De FNV zit in een zelfgecreëerde spagaat. Jarenlang trok de vakbond op met kabinet, werkgevers en andere sociale partners in de ‘strijd tegen schijnzelfstandigheid in de zorg’. Het dienstverband is de norm en zzp is een probleem dat moet worden ontmoedigd. Maar sinds de Belastingdienst per 1 januari 2025 actiever is gaan handhaven op de Wet DBA, blijkt dat die koers in de zorg een heel vervelend effect heeft. Vakbond FNV ontdekt dat vaste medewerkers zwaarder worden belast en de onveiligheid op de werkvloer toeneemt onder druk van de nieuwe personele tekorten. Zo laat haar eigen peiling zien.
Geen ideologie, maar praktijk
Jarenlang was de vakbond FNV de luidste stem tegen zzp’ers in de zorg. Wie zich als zelfstandige liet inhuren, zou niet collegiaal en niet solidair zijn. FNV bestuurders spraken zelfs over “een dikke vinger naar het eigen vaste personeel”, als zorgorganisaties de brutaliteit hadden om zzp’ers in te willen huren. Deze ideologische lijn van de vakbond sloot naadloos aan op de Haagse koers. Geen nieuwe zzp-wet nodig, maar wél striktere handhaving van de bestaande regels. Want zzp’ers zouden toch wel terugkeren in loondienst.
Maar de praktijk laat iets anders zien dan de ivoren toren van de vakbond had voorspeld. Het zaaien van angst en onzekerheid onder zorgorganisaties deed zzp inhuur afnemen, maar professionals keerden niet massaal terug in loondienst. Gevolg: grote gaten in het rooster, terwijl de zorgvraag hetzelfde bleef. Nadat vakbond FNV onderzoek deed onder haar achterban, staat vast dat GGZ-personeel zucht onder structurele hoge werkdruk en steeds minder collega’s. Dit is een direct gevolg van de eigen anti-zzp lobby van de vakbond.
Van framing naar feiten
Uiteraard laat de FNV de voorheen gebruikte woorden ‘zzp’ en ‘handhaving schijnzelfstandigheid’ dit keer liever niet vallen. De oorzaken van overbelaste vaste medewerkers worden nog steeds voorzichtig geformuleerd, terwijl de feiten op de werkvloer allang concreet zijn. Het terugdringen van flexibele inzet in combinatie met het bestaande personeelstekort jaagt vast personeel over de kling. Iets dat FNV concurrent NU’91 wél hardop zegt. Doordat zorginstellingen de inzet van zzp’ers versneld afbouwen, komt de extra druk “vrijwel volledig terecht bij het vaste personeel”. Roosters komen niet meer rond, cliënten krijgen minder zorg en familie moet bijspringen. In het geval van de FNV ziet de vakbond inmiddels wat het anti-zzp standpunt voor gevolgen heeft voor haar eigen achterban. Om vervolgens met krokodillentranen mee te huilen met vaste medewerkers.
Bescherming werd beschadiging
Wat begon als het beschermen van werknemers, veranderde in beschadiging van werkomstandigheden. Uit het onderzoek van FNV onder bijna zeshonderd ggz-medewerkers blijkt dat driekwart zich structureel ondergewaardeerd voelt en bijna de helft meerdere keren per week met te weinig collega’s werkt. Ze geven aan nauwelijks tijd te hebben om te herstellen van zware diensten en ervaren dat ze zich voortdurend moeten opsplitsen om de basiszorg rond te krijgen. Het ziekteverzuim ligt inmiddels op 7,4 procent, terwijl bijna tienduizend vacatures in de sector openstaan. De FNV wilde met haar steun aan de handhaving op schijnzelfstandigheid de positie van vaste medewerkers versterken, maar het tegenovergestelde gebeurde. De “bescherming” van het vaste dienstverband bleek in de praktijk vooral een theoretisch verhaal, dat voorbij gaat aan het feit dat zzp’ers juist geen dienstverband meer willen. Want daar komen ze vandaan.
Steun voor de polder of voor de eigen achterban?
We zijn drie jaar verder na de publieke anti-zzp campagne van een vakbond. Toen was de boodschap dat “medewerkers in loondienst de klappen opvangen” die zzp’ers uitdelen aan vaste medewerkers. Nu blijkt dat de vakbond zelf het beleid steunt dat zorgteams overbelast. Daarmee wordt de vraag of vakbonden zoals de FNV voor de werkvloer onderhandelen, of voor de polder? Want de polder is tevreden over de handhaving schijnzelfstandigheid en het ontmoedigen van zzp is het doel. Bij de FNV leidt de interne zoektocht naar een stabiele koers inmiddels tot een enorme puinhoop binnen de organisatie. Tot op heden blijft het FNV bestuur oproepen om vooral de inzet van zzp’ers in de zorg te beperken. Daarmee gaat het beschadigen van de eigen achterban door.
Op welk moment wordt beleid dat bedoeld is om werknemers te beschermen, juist een risico voor diezelfde werknemers? Nu zzp’ers niet massaal terugkeren in loondienst ligt die vraag bij de vakbonden op tafel. Beleid tegen zzp’ers in de publieke sector ís beleid tegen vaste zorgmedewerkers.
