Terwijl de zorgsector een oplossing voor het werken met zelfstandigen werd beloofd, zette de Belastingdienst stilletjes de hakken in het zand. Nieuwe documenten laten zien hoe het Fiscaal Kader langzaam maar zeker stikte en waarom de zorgsector nu als eerste aan de beurt is met de aanpak schijnzelfstandigheid.
Samengevat
- Het Fiscaal Kader ZZP Zorg zou de leidraad worden tegen schijnzelfstandigheid in de zorg;
- Landelijk zorgkoepels werkten sinds 2022 samen met Belastingdienst, VWS en SZW aan dit ‘beheersingsmodel’;
- Het gezamenlijk persbericht stelde dat er een gedragen aanpak zou komen voor de zorg;
- Gelijktijdig ontstond bij Sociale Zaken het idee van de opvolger van de wet DBA: de concept wet VBAR;
- Maar de VBAR stelde inbedding van werk centraal en dat bleek slecht te verenigen met zzp in de zorg;
- Landelijke zorgkoepels dwongen aan tot op een oplossing. Want er lagen toch beloftes vanuit de ministeries?
- De Belastingdienst, VWS en SZW trokken zich terug uit de samenwerking: het kader kreeg geen juridische status;
- Inmiddels zijn zorgorganisaties overgeleverd aan de vooringenomen houding van de Belastingdienst;
- Dit leidt tot angst en onzekerheid bij zzp inhuur, met overbelasting van vaste medewerkers tot gevolg.
Nieuwe documenten laten mislukken Fiscaal Kader zien
Ruim twee maanden geleden werden er interne overheidsdocumenten gepubliceerd die lieten zien dat het Fiscaal Kader ZZP Zorg geen schijn van kans had. Onlangs werd er een nieuwe stapel aan documenten gepubliceerd en wordt nog scherper duidelijk wat er gebeurd is met het beleid rondom de zzp’er in de zorg.
Najaar 2022: landelijke zorgkoepels willen Fiscaal Kader
De landelijke zorgkoepels presenteren het idee van een Fiscaal Kader ZZP Zorg aan drie ministeries en de Belastingdienst. Een sectorale leidraad tegen schijnzelfstandigheid, die moeten laten zien wanneer zzp wél en niet kan. De betrokken ministeries en de Belastingdienst gaan in eerste instantie mee in het gesprek en spreken af om samen te werken aan een ‘beheersingsmodel zorg’ waarin het fiscaal kader een centrale plek moet krijgen. Oplossingen vanuit de sector worden toen nog door de overheid gestimuleerd en het Fiscaal Kader was daar een goed voorbeeld van.
Najaar 2022: ministerie SZW start wet VBAR
Binnen het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) start in diezelfde periode de ontwikkeling van de Wet VBAR als opvolger van de wet DBA. Onder minister van Gennip wordt bedacht dat inbedding = dienstverband een route zou zijn om zoveel mogelijk zzp’ers weer terug te dwingen in een dienstverband. Dat dienstverband is namelijk ‘de norm’ volgens van Gennip; een route die vervolgens overgenomen wordt door minister van Hijum. Wij stelden ons 2,5 jaar geleden al de vraag hoe het Fiscaal Kader enerzijds en deze route van minister van Gennip anderzijds bij elkaar moesten gaan komen. Het antwoord op die vraag: niet.
Begin 2023: Belastingdienst ziet fiscaal kader niet zitten
In januari en februari 2023 vinden gesprekken plaats tussen de landelijke zorgkoepels, ministeries en de Belastingdienst over het fiscaal kader. Het idee van een ‘stoplichtmodel’ wordt besproken, om duidelijk te maken wanneer inzet van zzp’ers wel en niet kan. Uit interne stukken blijkt nu at de Belastingdienst in deze fase al waarschuwt dat het fiscaal kader niet voldoet aan de geldende wet- en regelgeving. Op 16 februari 2023 onderstreept de Belastingdienst nogmaals dat het fiscaal kader niet als toetsingskader kan worden gepresenteerd. Het moet zelfs van de overlegagenda worden gehaald. Uit een interne conceptbrief blijkt dat de Belastingdienst zich distantieert van een sectorale oplossing, maar de ministeries zetten door.
