Deze week publiceerde het AD.nl resultaten uit een onderzoek samen met vakbond FNV onder 1.000 verpleeghuismedewerkers. Deze medewerkers vertellen hoe zij hun dagelijkse werkdag ervaren en dat geeft een verontrustend beeld. Hoge werkdruk, tijdsgebrek en te weinig personeel zijn vaak de onderliggende oorzaak van de structurele problemen. Terwijl zorgmedewerkers vragen om hulp, blijken bestuurders druk met imago. Het AD artikel zou het imago van de zorg onnodig negatief beïnvloeden.
Morele bezwaren bij het verlenen van zorg
Even in het kort de conclusies van het onderzoek. De zorgmedewerkers die in het artikel aan het woord komen, geven aan dat zij niet meer langer zorg kunnen verlenen waar zij gevoelsmatig achter kunnen staan. 81 procent van de ondervraagden zegt hoge werkdruk te ervaren en gemiddeld 71 procent zegt dat er te weinig tijd is voor het welzijn van ouderen. Dit zorgt onder zorgmedewerkers voor een opgekropt schuldgevoel. Een medewerker zegt: ‘Ik schaam me steeds vaker. Deze mensen hebben de wereld na de oorlog mee opgebouwd en krijgen nu minimale zorg, tijd, liefde en aandacht’.
Fouten met cliënten stapelen zich op
Mede als gevolg van de oplopende werkdruk en het personeelstekort, ziet 55% van de deelnemers van het onderzoek fouten en misstanden in de zorg toenemen. ‘Er gaat zoveel fout dat er ook geen beginnen aan is’, is één van de reacties. Dit gaat dan onder andere over medicatiefouten, maar ook rondom veiligheid van cliënten en de veiligheid van zorgverleners zelf zijn er veel problemen. Dit past bij een landelijk beeld waarbij zorgpersoneel steeds vaker te maken krijgt met slaan, schoppen en bedreigen. Door de hoge registratielast aan de ene kant en te weinig tijd aan de andere kant worden incidenten rondom agressie niet altijd gemeld.
Falend systeem gevolg van bestuurlijke keuzes
Het artikel geeft weer dat het niet gaat om incidenten, maar om een structureel falend systeem. ‘Ik hoop dat het allemaal ooit nog positiever verandert, maar het werkt steeds lastiger nu de zorg wordt fijngeknepen’. Wat dwarszit bij de zorgprofessionals die meegedaan hebben aan dit onderzoek, is de manier waarop de verpleeghuiszorg is georganiseerd. Er is teveel bureaucratie, teveel administratie en de afstand tot het hogere management is te groot. Naast de onderzoeksresultaten komt ook aan het einde van het artikel een verpleeghuisbewoner aan het woord: ‘De persoonlijke aandacht is wegbezuinigd. De mensen op de werkvloer doen echt hun best, maar als het gaat om het zorgbeleid zie ik niet dat mensen op de eerste plaats staan’.
Zorgbestuurders: negatieve media aandacht slecht voor imago
Het artikel van het AD deed veel stof opwaaien op LinkedIn. Niet zozeer vanuit zorgmedewerkers, maar vanuit teleurgestelde zorgbestuurders, managers en zorgadviseurs. Zij blijken het artikel en het onderzoek zelf als iets negatiefs te zien, zo lezen we. Het artikel ‘helpt het imago van de verpleeghuiszorg om zeep’. Het valt op dat de mensen die verantwoordelijk zijn voor het organiseren van zorg, niet in gaan op de resultaten van het onderzoek zelf. Want hoe kijken zorgbestuurders dan aan tegen de onhoudbare werkdruk? ‘Dat probleem is niet op te lossen. Er zijn gewoon te weinig kinderen geboren’. Het oplopende personeelstekort is volgens de bestuurders een feit en medewerkers in de zorg zullen nu eenmaal met de demografische veranderingen om moeten gaan.
Naast dat duidelijk wordt dat zorgmedewerkers niet op steun van hun bestuurders hoeven te rekenen, krijgen ook cliënt, familie en de samenleving zelf de problemen op het bord geschoven. Ouderen en hun naasten dienen hun verwachtingen bij te stellen, zo blijkt uit de reacties. De bestuurlijke focus ligt overduidelijk op imago, technologie, transitie en innovatie. Terwijl zorgmedewerkers praten over tijd, nabijheid en liefdevolle zorg.
