De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) stelt al jaren vast dat goede en veilige zorg onder grote druk staat. Toch spreekt de nieuwe inspecteur-generaal van de IGJ vooral over ‘de transitie naar passende zorg’, in plaats van het gebrek aan kwaliteit en veiligheid. Waarom slaat de onafhankelijke toezichthouder geen alarm over het zorgstelsel, zoals zij dat wel bij de Jeugdzorg deed?
IGJ bestuurder accepteert een ‘6’ voor kwaliteit, veilige zorg is de ‘ondergrens’
De vorige inspecteur-generaal van de IGJ had ervaring als arts en zorgbestuurder, voordat zij haar 11 jarige loopbaan bij de IGJ startte. Sinds januari dit jaar is inspecteur-generaal Vogelzang aangesteld. Zij heeft geen ervaring in de zorgsector en werkte als topambtenaar bij onderwijs en justitie. Dit compleet andere profiel brengt een heel andere insteek richting toezicht en handhaving met zich mee, zo wordt duidelijk via dit interview bij Zorgvisie.
In het interview maakt Vogelzang duidelijk dat zij het toezicht van de IGJ wil laten aansluiten bij de transitie naar ‘passende zorg’. De schaarste aan personeel vraagt volgens haar om andere keuzes en zelfs een andere blik op kwaliteit. Al is er wel een ondergrens. “Veiligheid van patiënten is de bottomline voor de IGJ”, zo geeft ze aan. Als het op kwaliteit van zorg aankomt vraagt ze zich af of “het soms een 6’je zijn als je daardoor meer mensen kunt helpen?”
In het verleden heeft de Inspectie laten zien te escaleren als het zorgstelsel onvoldoende werkt. Op zo’n moment heeft de IGJ “een signalerende functie richting politiek”, zoals de toezichthouder ook bij de Jeugdzorg heeft gedaan. In die sector liep het stelsel zo problematisch dat de inspectie bij de politiek aan de bel trok met de boodschap dat er echt iets moest gebeuren. Samengevat lijkt de nieuwe inspecteur-generaal te zeggen dat als de veiligheid van zorg door de bodem zakt, het tijd is om aan de bel te trekken.
IGJ zelf: ondergrens staat onder druk
Is die ondergrens niet allang bereikt in een aantal zorgsectoren? De Inspectie zelf rapporteerde de afgelopen jaren meerdere keren over de grote risico’s en problemen die zijn ontstaan door schaarste aan personeel. Dat heette destijds nog niet ‘passend’, maar ‘zorgwekkend’. De inspectie waarschuwde in haar beleidsstukken dat “zelfs zorg die voldoet aan de minimale vereisten niet meer gegarandeerd” is en concludeerde dat “de ondergrens van goede en veilige zorg in het geding is.”
Dat risico is inmiddels binnen meerdere zorgsectoren concreet zichtbaar. In de geboortezorg staat volgens de IGJ “de hele keten” onder druk door personeelstekorten. Ziekenhuizen kennen vaker bevalstops, vrouwen krijgen door wachtlijsten minder of soms helemaal geen kraamzorg meer en verloskundigen moeten die gaten vervolgens opvangen. In maart 2026 stelde de inspectie opnieuw vast dat de kwaliteit van de kraamzorg onder druk staat doordat vrouwen steeds minder uren zorg krijgen dan zij nodig hebben: “Dit brengt risico’s met zich mee”, zo stelde de Inspectie zelf.
Bij de justitiële jeugdinrichtingen ging de waarschuwing nog verder: langdurige personeelstekorten leveren volgens drie inspecties rechtstreeks “risico’s op voor de veiligheid van werknemers en jongeren” op, waarop de staatssecretaris met spoed werd opgeroepen voldoende vakbekwaam personeel te organiseren. De ‘bottomline’ waar Vogelzang de grens trekt, is dus al jaren aan de hand. Ook in de Gehandicaptenzorg, GGZ en ouderenzorg staat de ondergrens al veel langer onder druk. Toch grijpt de IGJ niet in, omdat het in dit geval om ‘passende zorg’ zou gaan. Dat was in het verleden nog anders.
