Het wetsvoorstel dat zelfstandigen verplicht verzekerd, is voorlopig van de baan. De Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ) moet worden aangepast, omdat de Belastingdienst en het UWV de uitvoering te ingewikkeld vinden.
Verplichte AOV ZZP: zelfstandigen verplicht verzekerd
Op dit moment kiezen veel zelfstandig ondernemers niet voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering, maar regelen zij hun vangnet op andere manieren. Bijvoorbeeld met zelfstandigen onderling. Vakbonden van werkgevers en werknemers zien liever dat alle zzp’ers verplicht worden verzekerd. In 2020 werd tijdens het pensioenakkoord (!) besloten dat de AOV verplicht moest worden voor zzp’ers. Verzekerd tot maximaal het wettelijk minimumloon, zo zou later blijken. Bij dat pensioenoverleg zat geen zelfstandigenorganisatie aan tafel. Oud minister van Gennip duwde begin vorig jaar de verplichte AOV verzekering verder en negeerde daarbij zo’n beetje alle adviezen die er sinds 2019 lagen. Vorig jaar maart kwam de verplichte verzekering een stap dichterbij door advies uit een rapport van de OCTAS. “Voor zelfstandigen adviseren we om een eenvoudige publieke verzekering in te richten, met een wachttijd van twee jaar.” Zo’n basisverzekering is daarom “solidair” en “maakt het stelsel eenvoudiger, zodat het beter uit te leggen is.” Voor van Gennip betekende dat voldoende mandaat om door te stomen. Toen de verplichte AOV zzp in concept werd gepubliceerd werden de voorwaarden bekend. De kern? Zolang je als zzp’er zelf op een of andere manier zelf het wettelijk minimumloon kunt verdienen krijg je geen uitkering. De kritiek was enorm en de internetconsultatie liet zien dat draagvlak onder zzp’ers ontbrak. Vanaf dat moment was het aan het nieuwe kabinet, met minister van Hijum van sociale zaken.
Wat is de verplichte AOV?
De verplichte AOV, of Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ), is een wettelijke verplichting voor zelfstandig ondernemers om zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Deze verzekering moet worden afgesloten via het UWV en biedt een basisuitkering bij arbeidsongeschiktheid. Het doel van deze verplichte verzekering is om zelfstandig ondernemers financieel te beschermen wanneer zij door ziekte of een ongeval niet meer kunnen werken. Hierdoor wordt een vangnet gecreëerd dat hen helpt om in hun levensonderhoud te voorzien tijdens periodes van arbeidsongeschiktheid.
De verplichte AOV gaat er voorlopig niet komen
De plannen voor de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering zouden voor de zomer naar de Tweede Kamer worden gestuurd, maar dat gaat niet lukken. In een Kamerbrief laat de minister van sociale zaken weten dat hij opnieuw naar de wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen moet kijken omdat het UWV en de Belastingdienst twijfelen aan de uitvoerbaarheid van de plannen. De Belastingdienst en het UWV vinden dat het gebruik van ‘winst uit onderneming’ als grondslag voor berekeningen te veel risico’s op terug- en nabetalingen geeft en de uitvoering onnodig complex maakt. Dit komt doordat ‘winst’ pas jaren later definitief wordt vastgesteld en de ondernemersstatus achteraf kan veranderen. Beide organisaties kampen met capaciteitsgebrek en dit maakt de uitvoering van de wet te lastig. De invoering van de verplichte Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ) is volgens de Belastingdienst en het UWV in de huidige vorm de komende vijf jaar niet uit te voeren, zo geven zij aan. Met de ruim 2000 reacties op de internetconsultatie is niets gedaan, zo blijkt uit de Kamerbrief. “Zoals gebruikelijk zal bij de verdere uitwerking van het wetsvoorstel worden bekeken of de reacties aanleiding geven om het wetsvoorstel op punten te verduidelijken of te veranderen”, aldus de minister. Het wetsvoorstel wordt nu naar verwachting op z’n vroegst in het derde kwartaal van 2025 aan de Kamer voorgelegd. Het plan is dus niet definitief van de baan, maar loopt wel vertraging op.
