Onderzoek onder 430 zorgprofessionals laat zien waarom ondernemerschap in de zorg blijft en waarom loondienst terrein verliest. Ondanks politieke druk, onzekerheid en omzetverlies, blijft de harde kern van het ondernemers in de zorg opvallend sterk. Autonomie, vakmanschap en ondernemersmentaliteit blijven leidend, ook al worden de randvoorwaarden systematisch afgebroken.
Druk op brede groep zzp’ers blijft hoog
De discussie over zelfstandigen blijft volop in de aandacht. In meerdere sectoren trekken opdrachtgevers uit voorzorg de inhuur van zelfstandig ondernemers terug. Angst voor onvoorspelbare financiële consequenties en onzekerheid over de toepassing van de arbeidswet, blijven leidend bij het maken van beslissingen. Uit recent onderzoek onder 3000 ondernemers in meerdere sectoren, blijkt dat een kwart van de ondernemers opdrachten ziet verdwijnen en dat opdrachtgevers steeds voorzichtiger worden in het inhuren van zelfstandigen.
Hoe staat het eigenlijk met het ondernemerschap, de professionaliteit en de motivatie van zelfstandige zorgprofessionals? Om die vraag te beantwoorden voerden wij een uitgebreid onderzoek uit onder 430 zorgprofessionals.
Wat we onderzocht hebben
Binnen ons onderzoek lag de focus op ondernemerschap, motivatie, werkvorm en dagelijkse praktijkervaringen. Naast gesloten vragen stelden we ook uitgebreide open vragen. Juist deze antwoorden leverden onverwacht sterke en consistente patronen op, waardoor het onderzoek ook een duidelijk kwalitatief karakter kreeg. De reacties laten geen losse meningen zien, maar terugkerende ervaringen en gedeelde observaties uit de praktijk. Hieronder een aantal conclusies die we trokken.
Het ondernemerschap verslechtert
De cijfers laten een duidelijke verslechtering van het ondernemerschap onder zzp’ers in de zorg zien. De gemiddelde beoordeling van het eigen ondernemerschap daalde op een vijfpunt score van een 4,3 in 2024 naar 3,5 in 2025, wat een forse terugval in kracht van de onderneming laat zien. 45% van de ondernemers gaf aan ‘een beetje’ tot ‘veel’ omzetverlies te hebben geleden. Gekoppeld aan dat omzetverlies, zien we ook het beleefde stressniveau met een 3,3 op hoog niveau liggen. Uit de open antwoorden komt consistent naar voren dat opdrachten regelmatig verdwijnen doordat zorgorganisaties terughoudender zijn uit angst voor regelgeving en handhaving.
“Moeilijk om opdrachten te vinden, omdat opdrachtgever bang voor wet DBA is.”, respondent
“Zeer bange opdrachtgevers die weigeren om in gesprek te gaan.” – respondent
Het beeld dat hieruit ontstaat laat zien dat niet het ondernemerschap zelf, maar de omstandigheden waarin zelfstandigen moeten opereren zichtbaar moeilijker zijn gemaakt. Wat zijn de gevolgen voor de ondernemer zelf?
De ondernemersmentaliteit blijft zeer sterk
Tegenover de verslechterende omstandigheden staat een opvallend sterke ondernemersmentaliteit. Een vast dienstverband blijkt voor het overgrote deel van de respondenten nauwelijks aantrekkelijk. Bijna 70% vindt loondienst ook onder de gegeven omstandigheden helemaal niet aantrekkelijk en slechts een kleine minderheid overweegt deze stap serieus te nemen. Van de groep die afgelopen jaar het vaste dienstverband weer een kans gaf, is 60% alweer uit dat dienstverband gestapt.
“Twee maanden in dienstverband gewerkt. Dit ga ik nooit meer doen.”, respondent.
Uit de open antwoorden blijkt bovendien een consistente en uitgesproken behoefte aan autonomie, vrijheid en regie over het eigen werk. Zelfstandigen in de zorg verbinden hun ondernemerschap nadrukkelijk aan hun behoefte aan professionele identiteit en vakmanschap.
“Ik ben gehecht aan mijn eigen onderneming en wil de vrijheid hierin behouden.” – respondent.
Voor veel zorgprofessionals is zelfstandig werken geen tijdelijke keuze, maar onderdeel van wie zij zijn als professional. Het probleem wat ze treffen ligt niet in een gebrek aan motivatie of ondernemerschap, maar in een systeem dat steeds vaker botst met de realiteit van de doelgroep zzp in de zorg.
De relatie met zorgorganisaties: wantrouwen en angst
Uit de open antwoorden komt een opvallend consistent beeld naar voren van een verslechterde relatie tussen zzp’ers en zorgorganisaties. Veel respondenten beschrijven hoe opdrachten abrupt worden beëindigd, communicatie stopt en samenwerking eenzijdig wordt beëindigd zonder overleg. Alsof de handhaving een legitiem argument zou zijn om afspraken niet na te komen.
“Zonder reden zzp contract beëindigen voor de einddatum.” – respondent
Zorgorganisaties maken angst gedreven keuzes zo lezen we terug, waarbij juridische onzekerheid en de onduidelijke handhaving leidend blijken te zijn. De kwaliteit van zorg, of continuïteit van zorg blijken niet het uitgangspunt voor opdrachtgevers. Zelfstandigen zijn vaak jarenlang structureel ingezet en ervaren nu wantrouwen, afstand en soms openlijke uitsluiting.
