Terwijl de zorgsector te kampen heeft met personeelstekorten en flexibilisering, stellen veel partijen in hun verkiezingsprogramma’s over zzp en zorg juist het vaste dienstverband als norm. Alleen BBB en JA21 zien zelfstandigen als deel van de oplossing. GroenLinks-PvdA, D66 en de PVV schuiven zzp’ers in de zorg richting loondienst. CDA en de VVD zijn onduidelijk over hun precieze intenties.
Kiezen tussen zorgcrisis en zzp verbod
De zorgsector staat op een kruispunt. Terwijl de arbeidsmarkt in de zorg de afgelopen jaren steeds krapper is geworden, diende de vergrijzing zich aan. De vraag naar zorg stijgt, terwijl het aantal zorgprofessionals krimpt. Het woord ‘zorginfarct’ valt om die reden steeds vaker. Zorgcapaciteit valt uit, wachtlijsten lopen op en burgers kunnen hun recht op zorg steeds lastiger verzilveren.
Zorgprofessionals hebben het als gevolg van deze situatie steeds zwaarder. Zij moeten namelijk het spanningsveld tussen vraag en aanbod dichtlopen. De oplopende werkdruk drijft steeds meer zorgprofessionals richting flexibiliteit. Voor velen betekent dat: kiezen voor het zzp-schap.
Deze beweging van professionals zelf staat in schril contrast met de wens van een aantal politieke partijen en de polder. Zoals Claire Martens – zzp-woordvoerder van de VVD – het samenvat: “In Den Haag is er brede weerstand tegen het zzp-schap in de zorg. Veel partijen vinden dat daar gewoon loondienstbanen moeten zijn. Het ‘vaste dienstverband als norm’ voor de publieke sector wordt als mantra steeds vaker herhaald. Terwijl juist dat vaste dienstverband volgens zorgprofessionals zelf steeds minder aansluit.
Dat spanningsveld is voor ons de aanleiding om in te zoomen op een aantal verkiezingsprogramma’s. Dit artikel is niet bedoeld als stemadvies, maar een poging om te laten zien welke partijen zzp’ers en de zorgsector nog ruimte gunnen en welke juist de deur sluiten. Welke trends zien we binnen de verkiezingsprogramma’s?
GroenLinks-PvdA en D66: het vaste dienstverband als norm
GroenLinks-PvdA en D66 willen strengere handhaving op schijnzelfstandigheid en de wet VBAR sluit dan ook aan op hun plannen. Terwijl zorgprofessionals in de praktijk juist flexibiliseren, willen deze partijen het vaste dienstverband als norm juist wettelijk verankeren. GroenLinks-PvdA verwoordt dit in hun programma met “Iedereen die feitelijk in loondienst werkt, moet ook de bescherming van loondienst krijgen. Schijnzelfstandigheid ondermijnt solidariteit en daar moet paal en perk aan gesteld worden.” D66 legt de nadruk op meer duidelijkheid vooraf en fiscale gelijkheid: “De werkvorm moet de aard van het werk volgen, niet de kosten. Daarom willen wij heldere criteria die bepalen wie zelfstandige is en wie werknemer.” Voor de zorgsector met haar werkzaamheden die vaak ingebed zijn, betekent dit concreet dat zzp’ers nauwelijks ruimte krijgen. Vaste contracten zijn de norm en het beleid tegen flexibel werken stapelt zich op. Voor zorgmedewerkers in een vast dienstverband beloven de partijen zoals gebruikelijk betere arbeidsvoorwaarden, hogere lonen, minder administratieve lasten en meer scholing.
PVV en VVD: verschil tussen belofte en werkelijkheid
De VVD en PVV profileerden zich de afgelopen regeerperiode in eerste instantie als verdedigers van werkenden en ondernemers. Maar volgden in het kabinet Schoof een ander spoor. Beide partijen beloofden in hun vorige verkiezingsprogramma’s ruimte, vrijheid en minder regels voor zelfstandigen. De zorgsector werd echter hard getroffen door de aanpak schijnzelfstandigheid en debat na debat liep nietszeggend af. Wat beloofden ze, wat deden ze en beloven ze nu opnieuw?
