Het personeelstekort, de hoge werkdruk en de dubbele vergrijzing maakt het werken in de zorg steeds zwaarder. Goed werkgeverschap zou volgens de politiek al zichtbaar moeten zijn, maar in de praktijk ervaren zorgmedewerkers het anders. Het gevoel van onderwaardering speelt breed. Alternatieve werkvormen buiten het traditionele dienstverband, zoals flex of zzp-schap, zijn voor een groep bevlogen zorgprofessionals een oplossing. Binnen hun flexibele werkvorm ervaren zij onder meer regie en daarmee het gevoel van waardering dat ze in loondienst missen. Maar het terugdringen van flexwerk en de handhaving op schijnzelfstandigheid zorgt opnieuw voor frustratie en ontmoediging. Welke route zorgprofessionals langzamerhand ook kiezen, de waardering ontbreekt overal.
Vast dienstverband onder druk: waardering ontbreekt
‘Zeggenschap’, ‘inspraak’, ‘regie’ en ‘waardering’. Het zijn allemaal veelgehoorde termen die samenvallen in het containerbegrip ‘goed werkgeverschap’. We kunnen het ‘goed bedoeld’ noemen, nu er al bijna 30 jaar dit soort beloftes worden gedaan. De kwaliteit van het vaste dienstverband in de zorg staat al langer onder druk, want zorgorganisaties krijgen goed werkgeverschap niet op de rails. De illusie tussen belofte en praktijk werd deze zomer opnieuw pijnlijk zichtbaar. Veel zorgverleners die werken in loondienstverband moesten de roosters dichtlopen zonder de flexibele hulp die ze gewend waren van zorgprofessionals in andere werkvormen. Tegen hun wil in. Want op die momenten met een enorme werkdruk, staat overleven centraal in plaats van het zorg verlenen zelf. Een meerderheid van de werkgevers erkent dat, maar toch bouwden zij extra flexibele mankracht af. Om toch te ‘voldoen’ aan goed werkgeverschap ontvingen sommige vaste medewerkers na een zomer overuren draaien een waardebon van maar liefst €10,- van hun werkgever. Het zijn juist dit soort voorbeelden die zorgmedewerkers aan het denken zetten. Veel vaste medewerkers zijn blijvend op zoek naar waar waardering binnen de zorg dan wel te vinden is. De mobiliteit van dienstverband naar dienstverband is binnen de zorg bovengemiddeld hoog.
Flex onder druk: stapeling jaagt mensen naar zzp
Als een traditioneel loondienstverband een zorgprofessional niet meer past, dan kan een plaats in de flexibele schil van een organisatie een oplossing bieden. In de zorg kan de vraag naar arbeid sterk schommelen en flexibele contracten zijn belangrijk om verzuim en pieken of dalen in zorgvraag snel op te vangen. Zorgprofessionals met 0-uren contracten en oproepkrachten kiezen bewust voor deze contractvorm, omdat zij via inroostering niet gedwongen willen worden om op bepaalde vaste momenten te werken. Dit vooral in verband met hun werk- en privé balans. Onderzoek laat zien dat oproepkrachten geen behoefte hebben aan vaste contracturen.
Maar door de opeenstapeling van flexbeleid, zoals het afschaffen van 0-uren contracten en oproepcontracten, worden ook flexibele contracten steeds verder ingeperkt. Dit maakt flexwerk steeds moeilijker. Terwijl juist deze diverse groep zorgprofessionals de zorg overeind helpt te houden in periodes van ziekte, drukte en vakantie. Op een manier die goed bij hen aansluit. Maar dat mogen zij straks niet meer. Terwijl ze net zo hard werken als hun collega’s in vaste dienst, wordt hun werkvorm stelselmatig ontmoedigd. Het gevolg laat zich raden: ook flexwerkers gaan (weer) op zoek naar alternatieven.
Tussen waardering en handhaving: de zzp’er in de zorg
Voor veel zorgprofessionals is zzp-schap de manier om waardering en autonomie terug te vinden. Ze kunnen zelf bepalen hoe ze werken, met wie ze werken, waar of wanneer ze werken en hoe ze hun agenda zo efficiënt mogelijk kunnen indelen. Onderzoek toont aan dat zzp een duurzamere werkvorm is dan een loondienstverband. Jarenlang hielpen zzp’ers de gaten in roosters te vullen en hielden ze de zorg mee draaiende.
Toch krijgt juist deze groep nu weer te maken met een nieuwe vorm van onderwaardering. De handhaving op schijnzelfstandigheid en de negatieve framing in politiek en media zorgen voor onzekerheid en terughoudendheid bij opdrachtgevers. Recent onderzoek van FinanceFactor laat zien dat zzp’ers zich vaker onzeker en onder druk gezet voelen. Dat komt door de politieke stilstand en uitsluiting van zelfstandigen. Steeds vaker horen zelfstandigen dat hun inzet niet noodzakelijk , niet meer zou mogen of zelfs ongewenst is. Voor zzp’ers in de zorg voelt dat als een afwijzing. Ze willen juist in de zorg blijven werken, maar krijgen het signaal dat hun werk niet meer gewaardeerd wordt. Het gevolg? Frustratie, ontmoediging en voor velen opnieuw de vraag of hun toekomst nog wel in de zorg ligt.
Vast, flexibel en zzp zoeken waardering
Zorgverleners ervaren vaak directe erkenning en waardering van cliënten voor hun werk. Dat geeft ze een gevoel van voldoening en zorgt ervoor dat tevredenheidsscores over de aard van het werk hoog zijn. Maar binnen een vast dienstverband zoekt een zorgmedewerker in de relatie met de werkgever zelf ook waardering. Werkgevers in de zorg zeggen dat te proberen middels goed werkgeverschap, maar de cijfers laten anders zien. Wanneer vervolgens blijkt dat het vast dienstverband niet de waardering oplevert die de zorgprofessional zou willen krijgen, dan gaat die zorgverlener op zoek naar een alternatief. Dat is dan vaak flexwerk, zzp of uitstroom uit de sector.
Geen waardering, geen zorgverlener
Een structureel gebrek aan waardering raakt inmiddels alle werkvormen in de zorg. Welke route ze ook kiezen; vast, flex of zzp: zorgprofessionals zitten klem. Overal lopen professionals vast in loze beloftes, ontmoedigend beleid en het gevoel niet echt gezien te worden. De gevolgen zijn voorspelbaar. Twijfel, uitstroom en uiteindelijk vertrek uit de sector.
“We hebben iedereen nodig, of het nu in de zorg of het onderwijs is.” – Regeerprogramma kabinet Schoof, september 2024
Als we werkelijk iedereen nodig hebben, waarom sluit het beleid dan zoveel zorgprofessionals uit? Als waardering nergens te vinden is, wordt voorbij de sector kijken vanzelfsprekend. De vraag is niet of de sector mensen kwijtraakt, maar hoeveel er nog moeten vertrekken voordat waardering eindelijk de plek krijgt die het verdient.
