Zelfstandigenorganisaties brachten een voorstel in dat de beslissing over wie ondernemer mag zijn aan de overheid overlaat. De voorwaarden? De Belastingdienst bepaalt jaarlijks wie een ‘zelfstandigenstatus’ krijgt, een verplichte AOV- en oudedagsvoorziening worden toegangseisen en via specifieke regels kunnen complete sectoren en beroepsgroepen worden beperkt in ondernemerschap. Werk je in een rooster of in een politiek gevoelige sector, dan loop je eerder tegen die beperkingen aan. Zzp koepel VZN koppelt in een nieuw voorstel een eigen status als zelfstandige aan een reeks van drempels en potentiële belemmeringen.
VZN geeft mandaat voor beperkende Zelfstandigenwet
In juni heeft Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) het voorstel ‘een eigen status voor zelfstandigen‘ gepresenteerd. De 5 pagina’s maken de weg vrij voor een Zelfstandigenwet die vooral beperkingen voor onderaannemerschap bij organisaties met zich meebrengt. Al wordt het uiteraard niet zo verkocht.
Het voorstel is “een werkbare aanvliegroute voor een Zelfstandigenwet die opdrachtgevers zekerheid vooraf geeft, zelfstandigen recht doet en kwetsbare werkenden hard beschermt.” Die aanvliegroute komt wel met een forse prijs voor zelfstandig ondernemers. Zo moet er jaarlijks toestemming verleend worden door de Belastingdienst, kan er ingegrepen worden op beroepen en wordt werken als zzp’er binnen een rooster verdacht. VZN presenteert dit voorstel namens de aangesloten zelfstandigenorganisaties, waaronder SoloPartners. Daarmee schaart ook SoloPartners zich achter de voorgestelde richting. Voor een groot deel van haar achterban, de zzp’er in de zorg als onderaannemer, een onbegaanbare weg.
Het voorstel in het kort
- De Belastingdienst wordt poortwachter bij het vooraf bepalen wie wel ondernemer is en wie niet;
- Een Zelfstandigentoets leidt bij de zzp’er tot een ‘zelfstandigenstatus‘, inclusief verplichte AOV en verplichte pensioenvoorziening;
- Deze ‘zelfstandigenstatus’ moet ieder jaar door de Belastingdienst worden verlengd;
- Als je in beroep wil gaan over jouw ‘status’ moet dit via een toetsingscommissie;
- Nadere ‘uitleg’ geven over ondernemende mogelijkheden binnen een bepaalde beroepsgroep krijgt ook een plek in het voorstel;
- Het sectoraal uitsluiten van sectoren via een AMvB behoort tot de mogelijkheden, zoals ook in de VBAR was voorgesteld;
- Het werken als zzp’er binnen een rooster, zoals bij 24-uurs sectoren, brengen extra onzekerheid.
Let op; bovenstaande lijst aan punten is een voorstel vanuit de koepel van zelfstandigenorganisaties met onder meer ZZP NL, PZO en SoloPartners.
Zelfstandigenorganisaties maakten 180 draai op drie onderdelen
Vereniging Zelfstandigen Nederland neemt zitting in de Sociaal Economische Raad (SER) en hoort daarbij aan te sluiten bij de polder. SoloPartners reikt haar achterban aan dat zij “vanuit VZN … de gesprekken voeren met het ministerie van SZW over arbeidsmarkt en schijnzelfstandigheid”, want “VZN heeft een zetel in de SER… Het doel? Meer duidelijkheid”.
We vergeleken de standpunten die VZN in het verleden innam met hun huidige voorstel nu. Op drie grote onderdelen maakten VZN en dus ook SoloPartners voor de zorg een draai. De zelfstandigenorganisaties blijken namelijk inmiddels vóór sectorale uitsluiting, een verplichte AOV en geen zzp’ers binnen ingepland werk. Dat laatste heet nu ‘werken binnen roosters’.
Verplichte AOV (én pensioenvoorziening) worden eis voor zelfstandig ondernemerschap
De 180 draai rondom de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering is moeilijk te missen. Bij de internetconsultatie over de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ) benadrukte VZN lid ZZP Nederland nog dat “80% van de achterban tegen een verplichte AOV is”. In mei dit jaar stelde die organisatie nog duidelijk dat “een verplichte BAZ niet past bij” een status als ondernemer. Voornaam punt van kritiek was de relatief dure verzekering tegen een minimumloon, voorzien van een hoge toetredingsdrempel.
Een maand later na de kritiek lag het voorstel van VZN op tafel. In dit voorstel is een verplichte AOV en pensioenvoorziening onderdeel van de toegang tot de zelfstandigenstatus. De voorziening waartegen de achterban van zzp’ers zich in grote meerderheid verzette, wordt nu gebruikt om door de Belastingdienst te bepalen wie als zelfstandige wordt erkend.
Van kritiek op sectorale uitsluiting naar ruimte voor sectorale uitsluiting
Ook bij de sectorale benadering is sprake van een duidelijke koerswijziging. In haar reactie op de internetconsultatie van de Zelfstandigenwet waarschuwde Vereniging ZZP Nederland nog eerder dat een sectoraal rechtsvermoeden “de onzekerheid en terughoudendheid bij opdrachtgevers” zou vergroten. Alleen reeds bestaande, objectieve wettelijke regels, zoals een VOG plicht en arboregels werden acceptabel genoemd. Ook VZN stelde bij de introductie van de Zelfstandigenwet vraagtekens bij het ‘sectorale rechtsvermoeden’.
