Het verzet in de zorg tegen de wet DBA neemt toe. In de praktijk blijkt er niet met de wet te werken, terwijl ongrijpbare handhaving de continuïteit en kwaliteit van zorg in de weg staan. We nemen een poll uitslag en een petitie met je door.
Aan de wet DBA voldoen blijkt onmogelijk
We zitten inmiddels in de twaalfde maand sinds de handhaving op de wet DBA intensiever werd. Opdrachtgevers hebben de verplichting om ‘te voldoen aan wet- en regelgeving’ en geen ‘schijnzelfstandigen’ meer in te huren, maar weten niet hoe zij dat moeten doen. Waarom valt de wet DBA niet goed te volgen?
- Of de arbeidsrelatie ‘binnen’ of ‘buiten’ dienstverband plaats vindt, hangt af van tientallen factoren;
- Hoe je deze ‘holistische toets’ op de arbeidsrelatie precies uitvoert, valt niet concreet te maken;
- Dat iedere zzp opdracht apart beoordeeld moet worden, is onuitvoerbaar voor de Belastingdienst;
- Wat ‘schijnzelfstandigheid’ precies is, weten zowel de minister als de Belastingdienst niet uit te leggen;
- Hoeveel schijnzelfstandigheid er is en waar het precies zit, is eveneens niet bekend.
Deze punten zijn niet nieuw en waren er vorig jaar ook al, maar inmiddels wel bij veel meer mensen bekend.
Toch handhaven op een onmogelijke wet
Er is in het verleden nooit een formele toets gedaan op de ‘uitvoerbaarheid’ van de wet DBA. Geen toets of de wet te handhaven valt, geen toets op de uitvoerbaarheid voor opdrachtgevers, geen toets op het grijze gebied, geen toets op de gedragseffecten in de praktijk en geen analyse van de risico’s voor de arbeidsmarkt. De belangrijkste vragen die bepalen of een wet überhaupt kan functioneren, zijn simpelweg nooit getoetst. Dat is precies waarom de zorgsector nu vastloopt. De Belastingdienst startte daar twee jaar geleden al met druk zetten op zzp inhuur. Hoe gaat zij te werk?
- Sectorale verwijten. De Belastingdienst stelt er in de zorgsector praktisch geen zzp mogelijk is;
- Niet oprechte en incomplete informatie. De voorlichting van de overheid over de wet DBA schiet tekort;
- ‘Inbedding = dienstverband‘. De Belastingdienst houdt nog steeds geen rekening met zelfstandig ondernemerschap;
- De beoordeling van één zzp opdracht door de fiscus, geldt voor alle zzp opdrachten bij diezelfde zorgorganisatie;
- Negeren van zorgwetgeving door zowel Belastingdienst als het ministerie van Sociale Zaken om zzp inzet te ontmoedigen.
Deze punten zijn niet nieuw en waren er vorig jaar ook al, maar inmiddels wel bij veel meer mensen bekend. Het gevolg?
Verzet in de zorg tegen de wet DBA neemt toe
Zorgvisie deed vorige week een poll met als standpunt dat de wet DBA van tafel moet nu er opnamestoppen dreigen. De poll maakte volgens Zorgvisie uitzonderlijk veel tongen los en kreeg honderden reacties. Ruim twee derde van de stemmen vind dat de wet DBA van tafel moet. Want terwijl de overheid nog steeds praat over het bestrijden van schijnzelfstandigheid, treffen de gevolgen de werkvloer. De wet DBA is een wet die zorgprofessionals de sector uit duwt, personeelstekorten verergert en organisaties dwingt tot nóg duurdere uitzendconstructies. De reacties spreken voor zich.
Een HR-directeur noemt de wet ‘het schieten met een kanon op een mug’ en waarschuwt dat ‘de sector wordt gegijzeld door onduidelijkheid’. Een zzp verpleegkundige: ‘Als wij verdwijnen, zijn cliënten en het vaste personeel de dupe.;’ Een zorgbestuurder roept op ‘laat mensen hun eigen keuze maken. Nu worden we gedwongen dure uitzendkrachten in te huren.’ Een specialist in arbeidsrelaties geeft aan dat ‘de wijze van toetsing veel te ver gaat voor de zorg; instellingen weten uit angst niet wat er wél mag.’ Omdat dat de wet DBA niet werkt, schaadt het de continuïteit, betaalbaarheid en stabiliteit van de zorgsector.
Petitie zzp zorg over wet DBA
Een nieuwe petitie van zzp’ers in de zorg zelf legt de vinger op de zere plek. De Wet DBA ondermijnt niet alleen het ondernemerschap, maar tast de kwaliteit en continuïteit van zorg aan. In de petitie wordt uiteengezet dat zzp in de zorg juist waarde toevoegt door hun brede ervaring, expertise en flexibiliteit. Terwijl het risico op schijnzelfstandigheid in de zorg laag is en er via het Fiscaal Kompas ZZP Zorg en de kwaliteitswet Wkkgz veel mogelijkheden zijn, doet het vasthouden aan het anti-zzp beleid het tegenovergestelde. Opnamestops, hogere kosten en meer personeelskrapte. De oproep is om de Wet DBA te stoppen, zodat zorginstellingen en professionals weer kunnen werken op een manier die de zorg ten goede komt. Om door te kunnen is er overigens geen wetswijziging nodig, maar dienen de voortdurende dreigementen van boetes en naheffingen richting zorgorganisaties te stoppen.
Verzet van 2016 herhaalt zich
Negen jaar na de chaos van 2016 toen de wet DBA van kracht werd, zitten we exact op hetzelfde punt. De onrust destijds kwam niet voort uit ‘opportunistische opdrachtgevers’ of ‘schijnzelfstandigen’ die per se wilden blijven zzp’en. De onrust ontstond omdat iedereen toen al zag wat dit jaar zichtbaar werd. De Wet DBA is gebouwd op een arbeidsrechtelijk moeras dat niemand precies kan uitleggen, niemand precies kan toepassen en niemand goed kan handhaven.
Toch is er zonder ‘uitvoeringstoets’ na alle onrust toen, gestart met het ‘handhaven op schijnzelfstandigheid’. De gevolgen laten zich raden.
De onduidelijkheid over het werken buiten dienstverband was in 2016 al onwerkbaar en is in 2025 niet opeens helderder geworden. Er is niets opgelost, alleen uitgesteld. Het huidige verzet in de zorg is een logische gevolg van een wet die nooit heeft gefunctioneerd en toch door de Belastingdienst wordt afgedwongen via dreigementen. Kabinet op kabinet bleef vasthouden aan een juridisch luchtkasteel, dat in de praktijk nooit één dag heeft gewerkt.
Dit jaar werd niet schijnzelfstandigheid, maar zelfstandigheid bestreden. Dit is geen nieuwe onrust, maar dezelfde. Zonder uitvoeringstoets angst en onzekerheid zaaien is geen toeval, maar beleid. In 2022 schreef het kabinet dat er ‘enige vorm van onrust‘ zou worden verwacht bij het oppakken van de handhaving. Het werd dit jaar meer dan ‘enige vorm’ en die onrust is nog lang niet voorbij.
