Bijna één op de twee zorginstellingen verwacht dat het aantal banen voor zorgprofessionals de komende vijf jaar zal toenemen. Tegelijkertijd wordt de zorgvraag zwaarder en complexer. Terwijl de behoefte aan flexibele inzet van professionals toeneemt, kiezen organisaties er toch voor om flexibele werkvormen zoals zzp-inzet juist af te bouwen. Informele zorg moet vervolgens het gat dichten. Maar als zorg meer, zwaarder en complexer wordt voor gekwalificeerde professionals, waarom schuiven we die last dan door naar mantelzorgers?
De toekomst van de zorg volgens zorgwerkgevers
Onderzoeksorganisatie TNO publiceerde eind juli een onderzoeksrapport over de manier waarop organisaties landelijk bezig zijn met de toekomst en zoomde daarbij extra in op de zorgsector. Het onderzoek kijkt onder andere naar hoe zorgwerkgevers verwachten welke uitdagingen er tot 2030 zijn voor hun zorgpersoneel. Wat opvalt is dat 62% van de zorginstellingen denkt dat de mentale belasting zoals stress en de werkdruk zullen stijgen. Of beter gezegd, nog verder stijgen. Een toename van werkdruk en te weinig zorgpersoneel resulteert nu al in verzuim onder zorgmedewerkers in dienstverband dat steeds verder oploopt. De fysieke belasting zal volgens 19% van de zorgwerkgevers groeien. We weten dat de grootste groep zorgmedewerkers ouder is dan 50 jaar en deze stromen richting pensioen.
Zorgzwaarte neemt toe, professionaliteit af
Drie op de vijf zorgorganisaties verwacht dat het werk in de zorg complexer wordt met toenemende zorgzwaarte en complexere diagnoses. Hier zijn gekwalificeerde zorgprofessionals voor nodig met voldoende kennis, kunde en ervaring. Kan informele zorg hier dan wel een veilige oplossing voor bieden? Zorgorganisaties vinden van wel. De praktijk geeft een ander beeld; mantelzorgers voelen zich steeds vaker de sluitpost en weten dat hun naasten wettelijk recht hebben op formele zorg.
Iedere professional nodig, maar de één meer dan de ander
Bijna de helft van de zorginstellingen denkt dat het aantal banen voor zorgprofessionals zal toenemen naar 2030. Dit beeld sluit aan bij het al bestaande (en oplopende) personeelstekort en de toenemende zorgvraag. Elke zorgmedewerker behouden die je behouden kan, in welke vorm dan ook, lijkt geen gek idee. Toch gaan zorgorganisaties daar op dit moment anders mee om. Zzp’ers in de zorg worden als een ander type zorgprofessional behandeld.
We zien het, we weten het, maar we handelen er niet naar
De uitkomsten in het onderzoek vanuit zorgorganisaties enerzijds en hoe diezelfde zorgorganisaties zich in de praktijk opstellen anderzijds laten opvallende tegenstellingen zien. Ondanks dat zorgorganisaties zelf ook verwachten dat de zorgzwaarte en werkdruk toeneemt met een al bestaand personeelstekort, wordt toch doorgezet met het beperken van flexibele inzet. En niet alleen de werkvorm zzp wordt ontmoedigd, inmiddels stapelen de beperkingen voor meer vormen van flexibele inzet zich op. Terwijl de complexiteit van het werk toeneemt en om meer expertise gaat vragen, wordt mantelzorg als alternatief gezien. In hoeverre is dit spanningsveld duurzaam houdbaar voor de toekomst?
Professionals aan de zijlijn
Nu zorgorganisaties zelf erkennen dat de uitdagingen rondom de werkomstandigheden van zorgmedewerkers verder oplopen, zou je misschien verwachten dat er een intensieve samenwerking tussen werkvloer en de leiding wordt neergezet. Of dat dit in ieder geval gestimuleerd zou worden. Echter komt zeggenschap voor zorgmedewerkers nauwelijks van de grond. Dit bleek zelfs via wetgeving niet af te dwingen. Zorgprofessionals die het werk doen en waarvan het werk alsmaar zwaarder wordt hebben dus geen invloed op hun werkdruk en inzet. Het loopt parallel met hoe mantelzorg wordt gezien en lijkt een bewuste beleidsstrategie: ook hier wordt de last toegeschoven zonder voldoende inspraak. Op die manier wordt mantelzorg de sluitpost.
Behoud van zorgprofessionals begint bij goed werkgeverschap
Zeggenschap en inspraak zijn onderdelen die passen bij het geheel van goed werkgeverschap. En goed werkgeverschap zorgt voor behoud van zorgprofessionals. Maar goed werkgeverschap staat nog aan de start en ook hier lijkt de werkvloer en de zorgorganisaties elkaar nog onvoldoende te vinden. Het gevolg is dat zorgmedewerkers kiezen voor flexibel werken in de zorg. En als andere werkvormen dan het vaste dienstverband worden ontmoedigd, kunnen zorgmedewerkers nergens meer naartoe. En verlaten zij de sector. En meer uitstroom betekent… nog meer druk op mantelzorg.
Doorschuiven of investeren en waarderen?
De zorg wordt zwaarder, complexer en schaarser. Er is een groeiende behoefte aan professionele kennis en de werkdruk op formele zorgverleners neemt toe. Onderzoek laat zien dat zorgorganisaties zich daar bewust van zijn. Toch bouwen zij ondertussen flexibele werkvormen af en schuiven een deel van de verantwoordelijkheid door naar mantelzorgers. Investeren in goed werkgeverschap en het serieus waarderen van elke zorgprofessional zou geen uitzondering moeten zijn, maar is essentieel om zorgprofessionals te behouden. Blijven we doorschuiven? Dan is het niet ondenkbaar dat we uiteindelijk afschuiven op een zorgsysteem dat voor niemand niet meer vol te houden is.
