Welke risico’s loop jij bij schijnzelfstandigheid? Naar aanleiding van een nieuw webinar van de Belastingdienst gaan we in op een aantal risico’s die voor zzp’ers spelen bij het ontstaan van een verkapt dienstverband met een opdrachtgever.
Nieuw webinar van de Belastingdienst
We keken het nieuwe webinar van de Belastingdienst voor zzp’ers. Dit webinar maakt onderdeel uit van de campagne ‘ZZP Ja of Nee’ en was bedoeld voor zzp’ers in alle sectoren, niet alleen de zorg. De ruim 2000 online aanwezigen bleken vooral actief in de zakelijke sector, maar ook de zorg was met zo’n 18% aanwezigen goed vertegenwoordigd. In tegenstelling tot het webinar voor de zorg, dat meer vragen opriep op dan het beantwoordde, was dit webinar constructiever en neutraler van toon. Dat was welkom, omdat de Belastingdienst er tot nu toe niet in slaagt om alle onduidelijkheid over schijnzelfstandigheid weg te nemen. In dit webinar gaf de controlerende instantie aan dat meer duidelijkheid bieden niet goed mogelijk is, omdat de arbeidswet een ‘open norm’ is. Met andere woorden; voor interpretatie vatbaar.
Uitspraak RvS doet ‘inbedding’ naar achtergrond verdwijnen
Een belangrijk verschil tussen het webinar voor de zorg en dit algemene webinar werd mogelijk veroorzaakt door de -tussenliggende- uitspraak van de Raad van State. Het adviesorgaan voor de overheid ziet de concept wet VBAR als ongeschikt voor het oplossen van problemen op de arbeidsmarkt. De concept wet VBAR stelde ‘inbedding = dienstverband‘ centraal en werd om die reden fors bekritiseerd. Het huidige vaste dienstverband leidend maken bij nieuwe wetgeving is niet meer van deze tijd, zo luidde het advies. In het nieuwe webinar van de Belastingdienst werd ‘inbedding’ tussen de andere criteria geplaatst en werd er geen nadruk meer op gelegd. Dat hoort ook bij een ‘holistische manier’ van kijken en maakte een meer genuanceerde boodschap. Of er sprake is van schijnzelfstandigheid hangt af van ‘alle feiten en omstandigheden’ tussen opdrachtgever en zzp’er. Die verschillen per geval. De Belastingdienst gaf wederom aan juist niet op specifieke gevallen in te gaan tijdens haar voorlichting.
De Belastingdienst gaat níet strenger handhaven
Hoe zit het met het risico op handhaving? ‘Vanaf 1 januari 2025 gaat de Belastingdienst méér handhaven en strenger controleren op schijnzelfstandigheid‘ is inmiddels een veelgebruikte uitspraak in de zorg om zzp’ers schrik aan te jagen en zo te overtuigen voor een dienstverband te kiezen. Deze uitspraak vertelt niet het hele verhaal.
- De handhaving op schijnzelfstandigheid richt zich op opdrachtgevers, niet op zzp’ers;
- Wetgeving verandert niet. ‘Strenger’ handhaven is niet mogelijk, want de manier waarop de fiscus werkt verandert niet;
- De capaciteit van de Belastingdienst wordt niet uitgebreid. Er is dus geen sprake van méér handhaving.
Jij loopt als zzp’er dus niet ‘meer’ risico op ‘strengere’ handhaving. Wat wel verandert? Opdrachtgevers lopen sinds 2016 voor het eerst écht risico op naheffingen en boetes. Deze kunnen berekend worden vanaf 1 januari 2025 en verder. Dit maakt opdrachtgevers onrustig. De Belastingdienst bezocht opdrachtgevers voor 1 januari 2025 en zal dat ook in 2025 blijven doen. Het verschil is dat er vanaf volgend jaar negatieve financiële consequenties kunnen zijn voor opdrachtgevers.
Wanneer ben je als zzp’er ‘schijnzelfstandig’?