VVD: ruimte voor ondernemers, maar niet voor zorgverleners
De VVD zette zichzelf in de campagnes van 2023 en 2025 neer als de partij voor ondernemers en hardwerkende zelfstandigen. Er kwam zelfs een ‘Agenda voor Werkend Nederland‘. In de woorden van Kamerlid Thierry Aartsen: “Meer dan 1,5 miljoen zelfstandigen willen zelf bepalen hoe, wat, waar, wanneer en waarom zij bepaald werk doen.” In programma’s zoals Sterker uit de storm en de Agenda voor Werkend Nederland, belooft de partij opnieuw minder regels, een beter ondernemersklimaat en meer keuzevrijheid rond AOV en pensioen. Maar in de regeerperiode pakte de VVD het personeelsprobleem in de zorgsector niet aan.
Binnen de coalitie werkte ze mee aan een lijn waarin loondienst het uitgangspunt werd en publieke sectoren als “risicosector” werden bestempeld. De Zelfstandigenwet, aanvankelijk gepresenteerd als oplossing voor rechtszekerheid, kreeg een opt-out die precies de zorg buiten de beloofde duidelijkheid lijkt te plaatsen. Tijdens commissiedebatten bood de partij weinig tegenwicht als het aankwam op de arbeidsmarkt in de zorg. De VVD beperkte zich tot procedurele opmerkingen en niet uitgevoerde moties, terwijl de handhaving op schijnzelfstandigheid werd doorgezet. In de zorgparagraaf van het programma overheerst ook nu weer soberheid. Waarmee de zorg zich weer opmaakt voor verkiezingen die niet echt over de zorg gaan. Verhoging van het eigen risico, versobering van het basispakket en geen woord over werkdruk of behoud van personeel. De VVD belooft ondernemers ruimte, maar voor de zelfstandige in de zorg betekent haar koers vooral meer onzekerheid en minder positie.
Afgelopen week werd duidelijk dat de nieuwe VVD-minister op het ministerie van Volksgezondheid tevreden is met een daling van het aantal zorg zzp’ers.
PVV: tegen marktwerking en zzp’ers in de zorg
Ook de PVV sprak in eerdere campagnes over minder regels en meer ruimte voor zelfstandigen. Zzp’ers in de zorg zouden volgens hun eerdere programma ‘eigen keuzes moeten kunnen maken’. In de praktijk liet de partij echter een ander geluid horen. Tijdens het commissiedebat over schijnzelfstandigheid in september 2024 koos de PVV nadrukkelijk de kant van brede handhaving op schijnzelfstandigheid, juist in publieke sectoren als zorg, kinderopvang en onderwijs. Halverwege dit jaar maakte PVV Kamerlid Boon het nog explicieter: “Vaste dienstverbanden voor zzp’ers verbeteren de kwaliteit van de zorg. Doemscenario’s dat zorg zou instorten zijn niet bewaarheid geworden.” Daarmee ontkent de PVV de dagelijkse werkelijkheid van zorgorganisaties die zonder zzp’ers roosters niet rond krijgen en van professionals die bewust het vaste dienstverband achter zich hebben gelaten.
In het huidige verkiezingsprogramma belooft de partij (weer) fors te investeren in zorg, het eigen risico af te schaffen en de rol van de overheid te vergroten. Zelfstandigen hebben daarin geen positie. De zorg wordt gepresenteerd als een volledig publieke voorziening, bevolkt door mensen met een vast contract. Wat ons betreft is de tegenstelling duidelijk. Waar de PVV eerder vrijheid en minder regels beloofde, schaart de partij zich inmiddels openlijk achter het vaste dienstverband = de norm. Voor tienduizenden zzp’ers in de zorg betekent dit dat hun positie niet wordt versterkt, maar genegeerd.
