende gemiddelde leeftijd, hogere werkdruk en verzuim. Het rapport voorspelt dat het arbeidsmarkttekort structureel groot blijft, zelfs bij optimistische scenario’s.
Waar gaat het rapport níet op in?
Het rapport van 25 pagina’s lang vertelt meer niet, dan wel. Althans, als je het rapport van AZW naast de conclusies van ‘Arbeidsmarkt zorg in cijfers 2025’ legt. Waar hebben het ministerie van VWS en haar onderzoekers het liever níet over?
- Instroomproblemen van jonge zorgprofessionals blijven nagenoeg onbenoemd;
- De prioriteit van een gezond salaris en financiële zekerheid, blijven onbenoemd;
- Verloop en uitstroom van professionals worden alleen globaal benoemd, niet feitelijk in cijfers;
- De rol van werkgevers in de zorg en alle problematiek die samenhangt met slecht werkgeverschap, blijft onbenoemd.
Onderzoekers van VWS blijven beschrijvend en neutraal binnen hun onderzoek en vermijden scherpe conclusies over falend beleid en de verantwoordelijkheid van werkgevers. Terwijl zij minstens zo veel onderzoeksbronnen hebben als het bedrijfsleven. In feite stellen de onderzoekers van VWS dat de arbeidsmarktkrapte alles overheersend wordt en dat dit de bron is van alle problematiek. Dat is niet wat de praktijk laat zien en al jaren wordt gesignaleerd. Daarnaast negeert AZW wetenschappelijk onderzoek naar de praktische oplossingen voor het personeelstekort in de zorg. Want die oplossingen zijn er. Ook sluit het wijzen op de arbeidsmarktkrapte aan bij de houding van zorgbestuurders, die drukker zijn met het imago van de zorg, dan met gezonde voorwaarden voor hun medewerkers. De punten die volgens de onderzoekers van Compagnon en de Intelligence Group juist top prioriteiten zijn, krijgen weinig tot geen aandacht in het rapport van AZW.
De arbeidsmarkt volgens minister Agema
Hoe kijkt de minister zelf naar de ontwikkeling van de arbeidsmarkt in de zorg? Het rapport van AZW werd als onderlegger gebruikt in een Kamerbrief van eind vorig jaar. Ook de minister leunt vooral op het groeiende personeelstekort als verklaring van waarom er van alles moeizaam verloopt op de arbeidsmarkt. Zij blijft stil over een aantal structurele problemen die de onderzoekers van Compagnon en de Intelligence Group juist onderstrepen.
- De enorme uitstroom van het aantal jonge zorgprofessionals benoemt de minister niet;
- Structurele daling van de instroom in mbo- en hbo-opleidingen voor de zorg worden niet aangehaald;
- Het belang om zorgmedewerkers meer financiële zekerheid te bieden blijft onbesproken;
- Het feit dat de kwaliteit van het dienstverband ervoor zorgt dat professionals de zorg verlaten, wordt niet benoemd.
Daarnaast maakt minister Agema de situatie rooskleuriger dan de feiten laten zien. Ze wekt de suggestie dat met beleid zoals een ‘aanvullend zorg- en welzijnsakkoord’ de tekorten beheersbaar blijven, terwijl het ‘Arbeidsmarkt zorg in cijfers 2025’ rapport juist benadrukt dat door vergrijzing en dalende instroom de krapte jarenlang aan zal blijven. Ook komt minister Agema – wederom – met AI en administratieve lastenverlichting als belangrijke oplossingen, maar negeert ze werkdruk en beperkte doorgroeimogelijkheden als diepere oorzaak van het personeelsverloop. Ze relativeert de problematiek rondom ziekteverzuim, terwijl uit het ‘Arbeidsmarkt zorg in cijfers 2025’ blijkt dat stress en uitval door werkdruk in de sector juist structureel zijn toegenomen.
“Het aanpakken van de personeelskrapte in zorg en welzijn heeft mijn allergrootste prioriteit” – minister Agema in 2024.
Structurele problemen en halve waarheden
De harde feiten over de arbeidsmarkt in de zorg liegen er niet om. Onze zorgsector kampt met structurele uitstroom, een krimpende instroom en een snel vergrijzend personeelsbestand. Onderzoekers van externe stakeholders trekken al jaren dezelfde kritische conclusies, maar de onderzoekers van het ministerie van VWS zelf blijven steken in algemene termen en optimistische beloftes. Opeenvolgende ministers kunnen vervolgens Kamerbrieven blijven schrijven waarin er vooral veel wordt aangekondigd, maar weinig tot stand wordt gebracht. Door onvolledige conclusies en selectief onderzoek blijven de oorzaken van het probleem in de zorg onbenoemd. Keer op keer blijken slecht werkgeverschap, onvoldoende loopbaanperspectief en een gebrek aan financiële waardering de bron van de problematiek. Een nieuw akkoord of technologische belofte gaan geen oplossingen bieden voor de korte termijn.
De onderzoekers van Compagnon en de Intelligence Group vonden met name één conclusie over zzp’ers in de zorg opvallend. De redenen waarom zorgprofessionals zzp’er worden, zijn precies de redenen waarom zorgprofessionals het dienstverband verlaten. Deze conclusie trok het AZW programma van het ministerie van VWS ruim anderhalf jaar geleden ook al. De stap naar zzp is een gevolg van de beperkingen van een dienstverband, zo wisten de onderzoekers destijds te vertellen. Om ook die conclusies vervolgens weer in de ijskast te zetten.
