De Uber-uitspraak van dinsdag 27 januari laat zien dat iedere zzp’er apart beoordeeld moet worden. Groepen zzp’ers over één kam scheren kan niet zomaar binnen de huidige arbeidswet. Toch is de hele handhaving gebaseerd op het standpunt dat er in bepaalde sectoren groepen schijnzelfstandigen zouden zijn. De Uber uitspraak laat zien dat beleid en handhaving ver afstaan van concrete wetgeving.
Hof: groepen zzp’ers in één keer beoordelen kan niet
Het gerechtshof Amsterdam maakt in de Uber-uitspraak korte metten met het idee dat schijnzelfstandigheid in groepsverband voorkomt. Volgens het hof is een algemeen oordeel over “alle” of “groepen” werkenden juridisch niet mogelijk wanneer de feitelijke omstandigheden per persoon verschillen. Of iemand werknemer is of zelfstandig ondernemer, hangt af van een individuele beoordeling van ondernemerschap, autonomie, risico en verantwoordelijkheid.
Dat betekent dat het label schijnzelfstandig niet op hele beroepsgroepen geplakt kan worden. De rechter verwerpt heel duidelijk het denken in categorieën van zzp’ers en dwingt tot een beoordeling per zzp’er én per arbeidsrelatie. Daarmee werd de vordering van de FNV in de Uber-zaak, afgewezen. In dit geval is een zzp taxichauffeur niet zomaar schijnzelfstandig.
Hoe er beoordeeld hóórt te worden
De uitspraak van het hof laat – nogmaals – zien hoe de beoordeling van een arbeidsrelatie hoort te verlopen.
- De concrete feiten en omstandigheden per arbeidsrelatie moeten per werkende beoordeeld worden;
- Deze ‘holistische toets’ kan ertoe leiden dat voor hetzelfde werk een andere arbeidsrelatie geldt;
- Dit past bij het standpunt van de Hoge Raad: inbedding betekent niet automatisch een dienstverband.
Doorslaggevend criteria gaan over de professionele autonomie, het ondernemersrisico, investeringen en of wordt het werk wordt verricht onder eigen verantwoordelijkheid. Pas op basis van die individuele omstandigheden kan worden vastgesteld of sprake is van werknemerschap of zelfstandig ondernemerschap. Het gereedschap om dat te kunnen doen is aanwezig via een Zelfstandigentoets. Eérst controleren of iemand kwalificeert als ondernemer, daarna pak je de verschillende variabelen erbij om te bepalen of iemand binnen of buiten dienstbetrekking werkt.
Wie begint met een collectief oordeel zoals de FNV doet en daarna pas naar de feiten kijkt, draait de beoordeling om.
Hoe er nu geoordeeld wordt
Het hof bevestigt dus opnieuw dat de beoordeling van de arbeidsrelatie geen beleidsinstrument is, maar een feitelijke en individuele toets. De huidige arbeidswet leent zich niet voor het beoordelen van groepen zzp’ers, zo stelden we al eerder. Dit feit is niet nieuw, maar moet voortdurend herhaald worden omdat de Belastingdienst en de polder hier geen gehoor aan geven in de praktijk.
Afgelopen week schreef de landelijke Coördinator van de Belastingdienst nog dat rechtszekerheid voor burgers, soms minder belangrijk is dan resultaten boeken voor de politiek. Alhoewel je dus niet organisaties binnen kunt stappen en hele groepen zzp’ers ‘schijnzelfstandig’ kunt verklaren, is dat precies wél wat er op dit moment gaande is. Met als gevolg dat opdrachtgevers in angst en onzekerheid blijven zitten. Als wetgeving gevolgd zou worden, zou dat niet mogelijk moeten zijn.
Zorgprofessionals checken alle boxen van het hof
Zorgprofessionals die als zzp’er werken, voldoen in de praktijk aan de beoordelingscriteria die het hof als belangrijk ziet. Sterker nog; de kenmerken voor professionele autonomie zijn in de zorg veel verder uitgewerkt dan in de taxi-branche. Zzp’ers werken op basis van eigen professionele standaarden, dragen persoonlijke tuchtrechtelijke en civiele verantwoordelijkheid en zijn inhoudelijk autonoom in hun handelen over ‘hoe’ zij het werk doen.
