Zelfstandig en niet schijnzelfstandig: wat de zaak ByBlue betekent voor zzp’ers in de zorg

Een recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam laat zien dat er bij een zzp’er die ingebed werk doet, geen sprake is van schijnzelfstandigheid. De rechter heeft voor de uitspraak de criteria van Deliveroo gebruikt en kwam op een overeenkomst van opdracht uit tussen zzp’er en opdrachtgever. De uitspraak laat zien dat ‘inbedding’ niet gelijk staat aan een dienstverband. Ook voor de zorgsector is deze uitspraak relevant.

Inbedding staat niet gelijk aan dienstverband

Een rechtszaak tussen een zzp’er en opdrachtgever ‘ByBlue’ in de voedingsmiddelensector, leidde tot deze uitspraak van de Rechtbank Rotterdam. In deze zaak werd wederom duidelijk dat werk dat hoort tot de ‘kernactiviteiten’ van een organisatie en ‘ingebed’ is tussen vaste medewerkers, níet automatisch leidt tot een dienstverband. De zzp’er werkt buiten dienstverband via een overeenkomst van opdracht. Het Deliveroo arrest werd door de rechter toegepast en leidde níet tot een arbeidsovereenkomst. Dit is een welkom perspectief voor zzp’ers in de zorg en hun opdrachtgevers. Zelfstandigen krijgen al jaren het verwijt dat zij ‘uiteraard’ schijnzelfstandig zijn, omdat het werk lijkt op dat van een medewerker in dienstverband. Dit blijkt een onjuist verwijt, dat onnodig tot angst en onzekerheid leidt in de zorgsector. In de recente uitspraak blijkt dat de autonomie van de zzp’er cruciaal is voor het oordeel ‘geen arbeidsovereenkomst‘.

Zorgmedewerkers werken autonoom. ZZP’ers dus ook

In de zorgsector speelt professionele autonomie voor alle zorgmedewerkers een cruciale rol. Voor zowel loondienst, als zzp’ers. Zorgprofessionals werken – ongeacht hun contractvorm – vaak in complexe situaties waarin zij zelfstandig moeten beslissen en handelen. De zorgsector kent weinig gezag en wordt zelfs bekritiseerd op een gebrek aan leiderschap binnen locaties en teams. Er is sprake van een cultuur waarin professionals vrij zijn in de manier waarop zij hun werk doen. Voor zzp’ers betekent dit dat zij niet alleen zelfstandigheid ervaren, maar dit ook daadwerkelijk laten zien in de praktijk. Daar bovenop zijn zzp’ers nog vrijer in hun handelen dan medewerkers in loondienst dat zijn. Als we bijvoorbeeld kijken naar zeggenschap in de zorg lukt dat in loondienst niet en bij zelfstandigen juist wel. De recente rechtszaak laat zien dat de autonomie van de zzp’er zwaar weegt bij het oordeel. Pizza-bezorgers bij Deliveroo blijken iets wezenlijk anders te zijn dan zzp’ers in andere sectoren.

Deliveroo tegenover ByBlue

De zaken van Deliveroo en ByBlue laten goed zien hoe autonomie en gezag op een verschillende manier worden meegewogen bij de beoordeling van de arbeidsrelatie. In de Deliveroo-zaak oordeelde de Hoge Raad dat ondanks de formele zelfstandigheid van de bezorgers, de feitelijke situatie anders was. Deliveroo hield via een app nauwlettend toezicht op de werkzaamheden, bepaalde de routes en werkte met eigen protocollen. Dit leidde tot een gezagsverhouding en dus een arbeidsovereenkomst. In de ByBlue-zaak was dit anders. Hier had de zzp’er als opdrachtnemer vrijheid in de uitvoering van zijn werk. Daarnaast droeg de zzp’er ondernemersrisico. Hoewel zijn werkzaamheden waren ingebed, was er geen sprake van gezag of controle over hoe hij zijn werk moest uitvoeren. De vergelijking komt dus neer op..

• Deliveroo: inbedding + gezag = arbeidsovereenkomst
• ByBlue: inbedding zonder gezag + zelfstandigheid = overeenkomst van opdracht

Inbedding is dus niet genoeg is om een arbeidsovereenkomst aan te nemen. De mate van autonomie en gezag speelt een doorslaggevende rol.