Wij van WC-eend, steunen WC-eend
Onder de LinkedIn-post van de uitgesproken bestuurder is zo’n 400 keer gereageerd. Met name bestuurders, managers en zorgadviseurs steunen de kritiek op het FNV onderzoek en AD artikel met ‘chapeau’, ‘goed gezegd’ en ‘een heel goed geluid over het realistische verhaal’. Een inhoudelijke reflectie op het onderzoek en wat zorgmedewerkers melden, lezen we niet terug. De reacties staan in schril contrast met de 11 reacties van zorgmedewerkers zelf onder de LinkedIn post. Eén zorgprofessional reageert: ‘Ik vond het als verpleegkundige (40+ jaar ervaring) een zeer herkenbaar artikel in het AD. Hoe de mensen aan het bed en bestuurders de verpleeghuiszorg ervaren is schat ik in erg verschillend’. Een verpleegkundige bevestigt: ‘Dat dacht ik dus ook’. Zorgbestuurders lijken in hun eigen bubbel te zitten die ver af staat van de werkvloer.
Wel bestuurder willen zijn, maar de rol niet oppakken
Inmiddels zijn de problemen rondom verzuim en verloop onder zorgmedewerkers structureel geworden. Landelijk genomen is het verzuim weer gestegen eerste kwartaal dit jaar: bijna 9%. Als we kijken de jaarcijfers erbij pakken van een zorgbestuurder die kritisch is over het FNV artikel, wordt duidelijk hoe ver het nemen van verantwoordelijkheid van zorgbestuurders af staat. De zorgorganisatie waar de bestuurder verantwoordelijk voor is, heeft 1 op de 10 medewerkers ziek thuis zitten en 1 op 8 medewerkers uitstromen ieder jaar. Toch concentreert de bestuurder zich op het negatieve artikel, in plaats van haar kerntaak; het beter organiseren van zorg.
Ongewenst onderzoek wordt gekleineerd
Er zijn al jarenlang landelijke programma’s die de werkomstandigheden, het werkplezier en goed werkgeverschap zouden moeten stimuleren. De resultaten uit het onderzoek staan daar haaks op. In de reacties op het AD artikel geen woord over het luisteren naar signalen van zorgmedewerkers en de problemen die zij elke dag in de praktijk ervaren. Een oud-verpleegkundige reageert: ‘Je kunt toch niet ontkennen dat dit onderzoek is geweest en dat deze uitkomsten er zijn’. Waar is de verantwoordelijkheid en de zorgplicht naar medewerkers? De gevolgen worden door dit onderzoek pijnlijk zichtbaar. De werkomstandigheden verbeteren niet en dat zorgt al jaren voor een oplopende werkdruk, een hoog ziekteverzuim, massale uitstroom en een dalende instroom. Zorgprofessionals kiezen steeds vaker voor zichzelf, worden zzp’er of stromen uit.
Wanneer nemen bestuurders zorgmedewerkers serieus?
De reacties van de zorgmedewerkers die deelnamen aan het onderzoek, komen niet over als een aanval op de zorgsector. Het is een noodkreet. De zorg raakt overbelast en zorgverleners vallen om. Het feit dat zorgbestuurders de ervaringen van deze zorgprofessionals kwalificeren als imagoschade, zegt veel over de afstand die er ontstaan is. Bestuurders zijn hun eigen mensen uit het zicht verloren en lijken niet meer in staat om die afstand te overbruggen.
Andersom geldt dat zorgmedewerkers bestuurders ook niet meer zien. Hoe kun je aan iets bouwen wanneer je elkaar niet meer ziet of hoort? Een verpleegkundige in het artikel vat samen: ‘Ga terug naar de basis. Het is veel te complex georganiseerd. Men is de grip kwijt. Teveel mensen buiten de zorg, teveel schijven en te weinig aandacht’. Bestuurders moeten hun blik weer richten op waar het echt om gaat: hun mensen.