Ook CDA schuift zzp’ers in de zorg richting dienstverband
Het CDA wordt mogelijk de grootste stijger deze verkiezingen en is daarom relevant. De partij presenteert zich met steun voor zowel zelfstandigen als vaste medewerkers. Het CDA is mede-initiatiefnemer van de Zelfstandigenwet, waarin wordt voorgesteld een toetsingskader in te voeren voor beoordeling vooraf. De partij wil schijnzelfstandigheid strenger aanpakken door de Belastingdienst en introduceert een rechtsvermoeden van werknemerschap voor zelfstandigen met lage tarieven. Zoals CDA het verwoordt: “Het CDA vindt het van groot belang om te werken aan verdere verduidelijking óf en wannéér je als zzp’er aan de slag kunt.”
Toch blijft het CDA terughoudend als het gaat om zzp’ers in de zorg. In hun plannen is geen expliciete passage te vinden over zzp’ers. Wel is er de suggestie dat zelfstandigen in (semi-) publieke sectoren mogelijk beperkt gaan worden. Het komt erop neer dat werken als zelfstandigen in ‘(semi-) publieke sectoren zoals zorg en onderwijs’ dient te worden ontmoedigd en werknemerschap juist in deze sectoren gesimuleerd. Daarmee bevestigt CDA dat zzp’ers in de zorg mogelijk buiten de Zelfstandigenwet vallen.
JA21 en BBB: ruimte voor zzp’ers en de zorg
JA21 en BBB onderscheiden zich in hun verkiezingsprogramma’s door zzp’ers niet als probleem te zien, maar als onderdeel van de oplossing. Beide partijen willen af van de knellende DBA onduidelijkheid en zijn tegen een brede handhaving van schijnzelfstandigheid die álle sectoren over één kam scheert. BBB schrijft dat er “eindelijk duidelijkheid moet komen voor zzp’ers en opdrachtgevers” en pleit voor een VAR-light, een praktisch instrument dat zelfstandigen vooraf zekerheid geeft over hun arbeidsrelatie. JA21 kiest in haar programma expliciet voor het Belgische model als inspiratiebron. “JA21 wil de Wet DBA verbeteren en hiervoor kijken naar het Belgisch model om zzp’ers meer ruimte en duidelijkheid te geven.” Daarmee maken beide partijen duidelijk dat zij helderheid vooraf belangrijker vinden dan dreiging met naheffingen achteraf. Voor de zorgsector is dit belangrijk, want daar overheerst nu angst en onzekerheid. BBB benoemt dat zzp’ers in de zorg “onmisbaar” zijn om de continuïteit van zorg te borgen, terwijl JA21 de nadruk legt op het vergroten van zorgcapaciteit en het terugdringen van bureaucratie. In plaats van zzp-inzet te beperken, wordt erkend dat de zorgsector niet zomaar zonder zelfstandigen kan draaien.
Politieke partijen: wel betrokken, niet verantwoordelijk
Zorgprofessionals zoeken flexibiliteit omdat het vaste dienstverband niet meer bij hun leven past. Als die ruimte ontbreekt, stromen ze de sector uit. Alleen BBB en JA21 lijken dat te erkennen, maar zij blijken een schamele uitzondering. De meeste partijprogramma’s jagen liever op onbewezen schijnzelfstandigheid in de zorg, dan dat zij structurele oplossingen bieden voor de sector. Daarmee negeren de meeste politieke partijen heel concreet de stapels arbeidsmarktrapporten, verzuimcijfers en mediaberichten die keer op keer aantonen dat het vaste dienstverband in zijn huidige vorm niet werkt. Werkgevers worden nergens echt geholpen met loonruimte, roosters of scholing, maar krijgen wel de verantwoordelijkheid voor het oplopende tekort op hun bord geschoven. Op die manier kun je als politieke partij eenvoudige uitspraken doen over de aanpak van schijnzelfstandigheid in de zorg, terwijl de echte keuzes voor de zorgsector blijven liggen. Lossen we zorgcrisis op, of kiezen we voor een zzp-verbod dat het probleem alleen maar groter maakt? Wat mij betreft toont de politiek zich voor de zorg alleen betrokken, maar neemt zij geen verantwoordelijkheid.
