Is er inmiddels sprake van een zorginfarct? Dat hangt er vanaf wie je het vraagt. Politiek en zorgbestuurders geven heel andere signalen af dan professionals en leidinggevenden. Binnen een week lezen we twee tegenovergestelde berichten in de media.
Zorgbestuurders: ‘populaire diensten weer voor vaste medewerkers’
Het NRC stelde onlangs vast dat zorgbestuurders tevreden zijn over een zomer zonder zzp’ers. Zorg zonder zzp’ers betekent dat ‘de populaire diensten zijn weer beschikbaar voor de vaste medewerker’. Zorgbestuurder Jos de Blok van Buurtzorg leunde jaren op honderden zzp’ers per maand om het rooster dicht te krijgen, maar dat bleek vanaf 1 januari niet meer nodig. Vaste medewerkers werken naast hun contracturen er permanent flexibel naast. Een coach bleek de oplossing.
De directeur P&O van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) geeft aan dat ‘zorgorganisaties lange tijd baat hadden bij een grote flexibele schil’, maar ook dat is sinds 1 januari veranderd. Nu de regels gehandhaafd worden, ‘zijn ook de populaire diensten weer beschikbaar voor de vaste medewerker en kunnen de lasten eerlijker verdeeld worden’. Bovendien hebben zorgorganisaties ‘inmiddels juist baat bij een kleinere flexibele schil, want meer vaste contacten’ is de oplossing.
Volgens zorgbestuurders leidt de handhaving op schijnzelfstandigheid niet tot grote problemen en claimen ze successen.
Leidinggevenden: ‘overbelaste medewerkers door zzp stops’
Een artikel in Trouw stelt het tegenovergestelde en geef aan dat de werkdruk in de zorg steeds verder groeit. ‘Het zorginfarct is geen toekomstscenario, het is er nu al’, volgens ondervraagde leidinggevenden. Niet alleen de ‘populaire diensten’, maar ook de onaantrekkelijke diensten moeten nu worden ingevuld door vaste medewerkers, die steeds vaker gedwongen worden boven hun contracturen te werken. Uit onderzoek van Stichting IZZ onder 133 leidinggevenden blijkt dat ruim de helft regelmatig emotioneel en fysiek uitgeputte medewerkers ziet. Maar liefst 67% kampt met personeelstekorten, 61% ervaart hoge werkdruk en 42% heeft last van regeldruk, terwijl 40% moeite heeft om de werk-privébalans te bewaren. De combinatie van structurele uitputting, stijgende roosterdruk en het wegvallen van flexibele inzet door zzp-stops zet het systeem verder onder druk.
Volgens mensen op de werkvloer leidt de handhaving op schijnzelfstandigheid tot verergering van een zorginfarct en overbelasting.
Minister in april: ‘geen dreigend zorginfarct’
Minister Agema (VWS) ontkende in april dit jaar nog dat er sprake is van een zorginfarct. Zij sprak van ‘strubbelingen’ tijdens een ‘spannend moment’ in de transitie naar minder zzp-inzet. Volgens haar waren de huidige tekorten, gesloten operatiekamers en oplopende werkdruk het gevolg van ‘noodzakelijke ingrepen om de balans tussen vast en flexibel personeel te herstellen’. Daarmee schoof Agema de signalen uit de praktijk opzij, die voorspelden dat de aanpak van schijnzelfstandigheid juist leidt tot hogere werkdruk voor vaste medewerkers en acute problemen in de roostering. Vakbond Nu’91 meldde toen al dat vaste krachten structureel worden overvraagd, terwijl het FD stelde dat zzp-stops operaties stilleggen. Agema hield toen vol dat de situatie tijdelijk zou zijn en dat de zorgsector hier sterker uit zal komen. In de praktijk ervaren leidinggevenden het tegenovergestelde: het zorginfarct is volgens hen geen toekomstscenario meer, maar al realiteit.
Zorginfarct? Hangt er vanaf wie je het vraagt
Zorgbestuurders en politici trekken met elkaar op om de gevolgen van de handhaving op schijnzelfstandigheid zo klein mogelijk te maken en het zorginfarct te negeren. Selectieve feiten presenteren is aan de orde van de dag en de praktijk doet er niet toe. Zo vertelt de Blok niet dat zijn organisatie al een aantal maanden weer gebruik maakt van zzp’ers. We zagen eerder voorbeelden waarin rancuneuze zorgbestuurders ‘hun’ organisatie liever sluiten dan ‘toegeven aan zzp’ers’. Flexibele inzet afschalen is belangrijker dan continuïteit van zorg.
Dit zijn de mensen die onze publieke organisaties besturen.
Ondertussen lopen vaste zorgmedewerkers het op en is het zorginfarct hier. Veroorzaakt door het onnodig belemmeren van zzp inzet. Althans, dat zouden de conclusies zijn als je het de praktijk daadwerkelijk zou vragen. Het valt op de media zich nog steeds laten informeren door mensen die er alle belang bij hebben om te verhullen hoe het echt zit in de praktijk. Zorgbestuurders kregen het werkgeverschap niet op orde de afgelopen tien jaar en werden sterk afhankelijk van flex. Want zorgprofessionals flexibiliseerden vanwege het vaste dienstverband. Nu de krapte aan personeel de spuigaten uitloopt, wijzen zorgbestuurders op redenen die buiten zichzelf liggen om dit te kunnen verklaren.
Het was de flexibel inzetbare zzp’er die verantwoordelijk is geweest voor al die overbelaste vaste medewerkers.
Wel benieuwd naar feiten?
- Onderzoek: ZZP’ers in de zorg werken net zo onregelmatig als vaste medewerkers;
- Onderzoek door Berenschot: vaste medewerkers zijn net zo prijzig als zzp’ers;
- Onderzoek: 94% van de definitieve uitstroom dienstverband verlaat de zorg, 6% wordt zzp’er;
- De arbeidsmarkt in de zorg heeft geen regisseur, dus tekorten lopen verder op.
