De naderende staking van apothekersassistenten in een dienstverband, laat zien dat ook deze sector inmiddels door de bodem heen gezakt is. De ontwikkeling past bij andere zorgsectoren, waar veel zorgprofessionals hun vaste dienstverbanden al definitief verlaten hebben, of als zelfstandige verder zijn gegaan. In dit artikel lees je de redenen waarom de zzp apothekersassistent al een aantal jaar normaal geworden is.
Ook apotheken zijn door de bodem gezakt
Het NRC publiceerde afgelopen weekend een artikel met de duidelijke titel ‘Apothekersassistenten staken deze week opnieuw, want hun werkgevers ‘doen gewoon mee aan een race naar de bodem’. Apothekersassistenten in loondienst staken omdat hun lonen achterblijven, terwijl hun verantwoordelijkheden en werkdruk blijven toenemen. Ze krijgen minder betaald dan collega’s in ziekenhuizen en huisartsenpraktijken, wat uitstroom naar die sectoren vergroot. Tegelijkertijd kampen apotheken met personeelstekorten, waardoor de druk op de overgebleven assistenten nog groter wordt. Het gebrek aan waardering en de onmogelijkheid om betere arbeidsvoorwaarden te eisen door tekort schietende financiering, maakt de situatie ondraaglijk. Deze ontwikkeling is al een aantal jaar gaande. Ook in deze sector is de koppeling tussen financiering enerzijds en de opkomst van zzp’ers in de zorg duidelijk zichtbaar.
Zzp apothekersassistent werd de afgelopen jaren normaal
De zzp apothekersassistent als spiegel van slechte arbeidsvoorwaarden was al langer in opkomst. Tijdens bijeenkomsten die we de afgelopen jaren gaven in het land was de zzp apothekersassistent steeds vaker aanwezig. Onlangs troffen we een voorbeeld van een apotheker die een praktijk over wilde nemen, maar zich afvroeg of dat wel een gezonde praktijk was. Alle apothekersassistenten waren namelijk zzp. Na sectoren zoals de GGZ, Gehandicaptenzorg en vooral de VVT sector is ook hier duidelijk te zien dat de ‘middeninkomens’ in loondienst het in de praktijk oplopen. Het NRC artikel laat goed zien waarom de zzp apothekersassistent normaal geworden is. Het artikel had overigens ook kunnen gaan over fysiotherapeuten, waarvan meer dan de helft overweegt te stoppen.
Tarieven: de race naar de bodem
Bij apotheken is er sprake van een “race naar de bodem”, waarbij arbeidsvoorwaarden zijn uitgehold. Apothekersassistenten staken, omdat hun lonen structureel achterblijven, terwijl de verantwoordelijkheden en werkdruk blijven toenemen. Ook hier een loonkloof dus, die ook hier niet wordt opgelost. Ook apothekersassistenten worden geconfronteerd met werkgevers die contracten moeten tekenen tegen tarieven die nauwelijks kostendekkend zijn. Hetzelfde hebben we gezien in andere sectoren: veel verpleegkundigen en vooral verzorgenden voelen zich gedwongen om onder hoge druk te werken zonder passende beloning of waardering. Dit maakt het voor hen onaantrekkelijk om in loondienst te blijven. Logisch gevolg is dat steeds meer zorgprofessionals starten als zzp’er in de zorg.
Selectieve marktwerking en financiële beperkingen
De gevolgen van selectieve marktwerking zijn ook bij de apothekersassistenten duidelijk zichtbaar. Zorgverzekeraars bepalen de tarieven voor apotheken, waardoor apothekers weinig ruimte hebben om hogere lonen te betalen. Tegelijkertijd mogen apothekers volgens de Autoriteit Consument en Markt (ACM) niet collectief onderhandelen, wat hun onderhandelingspositie beperkt. Dit beperkt de mogelijkheden om goed werkgeverschap te bieden.
