Mag je als zorgorganisatie onder het mom van krapte op de arbeidsmarkt zorgprofessionals vervangen voor familie, mantelzorgers en vrijwilligers? Een verpleeghuis vervangt zorgprofessionals voor familie deze zomer, onder het mom van personeelskrapte en de onmogelijkheid van zzp inhuur.
Verpleeghuis: vrijwilligers kunnen formele zorg overnemen
Zorglocatie Reyshoeve, biedt verpleeghuiszorg in Tilburg en maakt onderdeel uit van zorgorganisatie De Wever. Zij heeft onlangs vrijwilligers en familie via een brief opgeroepen om zich beschikbaar te stellen voor zorgtaken deze zomer. “Voor ons een periode waarin we te maken hebben met (extra) personeelstekorten, onder andere door … de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt én het stoppen van de samenwerking met de schijnzelfstandige zzp’ers”. Vrijwilligers en familie worden opgeroepen voor zorgtaken zoals “hulp bij het aan- of uitkleden“, “ondersteunen bij persoonlijke verzorging, zoals wassen, douchen of tanden poetsen“, “assisteren bij het eten en drinken“, “hulp bij het naar bed gaan” en “licht huishoudelijk werk zoals het bed opmaken, de kamer poetsen of was opvouwen.” De organisatie is van mening dat de zorg voor verpleeghuisbewoners ook door vrijwilligers en mantelzorg kan worden uitgevoerd.
De vraag is of de burger daar iets voor voelt, aangezien 2 op de 3 Nederlanders zelfs het bejaardentehuis graag weer terug ziet.
Verpleeghuiszorg: de ‘intensive care‘ van de ouderenzorg
Voor wie niet goed ingevoerd is in verpleeghuiszorg, is het wellicht goed om uit te leggen wat verpleeghuiszorg anno 2025 betekent. Verpleeghuiszorg is zorg voor mensen die 24 uur per dag ondersteuning en toezicht nodig hebben vanwege complexe lichamelijke aandoeningen, ernstige cognitieve beperkingen (zoals dementie), of een combinatie daarvan. Het is daarmee niet zomaar ‘wonen met zorg’, maar eerder een vorm van hoogcomplexe langdurige zorg – vaak gezien als de ‘intensive care’ van de ouderenzorg. De gemiddelde bewoner komt vaak na een lange periode van thuiszorg of mantelzorg in het verpleeghuis terecht. Als er plek is. In 2022 overleed 70% van de cliënten binnen twee jaar in het verpleeghuis; voor een groeiend aantal was dat zelfs binnen één jaar (CBS, 2023). Verpleeghuizen vangen dus in toenemende mate ouderen op in een vergevorderd stadium van ziekte, waarin palliatieve zorg, gedragsproblematiek of ernstige mobiliteitsbeperkingen aan de orde van de dag zijn.
Wat zeggen professionals over zorg in verpleeghuizen? Een verpleegkundige: “We doen hier alles: van complexe wondzorg tot palliatieve sedatie. Veel bewoners zijn in de laatste fase van hun leven, maar ze hebben ook gedragsproblemen door dementie. Je moet kunnen schakelen tussen medisch handelen, begeleiden en geruststellen.” (Zorgvisie, 2024) Is dat over te dragen aan familie en mantelzorgers?
Zorgbestuurder: de samenleving moet haar verwachtingen aanpassen
Het werd onlangs duidelijk hoe zorgbestuurders kijken naar de krapte op de arbeidsmarkt en de rol van vrijwilligers, mantelzorgers en familie. De bestuurder van zorgorganisatie Mijzo, regionaal verbonden aan de Wever, legt uit dat de samenleving haar verwachtingen aan zal moeten passen. “De zorgsector heeft, net als andere sectoren, last van de arbeidsmarktkrapte. Dit probleem is niet op te lossen. Er zijn gewoon te weinig kinderen geboren in verhouding tot het aantal ouderen. En pas als we dat accepteren, dan kan er gedacht gaan worden in mogelijkheden… Dat is ook een verandering voor familie en de samenleving… De maatschappij zal de verwachtingen bij moeten stellen… In de zorg moeten we het anders doen en ook de samenleving zal een belangrijke steen bij moeten dragen.”
Dat steentje wordt dus op basis van arbeidsmarktkrapte en een zzp stop afgedwongen bij familie en vrijwilligers .
‘De schijnzelfstandige zzp’er’ is niet schijnzelfstandig
Nog even terug naar de opmerking ‘stoppen van de samenwerking met de schijnzelfstandige zzp’ers’. Zorgorganisatie De Wever kan wel degelijk zzp’ers inhuren, maar kiest hier bewust niet voor. Dat is hun keuze, maar communiceer dan wel oprecht. ZZP’ers in de zorg zijn niet schijnzelfstandig en de website van De Wever vertelt daarmee niet het echte verhaal.
“Vanaf 1 januari 2025 is er veel veranderd voor ZZP’ers in de zorg. Veel zorginstellingen, waaronder De Wever, kunnen je vanaf april niet meer als ZZP’er inzetten.” Dat is niet het geval. ZZP’ers kunnen ingezet worden, het recept voor veilig werken met zzp’ers in de zorg ligt al tijden op tafel.
De boodschap aan vrijwilligers, familie en mantelzorgers dat De Wever de samenwerking met ‘de schijnzelfstandige zzp’ers’ heeft opgezegd, suggereert dat De Wever kan beoordelen wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid. Alleen de rechter kan dat en die heeft er al 9 jaar geen uitspraak over kunnen doen. Ook suggereert De Wever dat zzp’ers ‘schijnzelfstandigen’ zijn, wat eveneens niet klopt. Een zzp’er in de zorg is geen ‘schijnzelfstandige’. Een opdracht kan schijnzelfstandigheid bevatten; dat is iets anders. Samengevat kunnen zzp’ers wel degelijk ingehuurd worden, maar kiest De Wever hier niet voor. De communicatie hierover naar familie en vrijwilligers is op zijn minst onvolledig te noemen.
Kun je professionele zorg laten opvangen door de samenleving?
“We willen namelijk ook in de toekomst de garantie blijven geven voor een goede kwaliteit van zorg voor de meest kwetsbare cliënten.” De bestuurder van Mijzo geeft in haar bericht op LinkedIn enerzijds aan dat familie en mantelzorgers zonder zorgopleiding in actie zullen moeten komen, terwijl er anderzijds wel kwaliteit van zorg wordt beloofd. Wat ons betreft gaan die twee zaken niet samen. Liefdevolle informele zorg is iets anders dan professionele formele zorg.
Inmiddels wordt continuïteit van zorg en kwaliteit van zorg opgeofferd onder het mom van krapte op de arbeidsmarkt en een zelf gekozen zzp blokkade. Terwijl zorgorganisaties het vaste dienstverband niet op orde krijgen, verzuim steeds verder stijgt en het verloop voortduurt. Zorgorganisaties veroorzaken hun eigen uitstroom door hun houding richting zorgmedewerkers. Daar spreken zorgbestuurders liever niet over.
Hoe ver gaat de verantwoordelijkheid van de zorgbestuurder voor het behoud van medewerkers? Kan de zorgbestuurder de verantwoordelijkheid van formele zorg voor complexe cliënten in de schoot schuiven van familie en mantelzorgers? Deze vragen dringen zich inmiddels steeds meer op vanuit de praktijk.
