De onduidelijkheid over het zzp-schap in de zorg is een kwestie van te weinig dialoog op de werkvloer, aldus onderzoek door het ministerie van VWS. Voor de tweede keer deed het ministerie onderzoek naar ‘bewustwording’ over zzp in de zorg. Wederom zijn het vooral zorgorganisaties en professionals die zich beter in moeten lezen.
‘Stap naar zzp wordt te snel gemaakt’
Drie jaar geleden verscheen bij het eerste concept Integraal Zorgakkoord een passage over de hals over kop flexibilisering van zorgprofessionals. “De stap van vast dienstverband naar zzp wordt volgens het IZA te snel gemaakt. Werkgevers en zzp‑brancheorganisaties moeten zorgen voor verhoogde bewustwording over de verantwoordelijkheden en de (financiële) gevolgen van het zzp‑schap.” Of het bewustzijn van zorgmedewerkers over de stap naar zzp daadwerkelijk te ondoordacht was, moest blijken uit onderzoek. Het ministerie van VWS leverde ruim twee jaar (!) na de toezegging in het IZA een eerste onderzoek op over het bewustzijn over zzp-schap in de zorg & welzijn.
Dit was slechts vier maanden voordat de handhaving op schijnzelfstandigheid zou gaan wijzigen.
Onderzoek: zzp-schap bleef populair, ondanks naderende handhaving
Wat resultaten uit augustus vorig jaar. Maar liefst 54% van de werkgevers hoorden geluiden dat vaste medewerkers zzp-schap overwogen. 81% van de werkgevers gaf aan vragen te krijgen over zzp-schap, maar slechts 29% van de organisaties wist toen wat schijnzelfstandigheid eigenlijk inhield. Meer dan de helft van alle zorgprofessionals dacht na over de stap naar zzp-schap. Van die groep overwoog 6% de stap regelmatig en 3% had destijds concrete plannen. De kennis over verplichtingen die komen kijken bij zorgondernemerschap bleken beperkt. Slechts 11% wist dat de Wkkgz eisen verplicht zijn en 7% wist van de noodzaak van een klachtenfunctionaris. Slechts 13% bleek op de hoogte van de verplichte Wtza aanmelding bij de Inspectie.
Het zzp-schap bleef ook in 2024 een reële mogelijkheid voor professionals, maar VWS ondernam geen verdere actie op de informatievoorziening.
Zelfde onderzoek, nu een jaar later
Inmiddels is er een tweede meting gedaan naar de bewustwording over zzp-schap onder zorgmedewerkers. Ditmaal geen begeleidend schrijven richting de Tweede Kamer. Het document lijkt wat weggestopt te zijn op de website voor Kamerstukken, in plaats van – zoals gebruikelijk – de website van de Rijksoverheid. Mogelijk is het zzp dossier ook voor het ministerie van VWS te ingewikkeld geworden. De onrust rondom zorg zzp blijft aanhouden en gaat inmiddels ten koste van vaste medewerkers en zorgcapaciteit. Desondanks blijft de minister van VWS zeggen dat de onrust rond de aanpak schijnzelfstandigheid slechts ‘strubbelingen’ zijn. Daarmee probeert het ministerie van VWS al langere tijd de zzp problematiek te bagatelliseren. Dat is voor te stellen, omdat zij zelf de onduidelijkheid heeft vergroot de afgelopen jaren. Of niet?
Onderzoek 2: probleem ligt op de werkvloer
Ook in de tweede meting wordt vastgesteld dat er aanhoudende onduidelijkheid is over het zzp-schap en de eisen die ermee gepaard gaan. Dat is niet vreemd, omdat de onzekerheid over hoe je wél met zzp kan werken in de zorg alleen maar toegenomen is. Zeker nu de Belastingdienst zzp-casus na zzp-casus afwijst, is de angst en onzekerheid onder zorgorganisaties groot. Daar spreekt het rapport echter niet over. De aanhoudende onduidelijkheid over zzp-schap wordt gepresenteerd als een kennisprobleem op de werkvloer, waar vooral professionals en zorgorganisaties wat aan moeten doen. In werkelijkheid is de onduidelijkheid over het zzp-schap door het ministerie van VWS zelf mede veroorzaakt. Aan de ene kant zijn er door het ministerie talloze beloftes gedaan over zzp-schap in de zorg en aan de andere kant hebben we een mislukt Fiscaal Kader ZZP Zorg. Het ministerie van VWS had een duidelijke rol in beide onderwerpen, maar lijkt te doen alsof die geschiedenis niet bestaat.
Ministerie van VWS veroorzaakt zelf onduidelijkheid zzp-schap
Het ministerie van VWS wijst naar de werkvloer als oorzaak van de onduidelijkheid over zzp-schap in de zorg. Dat is de wereld op zijn kop. Sinds het Integraal Zorgakkoord in 2022 werd ondertekend, is de verwarring en onduidelijkheid over zzp-schap alleen maar toegenomen. Dit is niet veroorzaakt door een gebrek aan dialoog op de werkvloer, maar door onduidelijk en inconsistent overheidsbeleid. Het langverwachte Fiscaal Kader ZZP Zorg mislukte en liet opdrachtgevers en professionals met lege handen achter. Tegelijkertijd blijft de Belastingdienst zzp-constructies afwijzen, zonder dat er vanuit VWS heldere richtlijnen of juridische kaders kwamen die wél werkbaar zijn. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor de arbeidsmarkt, wijst het ministerie naar zorgprofessionals en werkgevers. Alsof zij zich beter hadden moeten inlezen. Op een moment dat vaste zorgmedewerkers overbelast zijn geraakt en zorgcapaciteit onder druk staat, kun je je inmiddels afvragen wie nog zich nog wél eigenaar voelt van de arbeidsmarkt in de zorg.
