Begin vorig jaar schreef de media al over lege operatiekamers door de handhaving op zzp’ers in de zorg. Ruim een jaar later wordt het beleid zichtbaar dat ziekenhuizen zijn gaan hanteren. Ze hebben de stap gemaakt van lege OK’s naar het inzetten van ongediplomeerd personeel. Operatieassistenten en anesthesiemedewerkers zonder diploma worden steeds vaker ingezet. Dat allemaal omdat zorgbestuurders nog steeds zzp inhuur vermijden.
Maart ’25: ‘OK’s sluiten door zzp-stop’
In maart vorig jaar schreef het Financieel Dagblad al over OK’s die moesten sluiten vanwege een zzp-stop. Zoals voorspeld kozen zzp operatieassistenten en zzp anesthesiemedewerkers níet voor een dienstverband bij een ziekenhuis en accepteerden zij simpelweg minder opdrachten. Aanleiding van de afbouw van zzp inhuur was de boodschap van de Belastingdienst dat zzp in de zorg in het geheel niet mogelijk zou zijn. Onder meer gecommuniceerd op de website www.hetjuistecontract.nl.
Al vrij snel zagen ziekenhuizen de gevolgen op de operatiekamer. De zzp-stop leidde vrijwel direct tot lege OK’s en uitgestelde operaties, omdat deze operaties voor een flink deel door flexibel werkende zorgprofessionals werden ingevuld. De paniekerige aanpak van ziekenhuizen was niet nodig, als ziekenhuizen zich voldoende hadden ingelezen.
Rechter: operatieassistent en anesthesiemedewerker zijn ondernemer
De rechtspraak laat al jaren een consistent beeld zien over gespecialiseerde zorgprofessionals op de OK, waaronder de operatieassistent en de anesthesiemedewerker. Zij functioneren als zelfstandige beroepsbeoefenaren en vallen daarom niet automatisch onder het gezag van een arts of instelling. In een recente uitspraak stelde een andere rechter dat een gespecialiseerde zorgprofessional buiten dienstverband werkte omdát die professionele autonomie de praktijk is.
Oftewel, operatieassistenten en anesthesiemedewerkers kunnen als ondernemer kwalificeren én kunnen buiten dienstverband werken.
Deze uitspraken sluiten goed aan bij het Fiscaal Kompas ZZP Zorg, mede in opdracht van ziekenhuizen zelf beschreven in 2024. Juridisch gezien was zelfstandige inzet van operatieassistenten en anesthesiemedewerkers helemaal niet het probleem. De terughoudendheid bij zzp inhuur blijkt vooral een bestuurlijke keuze.
April ’26: zorgbestuurders nog steeds bang voor zzp inhuur
Zzp in de zorg kan, maar zorgorganisaties doen nog steeds alsof het niet mogelijk is, zo bleek onlangs bij het Haaglanden Medisch Centrum (HMC).
Een jaar nadat de eerste operatiekamers leegliepen door het terugdringen van zzp-inhuur, is er in de praktijk weinig veranderd. Zorgbestuurders houden in de media vast aan het verhaal dat zij “zoveel mogelijk met personeel in loondienst willen werken” en dat zij handelen “binnen de kaders van de Wet DBA”. Alsof de wet DBA volgen betekent dat je geen zzp’ers meer in kunt huren. Zo stelt HMC dat er ‘signalen’ zijn van ‘experts’ dat zzp’ers op de operatiekamer een hoog risico vormen op schijnzelfstandigheid. Die signalen worden niet concreet gemaakt en blijken ook niet juridisch getoetst. In plaats van openlijk te erkennen dat zorgbestuurders onzeker zijn over de handhaving en de risico’s, wordt een verhaal verteld waarin zzp-inhuur simpelweg “niet meer kan”.
Ondertussen zijn operaties wel nodig. Hoe hou je dan die OK’s open? Als je besluit om de flexibele capaciteit eruit te halen, moet daar iets anders voor in de plaats komen.
Ongediplomeerde operatieassistenten en anesthesiemedewerkers als oplossing
In februari rapporteerde Zorgvisie dat doktersassistenten worden ingezet als operatieassistenten. De beroepsorganisatie voor operatieassistenten sloeg alarm. Vorige week rapporteerde Nieuwsuur dat anesthesiemedewerkers zonder diploma alvast worden ingezet op de OK. Terugkijken kan hier vanaf minuut 5.40. De beroepsorganisatie slaat alarm. Het aantal meldingen over ongekwalificeerde medewerkers is sinds vorig jaar fors toegenomen, aldus de beroepsorganisatie. Dat is het jaar dat de uitleg van de wet DBA veroorzaakte dat zzp’ers minder ingehuurd werden.
De gevolgen van de zzp-handhaving in ziekenhuizen vertalen zich dus uiteindelijk in de veiligheid voor patiënten. Minder gekwalificeerde zorgverleners als norm, veiligheid blijkt bijzaak. Praktisch vertaald; je ligt als patiënt op de operatietafel en bent volledig afhankelijk van een team waarvan niet iedereen is opgeleid voor de rol die hij of zij op dat moment uitvoert.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft aangegeven hier niets aan te gaan doen.
De minister van VWS geeft aan dat het personeelstekort “niet ten koste mag gaan van goede en veilige zorg”.
BIG vermelding afgewezen door minister
Welke impact heeft de zzp-stop op goede en veilige zorg?
De impact van de zzp-stop laat zich inmiddels in twee stappen zien. Eerst verdwijnt capaciteit. Minder inzet van ervaren zzp operatieassistenten en anesthesiemedewerkers betekent minder operaties, langere wachttijden en hogere druk op het overgebleven personeel. Vervolgens verschuift het probleem naar de praktijk. Omdat zorgbestuurders niet bereid zijn zzp’ers in te huren, wordt gezocht naar alternatieven om roosters rond te krijgen. Waaronder inzet van minder ervaren of niet volledig gekwalificeerd personeel. Zelfs op operatiekamers.
Daarmee verandert niet alleen hoeveel zorg er geleverd wordt, maar ook wie die zorg levert. De vraag is niet of zzp-inhuur nodig is, maar wat er gebeurt als je die onnodig vermijdt. Als “personeelstekorten niet ten koste mogen gaan van goede en veilige zorg”, dan is het niet de vraag óf er onderzoek moet komen naar de gevolgen van deze zzp-stop, maar waarom dat onderzoek er nog steeds niet ligt. Wie ervoor kiest om de flexibele capaciteit uit de operatiekamer te halen, zal ook moeten verantwoorden wat daarvoor in de plaats gekomen is. Of het bestuurlijke verhaal dat ‘zzp niet meer kan’ een oneigenlijke manier is om die verantwoordelijkheid te ontlopen, moet duidelijk worden.
