Spagaat tussen dure uitzendconstructies en zzp uitstroom
Het AD opende maandag met de boodschap dat zzp’ers geen vaste baan willen en eerder zouden kiezen voor een uitzendconstructie. Dit zou gelden voor zowel onderwijs als zorg. Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) begint inmiddels te klagen over de stijging aan PNIL kosten voor zorgorganisaties. Dat is drie weken nadat de sector juist aandacht in de media vroeg voor het bewust collectief staken van zzp inhuur. Inmiddels blijkt het “onophoudelijk verleiden tot een vast dienstverband” door zorgorganisaties niet te werken. Commerciële intermediairs blijken voor zzp’ers zelf het enige alternatief, voor zover ze dat al interessant vinden. De animo voor uitzenden en detacheren is voor de grootste groepen zelfstandige professionals laag. Uitstroom ligt meer voor de hand, zo liet eerder onderzoek zien. Ruim een kwart van de zzp’ers overweegt de zorgsector nu al te verlaten en de verplichting van een dienstverband verdrijft 75% zzp’ers uit de zorg. Onderzoek van Flexonderwijs, een platform dat zelfstandige leerkrachten, laat dezelfde cijfers zien. Minstens 73 procent van de zzp-leraren weigert om in loondienst te gaan.
Dure hoop
Op dit moment hopen zorgorganisaties hun flex capaciteit nog via uitzenden aan te kunnen vullen. Maar dat gaat gepaard met een prijs. De klacht over toenemende uitgaven aan uitzendkrachten is terecht en voorspelbaar, omdat er aanzienlijke extra kosten zijn voor de organisatie als een zzp’er kiest voor uitzenden. Dat mag geen nieuws heten, want uitzenden en detacheren is een stuk duurder voor zorgorganisaties. De Vereniging van Detacheerders Nederland (VvDN) ziet vooral ‘kansen’ door de aangescherpte controles op schijnzelfstandigheid, zo haalt het AD artikel aan. Het blokkeren van zzp inzet doet een aantal professionals voor uitzenden kiezen. Omdat bij uitzenden en detacheren meer risico gelopen wordt door het bureau dan bij zzp bemiddeling, wordt er meer verdiend. De risico-opslag en marges liggen hoger en zijn minder transparant dan bij bemiddeling. De samenleving betaalt in het geval van de zorg vervolgens de rekening. Dit leidt uiteindelijk tot hogere zorgpremies.
Praktijkvoorbeeld: extra kosten ambulanceverpleegkundige
Een aantal Regionale Ambulance Vervoerders (RAV’s) hebben binnen de ambulance sector gecommuniceerd dat zij stoppen met zzp inhuur. In deze sector is het vrij gebruikelijk dat ambulanceverpleegkundigen en chauffeurs naast hun vaste 50-60% contract, extra diensten werken als zzp’er. Daarnaast zijn er ook een aantal fulltime zelfstandig ondernemers die door deze besluitvorming in de problemen zijn gekomen. De vraag is nu wat deze schaarse professionals gaan doen. De groep is zo’n 5000 – 6000 medewerkers groot en de sector kampt met tekorten. Deze tekorten leiden al jaren tot langere aanrijtijden. De Ambulance Amsterdam reed de zomer van ’24 met flinke onderbezetting. Volgens de groep zelf is zzp een stuk interessanter dan uitzenden via een nul-uren contract. De professionals houden namelijk bij uitzenden een stuk minder verdiensten over, terwijl de inhurende organisaties veel meer geld kwijt zijn. Zo krijgt een ambulance verpleegkundige van een intermediair een voorstel bij 0 uren van € 34 per uur inclusief eindejaarsuitkering, vakantietijd, vakantiegeld. De omrekenfactor van het bureau zelf is dikwijls 2.0 tot 2.4. Het tarief van € 34 gaat daarmee maal 2; € 68 per uur. Vervolgens komt hier BTW bovenop, dat voor inhurende opdrachtgevers niet verrekenbaar is. € 68 + 21% = €82,28. De ambulanceverpleegkundige vroeg als zzp’er € 54 per uur, bracht geen BTW in rekening en krijgt nu € 34. Een kostenstijging voor de RAV van 35%. De animo onder ambulanceverpleegkundigen en chauffeurs om extra diensten te draaien neemt als gevolg van deze ontwikkelingen af.
Structurele flex is het ontkennen van krimp
Driekwart van de zzp’ers in de zorg is ooit gestart omdat het dienstverband niet past. Dat deze groep niet in een dienstverband terugkeert moet door opdrachtgevers eerst beleefd worden, voordat het wordt geloofd. Voor veel professionals is een regionaal dienstverband, uitzenden en detacheren niet hetzelfde als zzp. Het vaste dienstverband wordt al helemaal niet gezien als logische optie. Hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen, sluit niet uit “dat er een groep is die zegt: ik stop helemaal met werken. Zeker in krappe sectoren als … de zorg kan dat tot problemen leiden.’’ Minister Agema gelooft dat niet, zij denkt dat de stap om de zorg te verlaten te groot is.
Zorgorganisaties en daarmee vaste teams aan medewerkers gaan de gevolgen merken, zo is de verwachting. De uitzendbranche waarschuwde zelf al eerder voor de risico’s op continuïteit van zorg bij handhaving van de wet DBA. Daar is niets mee gedaan. Het gevolg wordt dat bij het niet langer in kunnen huren van flex, de onvermijdelijke conclusie ‘krimp’ wordt. Als de zorgcapaciteit aan elkaar hing van eigen medewerkers + zzp inhuur, dan is het terugschalen van zorg de enige optie bij het blokkeren van zzp’ers. De eerste signalen van krimp zijn inmiddels een feit. Zo heeft Mediant, een zorginstelling uit Twente, aangegeven dat ‘het langere wachttijden niet kan uitsluiten en dat het mogelijk groepstherapieën in plaats van individuele therapie moet aanbieden‘. Inmiddels is de webpagina waarin Mediant aankondigt “vanaf 1 januari 2025 te stoppen met de inzet van zzp’ers en inhuurkrachten op reguliere functies als er sprake is van schijnzelfstandigheid“, offline gehaald.
Ook de gevolgen van de handhaving op schijnzelfstandigheid voor de ambulancezorg, zijn niet onderzocht.
