Zorgorganisatie Lunet kondigde groots aan dat zij het zonder zzp’ers in de zorg zou gaan doen. Per 1 juni stopte de organisatie met 7000 uur aan zzp inzet per week. De gevolgen zijn onmiddellijk en groot. De media bericht over grote gevolgen voor cliënten en zorgen van familieleden. Vaste medewerkers geven aan dat het zo niet gaat. Inmiddels is ook de Inspectie betrokken. Lunet ging van ‘nul zzp’-paradepaardje naar crisis.
Nul zzp als goed voorbeeld
Lunet kondigde in januari dit jaar aan afscheid te nemen van zzp-begeleiders. Het zou een grote stap voorwaarts zijn voor haar zorg voor mensen met een handicap. De organisatie beloofde vertrouwde gezichten, stabiele teams en duurzame relaties tussen cliënten, medewerkers en naasten. Volgens de raad van bestuur van Lunet zou juist die stabiliteit bijdragen aan veiligheid, kwaliteit van leven en betere zorg.
Dit alles onder het mom van ‘toekomstbestendige zorg’, met beloftes aan vaste medewerkers over interne flexibiliteit, voldoende opleidingen en aansprekende werving om externe inhuur overbodig te maken. Het ‘nul zzp’ beleid werd gepresenteerd als een sprekend voorbeeld van goed werkgeverschap in de zorg. De organisatie wilde daarmee een goed en inspirerend voorbeeld zijn voor de sector.
Van paradepaardje naar crisis
We zitten nu op twee weken na de start van de zzp blokkade op 1 juni en het Eindhovens Dagblad komt al met een vernietigend artikel. Terwijl de organisatie stabiele teams en vertrouwde gezichten beloofd, melden familieleden en vaste medewerkers misstanden in de continuïteit en kwaliteit van zorg. Het werk is zonder zzp’ers niet op te vangen. De organisatie streepte radicaal 7000 uur zzp inzet per week (!!) door en de impact is uiteraard enorm.
Juist op locaties waar cliënten intensieve begeleiding nodig hebben, blijken de verdwenen zzp’ers niet eenvoudig te vervangen. Teamleiders zouden vooraf al de organisatie hebben gewaarschuwd dat de operatie onhaalbaar was, maar deze signalen werden genegeerd. Ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd zag het risico aankomen en waarschuwde al vóór 1 juni dat de kwetsbaarheid van bepaalde locaties groot kon worden wanneer zzp’ers zouden verdwijnen.
Daarmee is de organisatie binnen zeer korte tijd beland in een crisis. Het paradepaardje dat moest bewijzen dat de gehandicaptenzorg zonder zzp’ers kon, moet nu uitleggen waarom zelfs continuïteit van zorg onderwerp van discussie is geworden.
Onderzoek: zzp’ers zijn structureel onderdeel van het primaire proces
De problemen die Lunet zich op de hals heeft gehaald, waren voorspeld. Het onafhankelijke onderzoek van AZW en Panteia beschrijft precies waarom organisaties moeite hebben om afscheid te nemen van zzp’ers. De externe flexibele schil is geen randverschijnsel, maar onlosmakelijk onderdeel geworden van het primaire proces. In de gehandicaptenzorg gaat het vaak om begeleiders op groepen met complexe zorgvragen.
De onderliggende arbeidsmarktkrapte verdwijnt niet als een organisatie besluit een contractvorm uit te bannen. De zorgvraag blijft bestaan en zzp’ers keren niet zomaar terug in loondienst. Zorgorganisatie Lunet denkt zich te kunnen onttrekken aan die werkelijkheid. Terwijl het onderzoek waarschuwt dat organisaties een balans moeten vinden tussen stabiliteit en flexibiliteit, snijdt Lunet haar totale zzp inzet weg. Veilige zorg moet plaats maken van ideologische principes.
Lunet werd alsnog een voorbeeld voor de sector
Vorig jaar stonden er tienduizenden diensten open bij zorgorganisaties vanwege onnodige zzp blokkades. Zorgorganisaties zoals Lunet herhalen dit beleid – pal voor de zomer – opnieuw, met alle gevolgen voor vaste medewerkers. De situatie bij deze zorgorganisatie laat zien wat er gebeurt wanneer zorgbestuurders zich richten op het bestrijden van zzp in plaats van het zorgen voor hun vaste medewerkers. Lunet snakte ernaar om een lichtend voorbeeld te zijn voor andere organisaties, maar kreeg iets anders. Want een personeelstekort los je niet op door zzp’ers door te strepen. Een personeelstekort los je op door een uitstekend werkgever te zijn. Dat blijkt echter een stuk lastigere opdracht dan het blokkeren van een werkvorm.
Lunet wilde bewijzen dat de gehandicaptenzorg zonder zzp’ers kon. Wat de organisatie uiteindelijk laat zien, is een bevestiging van het tegenovergestelde. De afstand tussen bestuurderskamers en de dagelijkse praktijk van zorgteams is enorm. Jarenlang hebben bestuurders elkaar verteld dat zzp’ers het probleem waren en dat doen ze nog steeds. Als zzp’ers verdwijnen wordt de zorg weer stabiel. Lunet laat zien wat er binnen enkele weken gebeurt wanneer die overtuiging wordt omgezet in beleid. De zzp’er verdwijnt, maar het personeelstekort blijft gewoon bestaan. De werkelijkheid wint het uiteindelijk altijd van de powerpointpresentatie.