IGJ greep wél in bij Jeugdbescherming
Dat de IGJ in kán grijpen als zorg door de bodem heen zakt, heeft zij bij de Jeugdzorg laten zien. De Inspectie waarschuwde sinds 2019 dat kinderen niet tijdig de noodzakelijke bescherming en hulp kregen. Daarop volgde de conclusie in 2022 dat door personeelstekorten, financiële tekorten en de toenemende werkdruk de wettelijke minimumnormen niet meer werden gehaald. Het probleem lag niet meer bij één individuele zorgaanbieder, maar in het zorgstelsel zelf.
In september 2022 schreef de inspectie dat haar eigen instrumentarium was “uitgeput” en sprak zij minister en staatssecretaris rechtstreeks aan op hun verantwoordelijkheid voor het zorgstelsel. Deze vergelijking is relevant als je naar de rest van de zorgsector kijkt. Want in alle sectoren spelen structurele personeelstekorten, financiële schaarste en onvoldoende capaciteit. De IGJ zegt zelf dat individuele zorgorganisaties hun opgave voor goede en veilige zorg lang niet altijd meer na kunnen komen.
Als onoplosbare structurele tekorten de reden waren om in de Jeugdzorg te escaleren richting de politiek, waarom slaat de IGJ dan dit keer geen alarm bij de andere sectoren?
Van ‘zorgwekkend’ naar ‘passend’
De koers van de IGJ heeft een radicale draai gemaakt. Enkele jaren geleden werden schaarste, personeelstekorten en onder de kwaliteitsnorm zakken nog ‘zorgwekkend‘ en ‘een risico‘ genoemd. Nu spreekt de IGJ bestuurder over ‘passende zorg’ en “de veranderende werkelijkheid” waar aan voldaan moet worden. Zo wordt ‘falende zorg’, ‘passende zorg’. Kwaliteit mag dalen en veiligheid is de ondergrens. In het Werkplan 2026 staat dat de inspectie, “net als andere overheidspartijen”, de transformatie naar passende zorg “ondersteunt, volgt en stimuleert”. Op deze “complexe veranderopgave” lijkt Vogelzang te zijn aangesteld.
Nu haar eigen inspectie door rijksbezuinigingen met ongeveer 25 tot 30 procent wordt gekort en zo’n 300 medewerkers kwijt raakt, kijkt ze ook daar niet van op. Het afschalen van de IGJ wordt ontvangen met “ik hou wel van uitdagingen”. De krimp is volgens Vogelzang geen bedreiging voor het toezicht, maar een aanleiding voor “scherpe inhoudelijke keuzes” en een “wendbare en slagvaardige organisatie”.
Is de IGJ nog een onafhankelijke toezichthouder, of helpt zij de politiek en zorgverzekeraars om kwaliteitsverlies en onveilige zorg af te doen als ‘passend’?
Het toezicht verandert niet met de zorgprofessional mee
Ook al ziet de IGJ dat veiligheid van zorg grote onder druk staat; ze slaat dit keer geen alarm richting de politiek. “Het toezicht verandert met de zorg mee”, noemt Vogelzang dat. Voor de mensen die het werk doen is dat niet de praktijk. Het zorgstelsel verandert niet, maar trekt zich steeds verder terug en vervolgens mag de professional het uitzoeken in de praktijk. Voor hen pakt ‘passende zorg’ steeds meer ruimte voor het vak af.
Want voor zorgprofessionals werkt het anders. Hun professionele beroepsnorm verandert niet automatisch mee met personeelstekorten, bezuinigingen of een nieuw containerbegrip zoals ‘passende zorg’. De kwaliteitswet Wkkgz verplicht tot goede zorg van goede kwaliteit en goed niveau. ‘Veilig, doeltreffend, doelmatig, cliëntgericht, tijdig én in overeenstemming met de professionele standaard’. Die kwaliteitswet is ook vandaag de dag nog steeds van kracht, net als dat beroepsnormen van kracht zijn.
Voor de zorgprofessional bestaat dus niet simpelweg de escape dat kwaliteit een ‘6’ mag worden zolang de cliënt of patiënt maar niet onveilig is. Veiligheid is slechts één onderdeel van goede zorg. De beroepsnorm ligt veel breder en hoger dan dat. Juist professionals die staan voor hun vak houden die norm in de dagelijkse praktijk overeind. Wanneer overheid, zorgverzekeraars en uiteindelijk ook de toezichthouder steeds meer kwaliteitsverlies normaliseren, groeit het spanningsveld tussen wat het systeem ‘passend’ vindt en wat de zorgprofessional voor zichzelf kan verantwoorden.
