De verplichte AOV voor zzp’ers blijkt in de praktijk onuitvoerbaar, doordat de problemen bij het UWV zich verder opstapelen. Het tekort aan verzekeringsartsen is door de handhaving op schijnzelfstandigheid verder toegenomen, omdat zzp-verzekeringsartsen door het UWV zijn opgezegd. Daarmee struikelt Sociale Zaken over haar eigen anti-zzp-beleid.
Tussenstand verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) zzp
- 2019. Tijdens polderoverleg over het pensioenakkoord, werden zzp’ers plotseling geconfronteerd met een verplichte AOV;
- 2020. Zzp belangenorganisaties kregen inspraak en dat leidde tot dit advies van de polder stichting van de Arbeid;
- 2023. Minister van Gennip van SZW leverde een wetsvoorstel in voor de verplichte AOV en negeerde alle adviezen uit 2020;
- 2024. Bij de internetconsultatie van het wetsvoorstel bleek alle draagvlak voor het voorstel te ontbreken. Veel kritiek dus;
- 2024. Na aanpassingen was er nog steeds kritiek. Maximale uitkering is het Wettelijk Minimum Loon bij volledige ongeschiktheid;
- 2025. Een VVD minister diende kort na haar aantreden in september, de nieuwe versie van de AOV zzp in met deze voorwaarden;
- 2025. De Raad van State geeft advies als hoogste adviesorgaan van de regering en toetste deze week op kwaliteit en uitvoerbaarheid.
Raad van State: nieuwe versie AOV ZZP ‘onuitvoerbaar’
In haar advies over de verplichte AOV zzp geeft de Raad van State aan dat het voorstel niet uit te voeren is door het UWV en de Belastingdienst. Daarnaast zijn de voorwaarden voor de zzp’er erg mager. Een verplichte verzekering is alleen zinvol als deze ‘begrijpelijk, uitvoerbaar en daadwerkelijk van meerwaarde is‘ voor zelfstandigen. Dat is nu niet het geval. Er zijn nogal wat punten van kritiek volgens de RvS.
- Deze nieuwe versie van de verplichte AOV zzp maakt het stelsel complexer, niet eenvoudiger;
- Dit raakt niet alleen burgers, maar ook uitvoerders zoals het UWV en de Belastingdienst;
- De belofte van ‘inkomenszekerheid en een gelijker speelveld’ voor zzp, wordt niet ingelost;
- De ‘relatief lage uitkering’ en wachttijd van 2 jaar maakt de BAZ een weinig adequate inkomensvoorziening;
- Achterstanden in de medische beoordelingen zetten het UWV bij zowel de WIA als straks de AOV verder onder druk;
- Ook de Belastingdienst zou volgens de RvS niet voorbereid en toegerust zijn op de taak.
“De Afdeling advisering van de Raad van State adviseert het voorstel niet bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal in te dienen, tenzij het is aangepast.”
De wachtlijsten van het UWV zijn verder gegroeid door vertrek zzp’ers
Terwijl het ministerie van Sociale Zaken het voorstel voor de verplichte AOV indiende, pakten zzp verzekeringsartsen bij het UWV hun spullen en vertrokken. Vanwege de wet DBA en de handhaving op schijnzelfstandigheid door datzelfde ministerie van SZW zijn er tientallen verzekeringsartsen opgestapt. De uitkeringsinstantie UWV schakelt hen uit angst voor boetes en naheffingen, alvast niet meer in. Zo’n zelfde effect zagen we onlangs bij Rijkswaterstaat. In het geval van het UWV is het gevolg een nog grotere achterstand van zo’n 100.000 WIA-aanvragen in 2027, oplopend tot 200.000 in 2030. Daar komt dan de AOV ZZP nog bovenop. De schaarse artsen die opstappen kiezen volgens De Telegraaf ervoor om als zzp’er te blijven werken. Volgens vakbond FNV, groot voorstander van het huidige anti-zzp beleid, moeten nu “duizenden zieke werknemers daardoor langer op een WIA-keuring wachten”. Een gevalletje krokodillentranen over vaste medewerkers, maar een harde lobby tegen zzp’ers. Zzp verzekeringsartsen in dit geval.
RvS advies zou politiek gekleurd zijn
Hoe serieus nemen politiek en ambtenaren een organisatie zoals de RvS nog? Wetsvoorstel op wetsvoorstel wordt door adviesorganen zoals de Raad van State afgeraden, maar de politiek trekt zich er doorgaans niets meer van aan. Sterker nog, in oktober dit jaar deed de politiek de RvS af als “te politiek gekleurd” doordat er “veel D66-mensen” binnen de organisatie actief zijn. De RvS zelf noemt dit soort kleinerende verwijten “tamelijk onthutsend” en garandeerde dat de inhoud centraal staat bij haar kritische adviezen. De politiek heeft daar steeds vaker geen boodschap aan, zoals ook bij het voorstel van de VBAR duidelijk werd. De ambtenaren van Sociale Zaken gaan via politici hun eigen gang, met de hulp van de polder en hoogleraren.
Overheid struikelt over eigen anti-zzp beleid
Ondertussen treffen de gevolgen de polderkoers de praktijk. Want je zal maar op een keuring vanuit het UWV zitten te wachten. Door zzp’ers structureel als probleem te framen en te dreigen met boetes en naheffingen, kiezen angstige en onzekere opdrachtgevers alvast voor het afscheid nemen van zzp’ers. Daarmee trekt de overheid precies de professionals weg die zij in de uitvoering hard nodig heeft. Ook verzekeringsartsen kiezen bewust voor autonomie en zelfstandigheid buiten een dienstverband. Het gevolg is ook bij de AOV ZZP weer voorspelbaar. Het UWV verliest capaciteit, wachttijden lopen op en nieuwe wetgeving is al niet uit te voeren voordat het ingegaan is. De aanpak rond de Wet DBA belemmert de uitvoering, ondermijnt het vertrouwen in de samenleving en laat het systeem vastlopen. Wie gedragseffecten negeert bij het maken van beleid, moet niet verbaasd zijn als je struikelt over je eigen regels.
