D66 wint verrassend de verkiezingen en eindigt als grootste partij. De VVD blijft overeind en het CDA wint stevig. Het linkse blok van PvdA-GroenLinks viel terug. Minister-president to-be Rob Jetten geeft aan een coalitie door het midden te willen bereiken. De uitslag van de verkiezingen zou tot een omslag voor zorg en zzp kunnen leiden.
Uitslag van de verkiezingen
De kiezer trok ditmaal van rechts terug naar het politieke midden. D66 groeide van de vijfde partij naar de grootste en werd daarmee de winnaar. De PVV verloor stevig, maar behield (tot nu toe) een even groot zetelaantal als de D66: 26. CDA groeide stevig van 5 naar 18 zetels. VVD stabiliseerde meer dan verwacht en sloot af met beperkt verlies. GroenLinks-PvdA bleek te links in haar boodschap en verloor 5 zetels van de 25 uit 2023. JA21 ging van 1 naar 9 zetels en werd daarmee een stevige ‘runner-up’ na de grootste partijen.
D66 is binnen de formatie aan zet op basis van het grootste aantal uitgebrachte stemmen. Een coalitie met CDA, VVD, in samenwerking met PvdA-GroenLinks of JA21 ligt in eerste instantie voor de hand. Al stelde Rob Jetten dat ‘JA21 niet de eerste voorkeur’ heeft. Wordt vervolgd.
Wat niet zomaar terugkomt
Met een unieke verkiezingsuitslag van 20 naar 0 zetels, is de partij voor ‘goed bestuur’ NSC niet langer vertegenwoordigd in de Tweede Kamer. De meest zichtbare politicus van NSC was minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) Eddy van Hijum, luis in de pels van zzp’ers. De BBB, eveneens coalitiepartij in het kabinet Schoof ging van 7 naar 4 zetels. Ook daar ligt kabinetsdeelname niet meer voor de hand. De PVV verloor stevig van 37 naar 26. Geert Wilders vertelde opgelucht dat hij uitkeek naar een rol in de oppositie. Op de VVD na ligt het daarmee niet voor de hand dat oude partijen terugkomen. Ook zal ditmaal de minister-president wel afkomstig zijn vanuit de grootste partij zo wordt verwacht: D66 met Rob Jetten.
VVD staat op een kruispunt
De VVD is volgens veel zelfstandig ondernemers onbetrouwbaar gebleken de afgelopen regeerperioden en staat nu op een kruispunt. Omdat zij mogelijk onderdeel uitmaakt van een nieuwe coalitie is de wispelturigheid van de partij het vermelden waard. Weliswaar kreeg de VVD met 23% van de zzp kiesgerechtigden nog steeds de meeste zzp stemmen van alle partijen; die steun lag een derde lager dan twee jaar geleden. Dat is niet vreemd, want de VVD had een aantal bijzondere bokkensprongen. Allereerst steunde zij zelf de start van de jacht op zzp’ers onder het mom van ‘handhaving schijnzelfstandigheid‘. Gevolg: zelfstandig ondernemers hebben een klein jaar veel last van een anti-zzp aanpak waar de VVD via het kabinet zelf bij betrokken was.
Toch presenteerde de politieke partij dit jaar ‘de agenda voor Werkend Nederland‘ en was trekker van de Zelfstandigenwet. Ruimte voor ondernemers dus. Toch? Nou nee, zo bleek met het indienen van de ‘inbedding = dienstverband‘ VBAR door een VVD minister. Het tegenovergestelde van een eigen positie voor zzp’ers. Op kritische vragen kwam een reactie die stelde dat de VVD ‘inhoudelijk’ tegen de VBAR is, maar je als VVD minister toch het wetsvoorstel ‘door moet sturen vanwege coalitieafspraken‘. Een demissionaire coalitie om precies te zijn. Vroeger heette een dossier zoals de arbeidsmarkt bij een demissionair kabinet ‘controversieel’. Nu worden twee gezichten binnen dezelfde partij simpelweg verdedigd. De invloed van de ambtenaren op Sociale Zaken was wederom voelbaar. Het arbeidsmarktbeleid moest doorgang vinden en daar was ook de VVD niet tegen opgewassen.