Vorige maand stelde de rechtbank nog dat een opdrachtgever in de zorg géén gezag uitoefent bij de inhuur van zorgprofessionals.
Zzp’ers in de zorg investeren zelf in scholing, (beroeps)registraties en verzekeringen. Ze lopen structureel ondernemersrisico, zeker sinds de hernieuwde handhaving schijnzelfstandigheid. Ze bepalen hun inzet en beschikbaarheid zelfstandig. In tegenstelling tot taxichauffeurs, is de professionele autonomie bovendien wettelijk geregeld via de wet-BIG, professionele standaarden /richtlijnen en de WGBO. Als deze feiten serieus genomen worden, kun je niet anders dan concluderen dat juist in de zorg een collectief oordeel over schijnzelfstandigheid juridisch onhoudbaar is.
‘Van tevoren zeggen dat bepaalde functies als verpleegkundige, pedagogisch medewerker of onderwijzer niet samengaan met opdrachtnemerschap; die redenering houdt geen stand’, zo vertelt ZiPconomy bij de uitleg van deze uitspraak.
Beleid en handhaving volgen wetgeving niet
De Uber-uitspraak laat goed zien hoe ver beleid en handhaving inmiddels afstaan van de wetgeving.
Wet DBA brengt geen rechtszekerheid
De Wet DBA bracht opdrachtgevers en zzp’ers nooit de beloofde rechtszekerheid. Daarom moet iedere arbeidsrelatie op basis van feiten en omstandigheden afzonderlijk worden beoordeeld. Dit is al jaren bekend, maar toch wordt deze fundamentele onzekerheid niet opgelost.
VBAR past niet bij uitspraken van rechters
De conceptwet VBAR hield ook in de derde versie vast aan het uitgangspunt ‘inbedding = dienstverband’. Ook in de Uber-zaak laat de rechter zien dat inbedding op zichzelf onvoldoende is om van werknemerschap te spreken. De Hoge Raad onderstreepte dit expliciet in de Deliveroo-uitspraak, waarin ondernemerschap als volwaardig en doorslaggevend gezichtspunt werd erkend. In de praktijk wordt deze jurisprudentie echter structureel genegeerd.
Zzp’ers worden onterecht als ‘schijnzelfstandig’ weggezet
Tegelijkertijd wordt in beleid en publieke communicatie het beeld neergezet dat schijnzelfstandigheid op grote schaal voorkomt. Met name in het publieke domein zoals onderwijs en zorg zou dat aan de hand zijn. Dat standpunt kan echter niet als je ieder geval apart moet beoordelen. Toch gaat de Belastingdienst binnen de zorgsector door met te suggereren dat ‘zzp in de zorg’ feitelijk niet mogelijk zou zijn. Niet gedragen door wetgeving of rechtspraak.
Belangrijke zorgwetgeving wordt genegeerd
Zorgwetgeving die professionele autonomie juist verplicht stelt en ondernemerschap onderstreept, wordt genegeerd om de dreiging van handhaving in stand te houden. Het gevolg is dat handhaving op schijnzelfstandigheid aantoonbare schade veroorzaakt bij ondernemers en opdrachtgevers, terwijl de polder en vakbonden dit presenteren als verantwoord beleid.
Gaat de politiek de huidige wetgeving afdwingen?
De Uber-uitspraak is geen incident of correctie, maar een bevestiging van wat al langer in de rechtspraak bekend is. Arbeidsrelaties laten zich niet vangen in categorieën. Althans, niet met de huidige wet. Wie de arbeidsrelatie serieus wil beoordelen, moet kijken naar feiten, gedrag en verantwoordelijkheid per persoon en per werkende. Dat vraagt meer dan handhaving op basis van aannames of sectorbeelden. De vraag die nu voorligt, is niet of de rechter duidelijk genoeg is geweest, maar of politiek en uitvoering bereid zijn die duidelijkheid te volgen.
Wil je een actueel overzicht van alle regels, wetgeving en ontwikkelingen rond zzp in de zorg in 2026?
Lees dan ZZP 2026 in de zorg: nieuwe regels, wetgeving en veranderingen.
