Deze week roept vakbond NU’91 de politiek op om in te grijpen rondom het terugdringen van zzp-inzet. Het is de eerste vakbond die dit stelt, nadat eerder landelijke zorgkoepels dit verzoek ook deden. Uit onderzoek van de vakbond blijkt dat vooral één groep op dit moment de prijs betaalt: medewerkers met een vast dienstverband.
Risico op uitstroom van vaste medewerkers door aanpak schijnzelfstandigheid
In een aflevering van BNR Nieuwsradio is NU’91 voorzitter Femke Merel van Kooten duidelijk: ‘We kunnen geen enkele zorgprofessional missen!’ Maar door ondoordacht handelen van de politiek staat de deur voor uitstroom inmiddels wagenwijd open. Want niet alleen zzp’ers stromen uit door het terugdringen van zzp-inzet, ook zorgpersoneel in loondienst stroomt uit. ‘Het ontzettend grote personeelstekort zorgt voor druk op de roosters. Voorheen werden daar zzp-ers voor ingezet, maar dat gebeurt steeds minder’. De druk op het vaste zorgpersoneel wordt daardoor verder opgevoerd en dat brengt zorgprofessionals in de problemen. Uit een peiling door NU’91 onder duizend zorgprofessionals blijkt dat 13% nu al aangeeft ermee te stoppen. De aanpak van schijnzelfstandigheid leidt daarmee niet tot meer vaste medewerkers waarop werd gehoopt, maar eerder minder. Er ontstaat een groter risico op versnelde uitstroom waardoor er minder vaste zorgmedewerkers overblijven. ‘En zo komen we steeds verder in de ellende’, aldus van Kooten.
NU’91: politiek mist langetermijnvisie
In december 2024 kwam AZW met een actuele arbeidsmarktprognose. Daaruit blijkt dat het tekort aan zorgpersoneel stijgt naar 305.000 in 2034. We zien een trend dat deze prognose jaarlijks naar boven wordt bijgesteld. Dit beeld lijkt uitzichtloos en daar komt de handhaving schijnzelfstandigheid bovenop. ‘Er is een gebrek aan langetermijnvisie vanuit de politiek’, zegt Femke Merel. ‘Er is niet goed nagedacht over de gevolgen op het terugdringen van zzp-inhuur. En daardoor worden er ondoordachte maatregelen genomen. Maatregelen die vooral worden genomen uit angst die veroorzaakt worden door onduidelijkheid. De gevolgen zijn een hogere werkdruk, roosters die niet meer rondkomen en een groter wordend oplopend tekort aan zorgpersoneel.’
Samengevat geeft NU’91 aan dat strengere naleving zzp-regels voor problemen zorgt in de zorg.
Geen passend alternatief: loondienstverband is niet op orde
De hoop is dat zzp’ers in loondienst gaan, maar zo makkelijk ligt het niet. Femke Merel noemt dit een ‘illusie’. Zzp-ers gaan niet in loondienst, want daar komen zij vandaan. Het loondienstverband is niet aantrekkelijk genoeg. Onderdelen als salaris, waardering, zeggenschap en werk-en privébalans zijn nog steeds niet op orde. Er wordt nog steeds niet genoeg geïnvesteerd in zorgprofessionals. Zolang de arbeidsvoorwaarden niet verbeteren blijft de uitstroom uit de zorgsector onverminderd doorgaan. Uit de peiling door Nu’91 blijkt dat werkgevers wel zoeken naar oplossingen, zoals het inzetten van interne flexpools of het werven van meer vaste medewerkers. Maar in de praktijk is dit vaak niet toereikend, waardoor zorgprofessionals in vaste dienst structureel worden overvraagd. ‘Door de strengere naleving verliezen zorgorganisaties waardevolle krachten, zonder dat er een passende oplossing is.’ De kwaliteit van zorg staat hiermee onder druk.
Gevolgen voor de dagelijkse praktijk
Dan kort iets over mijn eigen ervaringen. Ik merk dat zorgprofessionals in vaste dienst om zich heen kijken en denken: waar zijn mijn collega’s? Elke dag appen planners over diensten die niet ingevuld kunnen worden, vaak op korte termijn. Kun je zometeen? Kun je vanavond? Kun je morgenochtend? Waar eerst zzp’ers reageerden op deze vragen en altijd paraat stonden, blijft het nu stil in de app. Geen reactie. De vaste medewerker die aan het werk is hoort weer aan het begin van de dienst: ‘Je staat alleen, want we hebben niemand’. Dit is hoe de praktijk werkt inmiddels, iedere dag opnieuw. De werkvloer lijdt onder ondoordacht politiek beleid, dat zowel vaste krachten als zzp’ers raakt. Uiteindelijk gaan ook cliënten hier het nodige van merken of hebben hier al mee te maken.
Thuis sterven wordt steeds moeilijker
Veel mensen hebben de wens om thuis te kunnen sterven. Zodat zij in hun vertrouwde omgeving met iedereen om zich heen die zij liefhebben, op een humane manier afscheid kunnen nemen van het leven. ‘Het verdrietige is doordat er steeds minder zzp-ers zijn, dat dit steeds moeilijker wordt’, aldus van Kooten. Thuiszorg in de laatste levensfase staat namelijk ook onder druk door de handhaving op schijnzelfstandigheid. Deze zorg werd de afgelopen decennia gedaan door zzp’ers die als onderaannemer actief waren, maar ook dat wordt nu belemmerd. Zorgorganisaties durven het niet meer aan.
Ingezonden reactie van een zzp’er in de zorg uit week 3 – 2025 – “Rond Eindhoven zitten alle thuiszorgorganisaties vol. Ik werd gebeld door familie van een terminale vrouw. Het familielid was naar mij doorgestuurd door een gecontracteerde zorgorganisatie. Familie smeekte zo ongeveer om professionele zorg voor een zieke moeder die thuis wil sterven. Er was niet aan hulp te komen.”
NU’91: Werkgevers en politiek moeten verantwoordelijkheid nemen
De zorgsector kampt al met enorme tekorten en het wegvallen van zzp’ers verergert deze crisis alleen maar. NU’91 roept de overheid en werkgevers op ‘om samen te werken aan een werkbare en duurzame oplossing.’ Eind december liet de politiek zien dat zij eenzelfde oproep van landelijke zorgkoepels negeerde. De strategie voor de handhaving op schijnzelfstandigheid werd niet veranderd voor de zorg en daarmee hield de onzekerheid aan. Wat er nu gebeurt is precies waarvoor gewaarschuwd werd. De samenwerking tussen cliënten, vaste medewerkers en zzp’ers is fors verstoord geraakt. Zolang de politiek haar koers niet wijzigt blijft de druk op de werkvloer groeien. Roosters blijven leeg en de uitstroom zet door. De vraag is dan: lossen we op deze wijze een probleem op? Of is dit het begin van een nog veel groter wordend probleem?