De nadere uitwerking van de Zelfstandigenwet en het VVD-verkiezingsprogramma beloofden vervolgens ook niet veel goeds. Wel ruimte voor zelfstandigen, maar niet voor de zelfstandigen in de zorg? Het frame zonder feiten dat er veel schijnzelfstandigheid in de publieke sector zou zijn had ook bij de VVD post gevat. Kortom, de VVD is van alles tegelijkertijd en daarmee ligt de toekomst open. ‘De vraag is of de VVD het eigenbelang boven de bestuurbaarheid van het land blijft plaatsen’, zo schrijft Tom-Jan Meeus vandaag.
PvdA-GroenLinks deelname groot risico voor zzp
De vermoedelijke deelname van PvdA-GroenLinks binnen een coalitie vormt een groot risico voor zzp’ers en ook de zorg. De politieke partij is bij monde van Kamerlid en ex-FNV bestuurder Mariëtte Patijn mordicus tegen iedere vorm van zzp. Vooral in het arbeidsmarktdebat hieronder valt goed te zien dat er volgens PvdA-GroenLinks maar één werkvorm is: het vaste dienstverband. Haar boodschap is om door te gaan met de VBAR. Dit ligt volledig in lijn met de polder, die het liefst de handhaving helemaal niet ziet veranderen.
Het standpunt van de PvdA-GroenLinks tegen zelfstandigen geldt al helemaal voor zzp in de publieke sector. Zo liet het GroenLinks-PvdA verkiezingsprogramma zien dat een solidair zorgstelsel, het zonder de zzp’er in de zorg moet doen. Met positie 14 op de lijst krijgt Pattijn ook ondanks de 5 zetels verlies van GroenLinks-PvdA toch weer positie. Hoe langer zzp in de zorg wordt belemmerd, hoe zwaarder het voor vaste zorgmedewerkers wordt.
Dossier zzp
Voor het dossier zzp kwamen de verkiezingen op een goed moment. De aanpak schijnzelfstandigheid lijkt nergens goed voor te zijn, maar zit muurvast in het politieke debat. De anti-zzp en anti-flex koers van SZW minister van Hijum wilde van geen wijken weten. Het was simpelweg een opvolging van het beleid van CDA minister van Gennip. Vast wordt steeds dwingender en flex moet worden afgeschaft. De Zelfstandigenwet bleef slechts bij een goed bedoeld ‘initiatief’, terwijl ondertussen de VBAR trein door raast. Het is goed dat er nu nieuwe coalitie onderhandelingen moeten plaatsvinden over de arbeidsmarkt. D66 en vooral de VVD mogen nu echt laten zien uit elk welk hout zij gesneden zijn. Dat zou tot een andere insteek richting de arbeidsmarkt kunnen leiden. De hoop dat is dat de zzp’er in de zorg alsnog op een realistische manier wordt behandeld.
Dossier zorg
Voor de zorgsector als geheel wordt het afwachten. Alle politieke partijen op GroenLinks-PvdA na zagen de zorg niet als verkiezingsthema, maar doelwit voor forse bezuinigingen. Totdat de kiezer er lucht van kreeg. Die ziet bezuinigen namelijk helemaal niet zitten. Aan de andere kant is de huidige praktijk voor zorgprofessionals niet vol te houden, dus liggen keuzes voor de hand. Er lijkt sprake van een lobby vóór een krappe arbeidsmarkt in de zorg om op die manier geld te besparen. Bedden die gesloten worden, hoef je namelijk niet te financieren. Vooral vaste medewerkers moeten het ontzien, nu zzp inzet wordt belemmerd, terwijl het recht op zorg formeel gezien niet is afgebouwd. Gevolg: hoge verwachtingen vanuit de burger, terwijl de professional de opdracht krijgt zich terug te trekken. Ook dat gaat niet langer. De zorgmedewerker zelf stemde vooral op D66.
De verkiezingen kwamen op een goed moment voor de dossiers ‘zorg’ en ‘zzp’.
