Diverse rechtszaken laten zien dat de eenvoudige verwijten over schijnzelfstandigheid onterecht zijn. De rechter gaat er niet in mee. Voor vele duizenden zzp’ers betekent dit dat zij kunnen blijven werken zoals ze zelf graag zien. Vakbonden en de Belastingdienst staan met lege handen.
‘De helft van alle zzp’ers is schijnzelfstandig’
De afgelopen jaren heeft ex-minister van Gennip (SZW) vrij spel gehad in haar verwijten over schijnzelfstandigheid, onder meer gesteund door vakbonden en de Belastingdienst. Als je niet weet hoeveel schijnzelfstandigen er zijn, waar ze zitten en wat schijnzelfstandigheid precies is, dan kun je de verdachtmaking zo groot maken als je zelf wil. Volgens de bewindspersoon is er een grote groep werkenden die nu buiten dienstverband werken, maar binnen een vast dienstverband thuis horen. De minister labelde deze groep werkenden ‘schijnzelfstandig’. “Schijnzelfstandigheid moeten we aanpakken, om de solidariteit in ons stelsel te behouden”, zo stelde zij eind 2022. Vervolgens doorliep de minister een stappenplan door zzp’ers schijnzelfstandig te verklaren en naar een gedwongen dienstverband te verwijzen.
Een aantal belangrijke elementen bij deze ontwikkeling:
- Wat schijnzelfstandigheid precies is, ligt niet wettelijk vast. De definitie schijnzelfstandigheid verschilt dan ook per kabinet. Minister van Gennip maakte daar gebruik van door uit te leggen dat wat haar betreft elke zzp-er mogelijk schijnzelfstandig is. Bij ‘alle inkomens, in alle sectoren’;
- De schattingen over het aantal schijnzelfstandigen namen vervolgens grootse vormen aan. Het aantal schijnzelfstandige zzp’ers liep uiteen van ‘200.000 tot een kleine half miljoen’. Hoogleraar arbeidsrecht Verhulp zou het “niet verbazen als zelfs de helft van alle 1,3 miljoen zzp’ers schijnzelfstandige blijken te zijn”;
- Gedurende dit alles bleef de zorgsector bij uitstek verdacht en met de radicale koers van de minister zou zzp in de zorg zelfs niet meer mogelijk zijn. Er werd wetgeving voorbereid, de VBAR. Ook bij het tweede concept van deze wet bleek dat de geest van de zzp’er in de zorg weer terug in de fles moet.
Recente rechtszaken laten nu zien dat deze verwijten over schijnzelfstandigheid voor duizenden zzp’ers onterecht zijn.
Bemiddelde platformwerkers niet schijnzelfstandig
Receptionisten, obers, logistiek medewerkers en winkelbedienden blijken geen schijnzelfstandigen. De rechter deed uitspraak in de zaak Temper. Het digitale platform voor ‘gig-economy’ werk heeft haar werkenden níet in een dienstverband werken. Er is dus bij dit type werk geen sprake van schijnzelfstandigheid, al zijn die verwijten wel jarenlang gemaakt. Vakbonden FNV en CNV reageren verbolgen en noemen de uitspraak “onbegrijpelijk”. De directie van Temper geeft aan dat schijnzelfstandigheid niet aan de orde was, omdat “er geen formeel werkgeversgezag is en werkers kunnen zich vrij laten vervangen.” Dat Temper de zzp’er niet uitbetaalde maar slechts bemiddelde, was een belangrijk pluspunt tegen schijnzelfstandigheid. De mogelijkheid van de zzp’er om zelf een tarief te bepalen richting de opdrachtgever, blijkt een belangrijk argument. “Aan de essentiële elementen van de uitzendovereenkomst, te weten formeel werkgeversgezag van de uitzendwerkgever en loonbetaling door die uitzendwerkgever wordt in het geheel niet voldaan.” de Rechtbank.
Verschil met Deliveroo uitspraak is groot
Ruim een jaar geleden werden de pizzabezorgers van Deliveroo nog door de Hoge Raad als werknemers en niet als zzp’ers gezien. Hoe zit dat? Het verschil met het platform van Temper is groot. Bij Deliveroo oefende het platform veel invloed uit op de bezorgers. Deze werkten als het ware als onderaannemers van Deliveroo. Bij Temper is er sprake van een driehoeksrelatie. Temper bemiddelt en de zzp’er werkt vervolgens rechtstreeks in opdracht van het hotel, het restaurant of de winkel. Deze driehoeksverhouding is ook in de zorg heel gebruikelijk. De Rechtbank – “Anders dan in de zaak Deliveroo moet in dit geval dus niet slechts de relatie tussen twee partijen (de bezorgers en Deliveroo) worden beoordeeld, maar de driehoeksrelatie tussen de werkers, de opdrachtgevers en Temper.” Alhoewel de Hoge Raad zich bij Deliveroo expres niet liet verleiden tot een politieke uitspraak over schijnzelfstandigheid, is deze uitspraak vaak gebruikt om angst aan te jagen richting andere sectoren. Zoals de zorg. De uitspraak van de Hoge Raad zou zelfs ‘de gouden standaard’ zijn als het gaat om schijnzelfstandigheid. Dat is niet het geval, zo blijkt nu.
Verwijten over schijnzelfstandigheid blijken onterecht
Alle feiten en omstandigheden zijn van belang bij de beoordeling van een arbeidsrelatie. De ‘bedoeling’ die de zzp’er en opdrachtgever met elkaar hebben is relevant. Hoe ondernemend jij je opstelt, maakt een verschil. Wat schijnzelfstandigheid is, staat niet vast. De manier waarop jij je als zzp’er gedraagt richting jouw opdrachtgever is bepalend voor de beoordeling van de arbeidsrelatie. Hoe je bemiddeld wordt doet er toe.
Door de uitspraak van Temper wordt eens te meer duidelijk dat het plat slaan van het zelfstandig ondernemerschap en het versimpelen van het arbeidsrecht niet door de rechter gevolgd wordt. Opdrachtgevers en bemiddelaars (zoals Temper) kunnen voorkomen dat werkenden tot een dienstverband veroordeeld worden. De ‘handhaving schijnzelfstandigheid’ die volop de ruimte krijgt vanaf 1 januari 2025, zal de rechter op haar pad treffen. De algemene verwijten over schijnzelfstandigheid blijken onterecht en het is belangrijk dat ook opdrachtgevers en zzp’ers in de zorg zich dat realiseren.