Hoe zit het met het risico op ‘schijnzelfstandigheid’ voor jou als zzp’er? Er wordt vaak gesproken over de mogelijkheid dat jij ‘als schijnzelfstandige wordt gezien‘ als je niet op de juiste manier werkt. Met zinnen zoals “bent u schijnzelfstandig, kom dan in actie” ontstaat het beeld dat je als zzp’er ineens volledig schijnzelfstandig kunt zijn. Dat is niet het geval, tenzij je slechts één opdrachtgever hebt die werkgever blijkt te zijn. Jouw eigen ondernemerschap enerzijds en schijnzelfstandigheid binnen een opdracht anderzijds zijn gescheiden zaken. Als jouw opdrachtgever bezocht wordt door de Belastingdienst en die opdracht bij die opdrachtgever wordt gezien als een dienstverband, dan ben je voor die opdracht (!) schijnzelfstandig. Niet direct voor jouw hele ondernemerschap.
Voorbeeld schijnzelfstandigheid
Lisa is als ondernemende zzp verpleegkundige voor vijf verschillende opdrachtgevers actief geweest. Bij één van deze opdrachtgevers stelt de Belastingdienst achteraf vast dat de relatie met de zzp’ers die bij de opdrachtgever ingezet zijn, een ‘dienstbetrekking’ was. Voor die (ene) opdracht is Lisa binnen een dienstverband actief geweest. Zij is als ondernemer dus níet volledig schijnzelfstandig. Zij heeft één opdrachtgever waar zij ‘binnen’ in plaats van ‘buiten’ dienstverband heeft gewerkt. Of Lisa nog steeds ondernemer is, hangt af van de omstandigheden binnen haar ondernemerschap.
Een zzp’er kan dus schijnzelfstandig zijn tijdens een opdracht en toch voor de Inkomstenbelasting ondernemer blijven.
Wat is een schijnzelfstandige?
Tijdens het webinar van de Belastingdienst en het ministerie van SZW viel de definitie van schijnzelfstandigheid op. De presentatoren stelden dat ‘een schijnzelfstandige iemand is die zich presenteert als zelfstandige terwijl er volgens het arbeidsrecht sprake is van een dienstverband.’ Dit kan gelezen worden alsof een zzp’er in één keer voor alle activiteiten als een ‘schijnzelfstandige’ gezien kan worden. Wat ons betreft is de definitie van een schijnzelfstandige in dit voorbeeld “iemand die zich als zzp’er presenteert bij een opdrachtgever en zich laat inhuren voor een opdracht, terwijl er volgens het arbeidsrecht voor die opdracht bij die opdrachtgever sprake is van een dienstverband.” Iedere opdracht is een apart geval. Je kunt dus eigenlijk niet zomaar spreken over ‘een schijnzelfstandige‘, maar beter over ‘schijnzelfstandigheid‘ binnen een opdracht.
Welke risico’s loop jij bij een opdracht binnen dienstverband?
We gaan nog even terug naar het voorbeeld van Lisa. Bij één van Lisa haar vijf opdrachtgevers stelt de Belastingdienst achteraf vast dat de relatie een ‘dienstbetrekking’ was. Wat zijn de risico’s voor Lisa?
Risico voor het IB-ondernemerschap
Kan Lisa haar IB-ondernemerschap behouden? Nu één van haar opdrachtgevers wegvalt, gelden die uren niet langer voor haar 1225 urencriterium. Deze gewerkte uren worden als loondienst aangemerkt en zijn niet ‘buiten dienstverband’ gewerkt. Zo’n situatie verzwakt als het ware het ondernemerschap. Als Lisa haar zelfstandig ondernemerschap niet voldoende op orde heeft, dan kan zij een correctie krijgen op haar aangifte Inkomstenbelasting. Dat was zo en blijft zo. De Belastingdienst stuurt in zo’n geval een brief met de mededeling dat zij aanmerkingen hebben op de aangifte van Lisa en onderzoek doen. In het geval dat zij niet langer IB-ondernemerschap kan claimen is de MKB winstvrijstelling en de Zelfstandigenaftrek onterecht opgevoerd. De aangifte wordt dan gecorrigeerd en het gevolg is dat het netto inkomen lager uitvalt. De Belastingdienst kon altijd al onderzoek doen naar jouw ondernemerschap en dit wordt niet veroorzaakt door de ‘handhaving op schijnzelfstandigheid’. Tegen zo’n correctie op je eigen aangifte kun je in verweer.
