Afgelopen weekend verschenen twee posts van twee arbeidsmarktexperts. De toon en insteek van deze bijdragen staan symbool voor het zzp-debat. Waar de ene expert verantwoordelijkheid neemt voor de gevolgen van het huidige arbeidsmarktbeleid, beperkt de ander zich tot feiten, jurisprudentie en beschouwing.
Leidt het zzp-debat tot een standpunt over de arbeidsmarkt?
Afgelopen weekend verschenen twee bijdragen van arbeidsmarktexperts, beiden advocaat. Een LinkedIn-post van Boris Emmerig (fiscalist) en een artikel van Joost van Ladesteijn (civilist). De verschillen in benadering zijn groot en laten zien hoe gevarieerd het zzp-dossier momenteel wordt behandeld. De ene expert houdt zich strikt aan feiten, jurisprudentie en een blik op toekomstige ontwikkelingen. De ander erkent expliciet dat de arbeidsmarkt wordt gedomineerd door angst en onzekerheid.
Na een eerste jaar van handhaving op schijnzelfstandigheid is voor veel betrokkenen helder dat er in de uitvoering, communicatie en gevolgen van het beleid veel zaken niet goed lopen. Toch benoemt slechts één van beide experts dat expliciet in dit voorbeeld. Mag van arbeidsmarktexperts inmiddels méér worden verwacht dan het beschouwen van omstandigheden? Als je deskundig bent op een gebied waar beleid ontspoort en onzekerheid structureel wordt vergroot, heb je dan ook niet een verantwoordelijkheid om dat te benoemen? We zien een waterscheiding tussen experts die bij analyse blijven en experts die hun kennis inzetten om verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen in de praktijk.
De beschouwende expert: Boris Emmerig
In zijn LinkedIn-post schetst advocaat Boris Emmerig een overzicht van wat 2026 zal brengen in het zzp-dossier. Hij benoemt het aflopen van de zachte landing, de voortzetting van handhaving zonder verzuimboetes, het toenemende aantal controles en de verwachting dat deze aantallen verder zullen stijgen. Ook kijkt hij vooruit naar de aankomende uitspraak van het Hof Amsterdam over Uber-chauffeurs en het spanningsveld rondom het Deliveroo-arrest. Daarnaast bespreekt hij de stand van zaken rond wetgevingstrajecten zoals de Vbar en de nog niet ingediende Zelfstandigenwet. Het geheel is feitelijk, chronologisch en juridisch zorgvuldig opgebouwd.
Maatschappelijke gevolgen blijven buiten beschouwing
Wat Emmerig nadrukkelijk níet doet, is deze feiten verbinden aan maatschappelijke gevolgen. Hij benoemt geen consequenties voor zzp’ers of opdrachtgevers, gaat niet in op de onzekerheid die handhaving veroorzaakt en kwalificeert het beleid niet als problematisch. Ook de melding van forse naheffingen in de bouwsector blijft beschrijvend. Er volgt geen interpretatie op wat dit betekent voor gedrag, marktwerking of vertrouwen. De boodschap dat het uitblijven van verzuimboetes “cosmetisch” is en dat er feitelijk gewoon wordt gehandhaafd, blijft analytisch en leidt niet tot een oordeel. Deze terughoudendheid is een bewuste keuze. Neutraal blijven om oordeelsvorming te voorkomen.
De duidende expert: Joost van Ladesteijn
In zijn bijdrage op Zipconomy kiest advocaat Joost van Ladesteijn nadrukkelijk voor een andere rol. Ook hij kent het juridisch kader, de handhaving en de jurisprudentie, maar hij laat zien dat de analyse daar niet stopt. Voor echte stappen in het zzp-dossier en het voorkomen van déjà vu’s is meer nodig. Van Ladesteijn positioneert zich als een expert die duiding geeft. Hij beschrijft het zzp-dossier niet zo zeer als een technisch of juridisch vraagstuk, maar vooral als een samenhangend arbeidsmarktvraagstuk waarin vorm en inhoud onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Hij is op die manier kritisch op alle arbeidsmarktactoren, inclusief de rechtspraktijk zelf. De oorzaak van de problematiek die er ligt is wat hem betreft met regelmaat institutioneel en cultureel van aard. De oplossing zit voor hem niet in nieuwe regels, maar in (institutionele) zelfreflectie als noodzakelijke eerste stap.