In andere delen van de zorgsector ervaren verpleegkundigen en verzorgenden hetzelfde. Contracten met zorgverzekeraars en de financiële beperkingen van zorginstellingen zorgen voor een situatie waarin professionals vaak geen betere arbeidsvoorwaarden kunnen eisen, zelfs wanneer de werkdruk toeneemt. De overstap naar het zzp-schap biedt deze professionals de kans om controle terug te krijgen over hun werk en hun tarief, ondanks de onzekerheden die daarmee gepaard gaan.
Uitstroom en personeelstekorten
Met een vergrijzend personeelsbestand en een stijgend aantal jonge assistenten dat de sector verlaat, kampen apotheken nu al met honderden openstaande vacatures. In andere sectoren zien we eenzelfde trend: personeelstekorten leiden tot verhoogde werkdruk, waardoor professionals uitvallen of ervoor kiezen om de sector volledig te verlaten. Zo veroorzaakt een gebrek aan zeggenschap verdere uitstroom; ruim 1 op 5 overweegt vertrek.
Voor veel zorgprofessionals en apothekersassistenten voelt het alsof ze moeten kiezen tussen slechte arbeidsomstandigheden of de sector verlaten. Het zzp-schap biedt hier een derde optie, waarbij ze hun vaardigheden blijven inzetten zonder vast te zitten in een systeem dat hen belemmert. Zo heeft de toename van flexibilisering, verzuim, verloop en uitstroom ook in de sector van apothekers dezelfde oorzaak.
Onvoldoende waardering en meer verantwoordelijkheid
Apothekersassistenten zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor mensen met gezondheidsproblemen. Toch zien zij het werk dat zij doen niet terugkomen in passend loon of degelijke werkomstandigheden. Hetzelfde geldt voor veel verpleegkundigen en verzorgenden, die dagelijks complexe zorgtaken uitvoeren zonder dat hun beloning of werkdruk in balans is. Onlangs liet onderzoeksinstituut Nivel zien dat dit in brede zin voor vaste dienstverbanden geldt.
Het gebrek aan waardering drijft zorgprofessionals steeds vaker naar het zzp-schap, waar zij meer autonomie en vaak een hoger inkomen vinden. Voor apothekersassistenten lijkt dit pad een logische volgende stap, zeker nu de structurele problemen blijven voortbestaan. Ook bij apothekersassistenten maken steeds meer zorgmedewerkers gebruik van marktwerking. Volgens de vakbond FNV is dit overigens schandelijk. De vakbond faalt in het verbeteren van werkomstandigheden, maar is ook tegen zzp.
Apotheken: de nieuwe indicator voor zzp-groei
De situatie in de apotheken toont aan dat de problemen die eerder op andere plekken tot een explosie van zzp’ers leidden, inmiddels ook de apothekers hebben bereikt. Factoren zoals selectieve marktwerking, een gebrek aan waardering en de race naar de bodem maken het bijna onvermijdelijk dat apothekersassistenten dezelfde weg zullen volgen en deels voor een rol als zzp apothekersassistent zullen kiezen. Vervolgens is de volgende stap vanuit de zorgpolder de cyclus van verwijten over ‘weinig solidair’ en ‘dienstverband is de norm’, om vervolgens de stap te maken van ongewenst naar onmisbaar. Oude wijn in nieuwe zakken.
Helaas wordt er door het ministerie van VWS geen onderzoek gedaan naar de relatie tussen de opkomst van zzp in bepaalde beroepsgroepen en de arbeidsvoorwaarden van die beroepsgroep. Want dat levert uitkomsten op die niet bruikbaar zijn. In de tussentijd geldt dat zolang de onderliggende problemen niet worden aangepakt, het zzp-schap een logisch alternatief voor professionals blijft. Zzp’ers ervaren waardering, autonomie en een eerlijke beloning. Waarom ook de zzp apothekersassistent niet terug in een vast dienstverband kan, is inmiddels duidelijk.
