Lange tijd hebben (samenwerkende) zorgorganisaties geprobeerd om de zzp’er in de zorg definitief op een zijspoor te zetten. Tevergeefs. De zzp’er bleek een symptoom van een dieper liggend probleem en dat probleem is niet weg. Hoe ging de zzp’er in de zorg in 2024 van ongewenst naar onmisbaar?
Flexibilisering: waarom zorgverleners kiezen voor zelfstandigheid
Werkgevers in de zorg geven aan dat zij belemmerd worden bij het bieden van goed werkgeverschap. Een groot probleem is ontoereikende financiering, waardoor zorgorganisaties niet in staat zijn om zorgmedewerkers passend te belonen en te behouden. Zo blijft de loonkloof in de zorgsector ook dit jaar bestaan onder zowel minister Helder als minister Agema, met een geschat tekort van € 2,5 miljard om salarissen op een passend niveau te brengen. Vooral de middeninkomens – de grootste groep professionals – zien sinds 1999 hun salaris structureel 8% achterlopen. Dat te lage loon heeft de groei van zzp’ers in de zorg verder gestuwd. Daarnaast leidt de hoge werkdruk en beperkte autonomie tot ontevredenheid onder zorgmedewerkers. Beslissingen worden vaak top-down genomen zonder voldoende inspraak van het personeel, wat resulteert in een gevoel van machteloosheid en gebrek aan betrokkenheid. De kwaliteit van leidinggevenden werd de afgelopen jaren flink bekritiseerd. Ook worden investeringen in opleiding en professionele ontwikkeling belemmerd door financiële beperkingen, waardoor zorgmedewerkers onvoldoende mogelijkheden hebben voor bijscholing en carrièreontwikkeling. Dit draagt bij aan de uitstroom van personeel en de groeiende voorkeur voor zzp-schap. Juist binnen het zzp-schap ervaren zelfstandigen meer vrijheid in het vormgeven van hun professionele groei.
Desondanks bleef er regionale zzp rancune onder zorgbestuurders
Tot zover kent het ontstaan van zzp’ers in de zorg en de relatie met vaste dienst een logische opbouw. Vaste zorgmedewerkers zijn ontevreden over hun werkomstandigheden en missen waardering. Werkgevers kunnen daar deels niets aan veranderen en zien vaste medewerkers in grote aantallen uitstromen. Die zorgmedewerkers blijven deels beschikbaar voor de sector, maar via zzp in plaats van een dienstverband. Daar zouden zorgbestuurders de logica van kunnen beamen, maar niets is minder waar. Toen in de tweede helft van 2024 de naderende handhaving op schijnzelfstandigheid actueel werd, zagen nogal wat bestuurders hun kans schoon. Ein-de-lijk was er een legitieme reden om helemaal met zzp inhuur te stoppen. Dat zzp “niet meer mogelijk zou zijn” was één van de 6 misvattingen over schijnzelfstandigheid, maar werd wel voortdurend herhaald. Bestuurders struikelden over elkaar heen om in de media te vertellen dat zij met zzp inhuur zouden stoppen. Libertas Leiden werd zelfs in de Tweede Kamer aangehaald als goed voorbeeld, ondanks dat de organisatie dagelijks zzp’ers inzet. De chaos werd groter. In Oost-Nederland kwam het erop neer dat zorgorganisaties tegelijkertijd startten met zzp bemiddelen én stopten met zzp inzet. Ook – landelijk voorbeeld – FAIR kon de handen niet op elkaar krijgen. Terwijl FAIR Noord expliciet aangaf alleen door te willen met een regionale arbeidsovereenkomst en zzp’ers uit te sluiten, gaven FAIR Brabant en Utrecht aan zzp bemiddeling op te schalen naar tientallen zorgorganisaties. De ACM had er een dagtaak aan om alle samenwerkende zorgorganisaties te waarschuwen: nee, je mag zzp’ers niet regionaal uitsluiten.
Ondertussen pakten landelijke koepels door met een ZZP Kompas
Terwijl regionale werkgevers de Belastingdienst via een webinar inzetten om zzp’ers terug naar een dienstverband te lokken, deden de landelijke zorgkoepels juist geen zaken meer met de Belastingdienst. Het Fiscaal Kader struikelde in de eerste helft van 2024 en de landelijke koepels zetten het traject om in een eigen Fiscaal Kompas ZZP Zorg. Ja, inhuur van zzp’ers is mogelijk, mits je dit professioneel vorm geeft. Tijdens de voorlichting en webinars van de Belastingdienst wordt met geen woord gerept over het Kompas of het Kader. De rol van de controlerende instantie blijft lang schimmig dit jaar, totdat werkgevers bevestigen wat al vermoed werd. De Belastingdienst handelt vooringenomen en wijst iedere vorm van zzp inhuur in de zorg af. Intramurale en extramurale modelovereenkomsten worden niet gerespecteerd en de Belastingdienst gaat zelfs over tot het terugdraaien van data van goedkeuring. Landelijk hopen zorgorganisaties op de Tweede Kamer met een unieke boodschap: zzp inzet is ook in 2025 noodzakelijk. Over de hele zorgsector bekeken zijn er voorbeelden van “afschaling, leegstand of sluiting van afdelingen en diensten” door het belemmeren van zzp’ers. De zzp’er is vanaf dat moment ‘onmisbaar’. Maar de politiek negeert zorgorganisaties en de onzekerheid rondom naheffingen blijft. Met die onduidelijkheid en onzekerheid gaan zorgorganisaties 2025 in. Dat zij gevangen zitten tussen continuïteit van zorg en het risico op naheffingen blijkt hun eigen probleem.
Van ongewenst naar onmisbaar: de blijvende rol van zzp’ers in de zorg
De afgelopen jaren hebben zorgorganisaties geprobeerd om het groeiende aantal zzp’ers in de zorgsector in te dammen, maar zonder succes. Ook het Toekomstgerichte Arbeidsmarktprogramma Zorg (TAZ) wilde het aandeel zzp’ers zien stabiliseren, maar dat programma werd dit jaar doorgestreept. Het bleek te duur en te weinig nut te hebben. De stijging van het aantal zelfstandigen blijkt een symptoom van structurele problemen binnen de sector, zoals hoge werkdruk, beperkte autonomie en ontoereikende financiering. Werkgevers worstelen met het bieden van goed werkgeverschap door onder andere salarisachterstanden en top-down besluitvorming, wat de uitstroom naar het zzp-schap vergroot. Regionale rancune tegen zzp’ers leidde tot een tegenstrijdige aanpak, zoals gelijktijdig bemiddelen en uitsluiten van zelfstandigen. Tegelijkertijd werken landelijke koepels met een ZZP Kompas naar de professionalisering van inhuur. De Belastingdienst vergrootte de chaos door onduidelijke voorlichting en vooringenomen handhaving. Ondanks al deze uitdagingen blijft de zzp’er onmisbaar, maar de onzekerheid over de gevolgen van zzp-inzet zet zorgorganisaties onder druk bij de start van 2025.
Hoe je daar als zzp’er het beste mee omgaat bespreken we in ons jaaroverzicht; vanaf 1 januari 2025 beschikbaar via onze maandupdate.