De zaak ByBlue: tips om een dienstverband te voorkomen

De recente uitspraak in de ByBlue-zaak biedt handvatten om buiten dienstverband te werken, met inachtname van de zaak Deliveroo.

• Leg jouw zelfstandigheid expliciet vast in de overeenkomst: Zorg dat het contract duidelijk beschrijft dat je als zelfstandige werkt. Benoem dat je niet gebonden bent aan een gezagsverhouding en ondernemersrisico draagt.
• Werk voor meerdere opdrachtgevers: Het hebben van meerdere opdrachtgevers is een sterke indicatie van zelfstandigheid.
• Beheer je eigen administratie: Gebruik eigen materialen zoals een laptop, telefoon of uniform en factureer je diensten als ondernemer. Vermijd het gebruik van e-mailadressen van de opdrachtgever. Gebruik interne systemen alleen als dit strikt noodzakelijk is, zoals bij het gebruik van een ECD.
• Neem verantwoordelijkheid voor scholing en ontwikkeling: Onderstreep je zelfstandigheid door je eigen scholing en professionalisering te organiseren, bijvoorbeeld via cursussen die je zelf kiest en betaalt. Maak een opleidingsplan op één A4.
• Voorkom instructies over werkwijze: Hoewel afstemming noodzakelijk is, moet je onafhankelijk blijven in hoe je je werk uitvoert. Laat je niet vastleggen aan lokale protocollen die jouw autonomie beperken, maar houd je aan de landelijke richtlijnen.
• Beperk inbedding in de organisatie: maak de stap van ad-hoc diensten naar een projectopdracht. Zorg dat je geen onderdeel wordt van interne personeels- of functioneringsgesprekken.

De kern ligt in het aantonen van je autonomie en het vermijden van een gezagsverhouding, precies zoals de rechter dit benadrukte in de ByBlue-uitspraak.

Van papegaaien naar zzp beleid

De onjuist interpretatie van de zaak Deliveroo binnen de arbeidsmarkt leidt niet alleen tot onnodige angst en onzekerheid onder opdrachtgevers, maar ook tot nieuwe wetgeving. Zo maakt de concept wet VBAR dankbaar gebruik van de uitspraak over pizza-bezorgers en is ‘inbedding = dienstverband‘ het voornemen voor alle 1.3 miljoen zzp’ers. Daarmee kiest het ministerie SZW voor de halve waarheid als hele waarheid. Dit weekend laat columnist Matijs Bouman zien hoe fabels na papegaaien inmiddels leidt tot landelijk zzp beleid. Rapporten en beleidsadviezen zijn gebaseerd op verkeerd geïnterpreteerde of irrelevante bronnen, die voorbijgaan aan de impact en motivatie van zzp’ers. In een sector zoals de zorg heeft dit desastreuze gevolgen voor de praktijk. Gaten in het rooster zijn onoplosbaar en de druk op vaste medewerkers loopt op. Ondertussen blijven beleidsmakers blind voor de realiteit van de werkvloer en lijkt het een strategische keuze om de arbeidsmarkt in chaos te storten. Het huidige zzp-beleid is geen oplossing geworden, maar een nieuw probleem.

Wanneer komt er een eerlijk zzp-beleid?

De recente uitspraak in de ByBlue-zaak laat zien dat zelfstandigheid en autonomie van zzp’ers doorslaggevend is bij het beoordelen van arbeidsrelaties, ook wanneer het werk ‘ingebed’ is in de kernactiviteiten van een organisatie. Voor de zorgsector is deze nuance van cruciaal belang. Terwijl beleidsmakers blijven vasthouden aan het Deliveroo-arrest als model voor alle zelfstandigen, tonen uitspraken zoals ByBlue aan dat inbedding niet automatisch een dienstverband oplevert. Het huidige beleid, gebaseerd op misinterpretaties en onvolledige analyses, zetten de zorgsector onnodig onder druk. Als de werkelijkheid van de werkvloer niet wordt meegenomen in de beleidsvorming, blijven niet alleen zzp’ers de dupe, maar ook de organisaties die gebruik willen maken flexibiliteit en expertise. Het is tijd voor een zzp-beleid dat recht doet aan de veelzijdigheid en waarde van zelfstandigen, zonder onnodige angst en onzekerheid te zaaien.