Het persbericht met de belofte moet dan nog komen.
Medio 2023: persbericht vanuit 3 ministeries en zorgkoepels
Bij de voorbereiding van het persbericht en de intentieverklaring weigert de Belastingdienst zich formeel te verbinden aan het fiscaal kader. Wel blijft zij aan tafel zitten voor een ‘beheersingsmodel’ voor de zorg. Wat zij daaronder verstaat wordt in de sector kinderopvang later duidelijk: een streep door alle vormen van zzp inzet. Voor de zorgkoepels een onacceptabel standpunt.
Ondertussen tekenen kabinet en koepels een Intentieverklaring Beheersingsmodel Zorg (inclusief fiscaal kader). Ook minister van Gennip van SZW laat zich fotograferen. Ondanks haar concept wet VBAR. Ook het ministerie van Financiën tekent mee. Ondanks dat haar Belastingdienst niet aan boord is. Het persbericht suggereert met de woorden ‘gezamenlijke aanpak’ een naderende oplossing voor de zorg, maar kent dan al geen steun vanuit de Belastingdienst.
Voorjaar 2024: Belastingdienst trekt zich definitief terug
De avond voor publicatie van het Fiscaal Kader ZZP Zorg stapt de Belastingdienst uit het overleg. Het lukte niet om de landelijke zorgkoepels te overtuigen van het doorstrepen van iedere vorm van zzp inzet in de zorg. Zorgorganisaties rapen vervolgens de brokstukken op en maken er het Fiscaal Kompas ZZP Zorg van, zonder steun van ministeries of de Belastingdienst. Hoe het verder verliep met de intenties van die 3 ministeries?
Het ministerie van VWS schoof na het mislukken van het fiscaal kader handig op van mede-eigenaar naar ‘gastheer’ en wist nergens meer van. Het ministerie van Financiën bleek uiteindelijk toch met de Belastingdienst eens te zijn dat het fiscaal kader ‘onuitvoerbaar’ zou zijn. Sociale Zaken en Werkgelegenheid blijkt inmiddels de grootste motor te zijn achter beleid dat zzp’ers weer in een dienstverband moet dwingen.
Inmiddels zit de Belastingdienst op een anti-zzp campagne in de zorg met alle gevolgen voor zzp’ers én vaste medewerkers. De Belastingdienst trekt zich van niemand iets aan.
Inmiddels oordeelt de Belastingdienst ‘inbedding = dienstverband’
Terwijl de route van het Fiscaal Kader ZZP Zorg een langzame dood stierf, werd met concept na concept van de VBAR duidelijk dat inbedding centraal blijft staan. Die route wordt inmiddels door de Belastingdienst alvast gebruikt binnen de zorgsector. Als je kijkt naar hoe de Belastingdienst zzp-casus na zzp-casus afwijst, dan is duidelijk dat er een campagne gaande is. Zonder mandaat van de Tweede Kamer of aangenomen wetgeving. Bij de creatie van het fiscaal kader wilde de Belastingdienst wel betrokken zijn, maar niet verantwoordelijk. Inmiddels is de Belastingdienst op basis van onvolledige informatie zorgorganisaties schrik aan het aanjagen om te stoppen met zzp inhuur.
Wat is het nut geweest van een jarenlang traject van overleg over het Fiscaal Kader ZZP Zorg, als de Belastingdienst al in februari 2023 formeel aangaf dat het kader niet als toetskader zou gaan werken? Waarom tekenden de ministeries van SZW en Financiën mee aan een gezamenlijke belofte in juli 2023, terwijl interne stukken laten zien dat beide ministeries intussen een heel andere koers volgden via de Wet VBAR? En waarom wordt juist de zorgsector, na het afblazen van het kader, als eerste en meest uitgesproken aangepakt in de handhaving op zzp? Op deze vragen is in officiële communicatie tot nu toe geen antwoord gegeven.
