Het gepresenteerde Tussenverslag van D66 en het CDA laat vooral zien dat de politiek nog erg druk is met de politiek zelf. De ‘uitgestoken hand’ naar andere partijen staat centraal, in de hoop voldoende coalitiepartners te kunnen vinden. Het document werd een ‘brede agenda’ zonder visie op de zorg, maar met de Zelfstandigenwet.
Tussenverslag als tussenoplossing naar een coalitie
Het Tussenverslag van de Kabinetsformatie is de politieke tussenstand van de coalitie onderhandelingen. Het verslag heeft tot doel om naast de D66 en CDA, ook de PvdA en/of de VVD aan tafel plaats te laten nemen. Overleg met andere partijen wordt overigens niet uitgesloten. Het coalitie akkoord wordt op die manier een soort tweetraps raket, waarbij er eerst een harde kern aan inhoud ontstaat, om de gesprekken vervolgens te kunnen verbreden. Deze opzet werd veroorzaakt door de VVD, die regeringsdeelname in samenwerking met de PvdA uitsluit. Ondanks dat de VVD nu twee verkiezingen op rij flink wat zetels verloor, wilde partijleider Yesilgöz ook de afgelopen weken van geen wijken weten. Daardoor werd een coalitie van D66, CDA, PvdA en VVD onmogelijk.
Een ‘positieve en ambitieuze agenda’ voor Nederland
Het verslag brengt geen overkoepelende visie voor Nederland, maar is meer een agenda met losse onderwerpen. Het viel al eerder op dat de thema’s migratie, wonen, stikstof, economie en defensie de hoofdrol op zouden eisen. Deze hebben dan ook allemaal een eigen hoofdstuk gekregen. Op deze onderwerpen zijn er technische ingrepen te zien, maar niet zozeer een integrale koers. Daarnaast valt op dat de politiek zichzelf ook als probleem labelt. De coalitie wil een politiek die weer ‘samenwerkt’ en resultaten boekt na jaren van stilstand. Er moeten doorbraken komen op dossiers die zijn vastgelopen. Het vertrouwen van burgers moet weer hersteld worden door duidelijkheid en daadkracht, zo luidt de aankondiging. Als samenwerking in de politiek moet worden hersteld, dan zeg je daarmee dat het politieke systeem zélf is vastgelopen. Het wordt dus verbouwen met de winkel open. En dan hebben een aantal grote onderwerpen nog weinig aandacht gehad.
Miljarden bezuiniging zorgsector op komst
Het beeld blijft dat de zorg geen verkiezingsthema is, maar doelwit wordt voor forse bezuinigingen. Volgens Zorgvisie houdt het ministerie van VWS rekening met 7 miljard aan bezuinigingen op de zorg. Het ministerie maakt zich zorgen en ziet een aantal voorstellen vanuit de politiek als onuitvoerbaar, of kent geen draagvlak binnen de samenleving. Desalniettemin laat het Tussenverslag zien een aantal ingrepen te willen doen in de zorg. De agenda klinkt daarmee ambitieus, maar de vraag is of de ruimte om te bezuinigen er echt is.
- Bevriezing van het basispakket wordt door VWS als onuitvoerbaar gezien, maar staat benoemd in het verslag;
- De langdurige zorg moet ‘efficiënter’ gaan werken om verpleeghuizen goedkoper te laten functioneren;
- Het halveren van het eigen risico kost 4 miljard en valt terug te draaien volgens VWS, maar dat willen D66 en CDA niet;
- De samenleving moet een nog grotere rol oppakken. Meer mantelzorg en informele netwerken als vervanging van formele zorg;
- “Zorgverleners krijgen weer de ruimte om hun werk te doen”, maar meer collega’s komen er niet bij.
Arbeidsmarkt: Zelfstandigenwet naast reeks polder maatregelen
Wie had gehoopt op een hervorming van de arbeidsmarkt, komt bedrogen uit. Dit is een net lijstje van de 8 arbeidsmarktplannen die het D66 en CDA opschreven. De plannen laten zien dat er vooral wordt geschreven voor het oude stelsel van werkgevers en werknemers, ook wordt het verkocht als ‘modernisering’. Zo moet het “makkelijker worden om iemand aan te nemen of te ontslaan” in een dienstverband en moet de “loondoorbetaling bij ziekte moet worden hervormd”. Scholing en duurzame inzetbaarheid krijgen weer meer positie in het arbeidscontract. Ongetwijfeld gefaciliteerd door de (vak)bonden.
Hoe zit het met zzp? Over de Zelfstandigenwet wordt alleen gezegd dat “… we de arbeidsmarkt willen moderniseren en toekomstbestendig maken. Dat doen we met de wetgeving die klaarligt. Voor zzp’ers gaan we meer zekerheid creëren en tegelijkertijd schijnzelfstandigheid voorkomen (Zelfstandigenwet).” Daar moeten we het voor nu mee doen. Verder wordt aangekondigd dat nieuwe medisch specialisten verplicht in loondienst moeten. De vraag is of dit juridisch wel mogelijk is. Het idee dat zorgprofessionals worden gedwongen tot dienstverband staat ver af van beroepsorganisatie FMS, die pleit voor het behoud van zzp’ers en het afzien van een verplicht dienstverband.
Coalitie zoekt partners, maar geen visie
Wat vooral opvalt, is wat er níet in het Tussenverslag staat. Wie zoekt naar een nieuwe richting voor de arbeidsmarkt of de zorgsector, vindt geen strategie, doel of centraal uitgangspunt. Er wordt nergens gesproken over hybride werk, moderne loopbanen, regionale zorgtekorten, professionele autonomie of het anders organiseren van werk. De bedoeling van de arbeidsmarkt blijft volledig onbenoemd, net als de bedoeling van de gezondheidszorg. Kwaliteit, continuïteit en toegankelijkheid komen nergens terug. Er is geen kader en geen visie voor Nederland. Dat is opmerkelijk voor partijen die nog een coalitie moeten vormen. De ‘why’ van deze eerste coalitie poging ontbreekt volledig. We springen in het Tussenverslag direct naar de ‘what’ in de vorm van losse maatregelen. Dat is dus blijkbaar hoe er wordt gesproken bij coalitie onderhandelingen. Met welke instrumenten gaan we sturen? Het idee waar Nederland naartoe moet, blijft simpelweg onvermeld. Daardoor komt het geheel over als een selectie aan ingrepen, in plaats van een aanpak vanuit een visie. Dat zelfs twee partijen binnen de politiek daar niet toe komen, zegt veel over waar we staan.