Waarom komt er een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers?
De verplichte AOV zzp moet vooral de verschillen in inkomen tussen een dienstverband en zelfstandigen verkleinen. Door kosten te veroorzaken voor zzp’ers, zal hun uurtarief stijgen en worden zij daarmee onaantrekkelijker voor inhuur, zo is de gedachte bij vakbonden. Het dienstverband zou vervolgens aantrekkelijker moeten worden. Het is geen verrassing dat vakbond CNV “zeer teleurgesteld” is dat het lang duurt voordat de AOV verplicht wordt. De bestuurder van vakbond stelt dat “honderdduizenden zzp’ers momenteel werken zonder dat zij verzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid. Wie dan langdurig arbeidsongeschikt raakt, moet hierbij vaak een beroep op de bijstand doen of is afhankelijk van anderen. Zeer onwenselijk. Die wet moet er dus snel komen.” De lobby voor een verplichte aov voor zzp’ers zal dan ook niet stoppen verwachten we.
Wat ging de verplichte AOV kosten?
De verplichte AOV voor zzp’ers zou maximaal € 195 per maand gaan kosten. Voor de collectieve zzp verzekering zou een premie van 6,5% over de winst berekend worden, met dus een maximum van € 195 per maand. De premie zou fiscaal aftrekbaar zijn. Wanneer een verzekerde arbeidsongeschikt raakt en het minimumloon niet meer kan verdienen, zou er uiteindelijk een uitkering van 70% van jouw laatstverdiende winst plaats vinden. De verplichte AOV loopt op tot maximaal het wettelijk minimumloon. Of je voor een uitkering in aanmerking komt, zou afhangen van het oordeel van de verzekeringsarts van het UWV. Dat UWV staat dus teveel onder druk om zich hier verantwoordelijk voor te maken.
Wie valt onder de verplichte AOV?
De verplichte AOV is van toepassing op alle zelfstandig ondernemers die winst uit onderneming hebben. Dit betekent dat IB-ondernemers, zoals zzp’ers, onder de verplichte AOV vallen. Echter, niet alle zelfstandig ondernemers worden door deze wet gedekt. Meewerkende partners, resultaatgenieters en directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) vallen niet onder de verplichte AOV. Ook zelfstandig ondernemers die al AOW ontvangen, zijn vrijgesteld van deze verplichting.
Wel capaciteit voor schijnzelfstandigheid, niet voor verplichte AOV?
Een niet goed uit te voeren wet. Capaciteitsgebrek bij de Belastingdienst. Een zeer kritische internetconsultatie. Waar hebben we dat eerder gehoord?
Het valt op dat het argument van een niet goed uit te voeren wet wel wordt gebruikt bij de verplichte aov zzp, maar niet bij de wet DBA en de handhaving op schijnzelfstandigheid. Vorige maand werd duidelijk dat de Belastingdienst een Kamermotie voor meer duidelijkheid over handhaving schijnzelfstandigheid niet uit kon voeren. De dienst krijgt de precieze manier van handhaving niet uitgelegd. Toch gaf de Belastingdienst de opdracht op de handhaving wet DBA niet terug aan de minister. Sterker nog, de Belastingdienst riep het kabinet op (!) om te gaan handhaven. Ook gaf de Belastingdienst de afgelopen maanden herhaaldelijk aan met slechts 70 fte 1.3 miljoen mogelijke schijnzelfstandigen te moeten controleren. Weet u nog? Elke zzp-er is mogelijk schijnzelfstandig: ‘alle inkomens, alle sectoren’. Met de beperkte 70 fte gaf ook hier de Belastingdienst de opdracht niet terug.
Twee verschillende wetten voor zzp’ers, met tegenovergestelde beargumentatie voor de uitvoering. Hoe is dat mogelijk? Het levert de schatkist misschien meer op om de Belastingdienst in te zetten voor de dreiging op schijnzelfstandigheid, dan voor de uitvoering van een verplichte AOV.