Risico op naheffingen en boetes..?
Hoe groot is het risico op naheffingen en boetes? De zzp’er krijgt geen naheffingen en boetes van de Belastingdienst binnen het kader van handhaving schijnzelfstandigheid. De opdrachtgever loopt het risico op naheffingen en boetes, eventueel berekend vanaf 1 januari 2025 en verder. In de zorgsector zien we diverse malen de boodschap voorbij komen dat ‘je als zzp’er toch geen boetes en naheffingen moet willen‘ en daarom in een dienstverband beter af bent. Dit soort opmerkingen komt van zorgorganisaties af die zich zorgen maken over de boetes en naheffingen die zij zélf op kunnen lopen. Meer weten? Investeer wat tijd in deze 6 misvattingen over schijnzelfstandigheid.
Risico op een claim vanuit de opdrachtgever
Wat zijn de kosten voor een opdrachtgever bij schijnzelfstandigheid? Op het moment dat een opdrachtgever een naheffing krijgt, dan bestaat die heffing uit (1) premies werknemersverzekeringen, (2) loonbelasting en (3) premies volksverzekeringen. Nummer 1 mag niet verhaald worden op een zzp’er, bij 2 en 3 is dat juridisch gezien wel mogelijk. Het afgelopen jaar zagen we steeds vaker in Overeenkomsten van Opdracht een alinea met de mogelijkheid tot een claim van opdrachtgever naar zzp’er. De vraag is: gaan opdrachtgevers dit ook daadwerkelijk doen? De opdrachtgever / werkgever is namelijk niet de enige met de mogelijkheid van een claim. De zzp’er heeft bij schijnzelfstandigheid niet alleen plichten, maar ook rechten.
Claim je rechten als werknemer
Het arbeidsrecht is ‘dwingend recht’. Dat wil zeggen dat zowel werknemer als werkgever in die relatie tot elkaar gedwongen worden. Als jij voor een opdracht als werknemer wordt gezien, dan heb jij dus ook de rechten die voortvloeien uit een dienstverband. Je hoeft die niet te claimen, maar dat kan wel. In de praktijk hangt het van de houding van de opdrachtgever af hoe zzp’ers zich vervolgens verhouden.
Zo was er dit jaar een intensivist in een ziekenhuis die als zzp’er zelf de rechten van een dienstverband claimde. Het ziekenhuis stelde zich vervelend op en de intensivist claimde haar recht op een dienstverband. ‘Omdat de overeenkomst met de intensivist eigenlijk een arbeidscontract was, kwam het beëindigen daarvan neer op ontslag op staande voet… Het ziekenhuis moet de intensivist daarom weer toelaten om haar werk te doen en zo’n 100 duizend euro betalen aan inkomsten die zij in de tussentijd heeft gemist.’
Als een organisatie loonbelasting en premies volksverzekeringen claimt bij de zzp’er, bevestigt deze werkgever het dienstverband. Jij kunt dan zelf een dienstverband claimen bij jouw opdrachtgever / werkgever, die dan ook verantwoordelijk wordt voor pensioenafdracht, vakantiegeld, vakantietijd en een eventuele transitievergoeding. De vraag is of de opdrachtgever daar zin in heeft.
Welke risico’s loop jij bij schijnzelfstandigheid?
Heb jij behoefte aan anders werken in de zorg, in plaats van als zzp’er? Dat is goed voor te stellen met alle onrust die er nu is. Wij hopen wel dat je op basis van de juiste informatie die afweging maakt. Dit artikel beschrijft onze interpretatie van hoeveel risico je écht loopt. Dat valt misschien best wel mee. Ja, jouw ondernemerschap kan worden belemmerd en opdrachtgevers zijn misschien moeilijker te vinden op het moment. Dat klopt. Wat niet klopt is dat jij als zzp’er opeens ‘schijnzelfstandig‘ bent, dat je met ‘boetes en naheffingen‘ kan worden geconfronteerd en dat opdrachtgevers vanzelfsprekend een claim bij jou neer gaan leggen.
Ons advies is wat het was. Investeer in zelfstandig ondernemerschap en hou daarmee de teugels zelf in handen.