In het eigen voorstel opent VZN nu echter zelf de deur naar “harde sectorale regels voor sectoren met aangetoond misbruik”. Wat precies verstaan wordt onder ‘misbruik’ en welke regels dat zijn werd niet uitgewerkt. Via een AMvB kan zzp binnen bepaalde sectoren worden belemmerd of doorgestreept. Precies zoals ook het wetsvoorstel VBAR als intentie had en ook het eerdere concept Zelfstandigenwet in zich droeg. Wat eerst door VZN werd afgewezen omdat het sectoren apart behandelde en onzekerheid veroorzaakte, komt nu terug als een instrument om sectoren op zzp inzet te beperken.
Van ‘inbedding = dienstverband’, naar ‘geen zzp binnen een rooster’
Bij de VBAR verzette VZN zich tegen een beoordeling waarbij ‘zij-aan-zij werken’ tussen werknemers en zzp’ers zou leiden tot dienstverband. In een latere consultatiereactie op de VBAR pleitte VZN ervoor dat volledige deel van de ‘Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties’ te stoppen. Die ‘verduidelijking’ betekende namelijk in de praktijk dat als een zzp’er ingebed werk deed, er sprake zou zijn van een dienstverband.
In het nieuwe voorstel gebruikt VZN woorden als ‘inbedding’ weliswaar niet, maar is er nieuwe taal verzonnen. Nu wordt er als voorwaarde gesteld dat er “geen vast, vooraf opgelegd rooster zoals bij een werknemer” mag bestaan. Daarmee verdwijnt inbedding als woord, maar niet als gedachte. Wederom staat zij-aan-zij werk onder druk. Door bij een ‘rooster’ toch zelfstandigheid uit te sluiten, brengt VZN een harde tegenhanger van inbedding. Voor piek-, ziek- en tijdelijke vervanging kan het praktische resultaat hetzelfde zijn. De ondernemer is zelfstandig, maar de opdracht wordt ‘ingeroosterd’ en daarmee in de paktijk te risicovol voor de opdrachtgever.
In een interview geeft de VZN voorzitter aan dat inbedding nu vervangen wordt door een rooster. VZN noemt een rooster een objectief criterium, maar een rooster zegt niets over ondernemerschap. Een rooster zegt alleen wanneer het werk moet worden uitgevoerd. Juist in de zorg, het onderwijs, de beveiliging, de industrie en andere continuïteitssectoren wordt gewerkt met roosters. Niet omdat mensen werknemer zijn, maar omdat het werk nu eenmaal ingepland moet worden.
Comité ZZP kiest juist de tegenovergestelde richting
In een reactie laat VZN tegenhanger Comité ZZP zien een heel andere koers te willen zien. Zij ziet het voorstel van VZN als een VBAR 2.0. Volgens het Comité moet de nieuwe Zelfstandigenwet geen jaarlijkse beoordeling door de Belastingdienst met zich meebrengen of ingepland werk uitsluiten, maar vanuit één helder uitgangspunt werken: een zzp’er is ondernemer.
Het Comité waarschuwt dat de Zelfstandigenwet op deze manier een nieuw stelsel van regels wordt met ondernemerschap onder voorwaarden, uitvoeringsregels voor opdrachtgevers en uitzonderingen per sector of beroepsgroep. Daarmee staat Comité ZZP lijnrecht tegenover het voorstel van VZN. Waar VZN ondernemerschap koppelt aan een zelfstandigenstatus en aanvullende voorwaarden, pleit Comité ZZP ervoor om ondernemerschap juist als vertrekpunt van de wet te nemen. Niet als uitkomst van een jaarlijkse overheidstoets.
Voorstel zelfstandigenorganisaties beperkt zelfstandigen
Voor wie is het voorstel van VZN geschreven? Waar de koepel jarenlang minder overheidsbemoeienis wilde, krijgt de overheid in dit voorstel juist meer invloed. De zzp verpleegkundige die een nachtdienst overneemt is hier niet mee geholpen. De zelfstandige die tijdens ziekte of vakantie bijspringt ook niet. Een onderaannemer die tijdelijk capaciteit levert aan een zorginstelling, ziet juist meer drempels dan voorheen.
Juist die vormen van zelfstandig ondernemerschap worden in dit voorstel opnieuw risicovol gemaakt.
- De overheid bepaalt vooraf wie ondernemer is;
- De Belastingdienst is de poortwachter voor de jaarlijkse check;
- Een commissie kan per beroep iets vinden van zzp ja / nee;
- Een AMvB kan sectoren uitzonderen.
Terwijl organisaties zoals SoloPartners zzp’ers jarenlang voorhouden zich hard te maken voor zelfstandig ondernemerschap in de zorg, scharen zij zich via VZN nu achter een beperkend stelsel. Een stelsel wat overeenkomsten heeft met de VBAR van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
“We zien nu dat de Belastingdienst eindelijk handhaaft” – voorzitter Connie Maathuis van VZN
De Belastingdienst bepaalt jaarlijks wie de zelfstandigenstatus krijgt, een commissie kleurt ondernemerschap per beroepsgroep in en via een AMvB kunnen complete sectoren worden beperkt. Dat wordt door VZN verkocht als duidelijkheid en ‘ondernemer, want..’. Voor veel zelfstandigen betekent het vooral dat de overheid meer mogelijkheden krijgt om hen op persoonsniveau, per opdracht of per sector het ondernemerschap te ontnemen. In het voorstel ben je ondernemer, mits de Belastingdienst je jaarlijks erkent, mits je AOV en oudedagsvoorziening op orde zijn, mits je opdracht aan aanvullende voorwaarden voldoet en mits jouw sector of beroep niet onder extra regels valt.
De Zelfstandigenwet gaat met medewerking van zzp belangenorganisaties steeds minder over zelfstandigen.