Maatschappelijke gevolgen worden expliciet benoemd
Waar de beschouwende expert de gevolgen niet benoemt, plaatst Van Ladesteijn die juist centraal in zijn stukken. In het Zipconomy artikel werkt hij uitvoerig uit hoe het huidige beleid en de wijze van handhaving leiden tot onzekerheid, defensief gedrag en terughoudendheid bij zowel zzp’ers als opdrachtgevers. Hij verbindt juridische onduidelijkheid direct aan gedragseffecten op de arbeidsmarkt. Opdrachten die niet meer worden verstrekt, zelfstandigen die afhaken of uitwijken en sectoren die verder onder druk komen te staan. Onzekerheid is in zijn analyse een structureel gevolg van beleidskeuzes.
Daarnaast kijkt Van Ladesteijn expliciet vooruit. Hij ziet een risico dat het zzp-dossier verder juridisch wordt en dat angst en onzekerheid een impliciet sturingsinstrument worden. Het resultaat wordt dan een minder flexibele en minder veerkrachtige arbeidsmarkt. Tegelijkertijd maakt hij duidelijk dat dit geen onvermijdelijk pad is en komt hij met oplossingen. Het alternatief zit niet zozeer in nieuwe wetgeving, maar in het erkennen van gedragseffecten, het stellen van duidelijke kaders en het nemen van bestuurlijke regie. Door te benoemen waar beleid ontspoort en welke effecten dat heeft, neemt hij verantwoordelijkheid voor de gevolgen die hij ziet. Neutraal blijven blijkt voor hem geen doel. Daarmee verschuift expertise van beschouwen naar positie innemen.
Handhaving schijnzelfstandigheid in de zorg: morele en ethische dilemma’s
In de zorgsector komen de gevolgen van de handhaving op schijnzelfstandigheid vooral moreel en praktisch samen. Gaan zorgorganisaties door met zzp inhuur ten koste van financiele risico’s? Of bouwen zorgorganisaties zzp inhuur af ten koste van continuïteit van zorg? Het afgelopen jaar heeft laten zien dat onduidelijke handhaving vooral leidt tot angst en onzekerheid bij opdrachtgevers. De gevolgen van minder externe inhuur komen terecht bij professionals op de werkvloer. Het simpelweg beschouwen van het zzp-debat heeft daarmee wel degelijk consequenties. Want de prijs wordt inmiddels betaald via overbelaste teams, afnemende flexibiliteit en krimpende zorgcapaciteit. Daarmee worden ‘gedeelde waarden’ en ‘mission statements’ binnen de zorgsector selectief en minder geloofwaardig.
Wel betrokken, niet verantwoordelijk?
Met kennis komt verantwoordelijkheid. In de zorg gaat het zzp-dossier over morele zaken zoals sedatie krijgen in een ziekenhuis tegenover thuis sterven. Betrokkenheid tonen is iets anders dan verantwoordelijkheid dragen, zoals ooit verwoord door Mark Rutte. In het zzp-dossier is die houding lange tijd houdbaar geweest, maar sinds het afgelopen jaar bevinden we ons op een andere plek. Juist in sectoren als de gezondheidszorg, waar onzekerheid direct doorwerkt in problemen rond continuïteit en overbelasting, wordt afstand houden steeds minder waardevrij.
Wie zich beperkt tot beschouwing voorkomt misschien eigen oordeelsvorming, maar staat negatieve gevolgen ook niet in de weg. De vraag is inmiddels niet meer wie juridisch gelijk heeft, maar of het zzp-debat niet zó beladen is geworden door allerlei belangen dat expertise ook vraagt om het innemen van verantwoordelijkheid. Objectief, toetsbaar en op juiste schaal beschouwd. Noblesse oblige. Als niemand die stap zet, blijven angst en onzekerheid functioneren als impliciete beleidsinstrumenten en wordt de prijs elders betaald. We hopen dit jaar op meer experts die verantwoordelijkheid nemen in het zzp-debat.