“Ze hebben gepost dat ze blij zijn met het stoppen van zzp-inhuur.” – respondent
Deze bejegening heeft volgens veel respondenten niet alleen geleid tot onzekerheid over opdrachten, maar ook tot een definitief verlies van vertrouwen in zorgorganisaties als werkgever. Dit maakt het logisch dat een terugkeer naar loondienst voor veel zelfstandige zorgprofessionals geen reële optie meer is. De verandering zit niet alleen in angst voor financiële gevolgen, maar ook in het tonen van de échte mentaliteit van zorgorganisaties richting zorgmedewerkers.
Professionele identiteit: wie zzp’ers willen zijn
Uit het onderzoek komt een duidelijk beeld naar voren van hoe zelfstandige zorgprofessionals naar zichzelf kijken en wat zij nastreven in hun werk. Voor veel zzp’ers is ondernemerschap geen puur economische keuze, maar een bewuste zoektocht naar professionele autonomie, vakmanschap en verantwoordelijkheid.
“Ik wil enkel autonomie en vrijheid in mijn werk en mijn agenda, ook om de menselijke maat in de zorg te kunnen blijven bieden.” – respondent
De respondenten geven aan regie te willen voeren over hun eigen handelen. Ze investeren structureel in scholing, doen aan deskundigheidsbevordering en ervaren kwaliteit van zorg als een persoonlijke verantwoordelijkheid in plaats van een organisatorische verplichting. Zo lezen we terug. Zelfstandig werken biedt hen de ruimte om hun vak volgens eigen professionele normen uit te oefenen. Ze maken keuzes die aansluiten bij hun expertise en nemen verantwoordelijkheid voor de zorg die zij leveren. In die zin beschrijven veel respondenten het zzp-schap als een manier om dichter bij hun professionele identiteit te blijven. Dit punt is overigens lang voor de handhaving op schijnzelfstandigheid al door diverse onderzoeksinstituten aangetoond.
Impact op de werkvloer: waarom loondienst geen oplossing is
Het is volstrekt logisch dat zzp’ers níet voor loondienst gekozen hebben, ook al waren zorgbestuurders begin 2025 nog overtuigd van het feit dat dit massaal zou gaan gebeuren. In de open antwoorden beschrijven zorgprofessionals structurele werkdruk, personeelstekorten en organisatorische keuzes binnen organisaties die ten koste gaan van de continuïteit en kwaliteit van zorg. Omdat dit soort keuzes het morele kompas van de zzp doelgroep aantast, kiezen zij niet voor loondienst.
“Ik heb gezien dat zorgpersoneel massaal uitviel binnen een team, wel vijf tegelijk.” – respondent
Respondenten merken dat organisaties onder druk, kiezen voor minimale bezetting of minder gekwalificeerd personeel. Dit heeft direct gevolgen voor cliënten. Zo beschrijft een respondent hoe in een verpleeghuis “letterlijk mensen van de straat werden geplukt en in vier maanden werden opgeleid om in de zorg te werken”. Terwijl een ander aangeeft dat teams massaal uitvallen door de hoge werkdruk en “onmenselijke omstandigheden”.
Voor veel zelfstandige zorgprofessionals bevestigen deze ervaringen dat zij juist buiten zorgorganisaties om betere zorg kunnen leveren en wel verantwoordelijkheid kunnen nemen voor kwaliteit en continuïteit. Daarmee wordt duidelijk waarom een terugkeer naar loondienst voor velen geen aantrekkelijk perspectief is. Niet omdat zij de ‘zekerheid van een vast contract’ afwijzen, maar omdat zij in de praktijk ervaren dat zorgorganisaties de voorwaarden voor goede zorg niet meer garanderen.
“Daar sta je dan met je gedegen opleiding en kennis. Waar moet dit heen?” – respondent.
Zorgorganisaties creëren hun eigen tekort
Het onderzoek maakte via de open antwoorden onbedoeld een ontwikkeling zichtbaar die de zorgsector zelf heeft ingezet. De zorg werd de proeftuin van handhaving op schijnzelfstandigheid, vanuit de overtuiging dat professionals in het publieke domein in loondienst horen. Tegelijkertijd laten veel zelfstandige zorgprofessionals zien dat zij niet wijken. Ondernemerschap is voor hen de enige duurzame manier om hun vak uit te oefenen. De houding en mentaliteit van zorgorganisaties hebben die overtuiging eerder versterkt, dan veranderd.
De gevolgen van deze koers blijft niet beperkt tot zelfstandigen. De effecten van handhaving en het angst gedreven beleid raken ook vaste medewerkers, cliënten en mantelzorgers. Respondenten beschrijven een gebrek aan leiderschap, een sterke focus op financiële risico’s en een verslechterde bejegening van professionals. Autonomie, inspraak en zeggenschap staan structureel onder druk. Voor veel zorgprofessionals komt de keuze daardoor neer op twee opties: blijven ondernemen of de sector verlaten.
Juist in een sector met structurele personeelstekorten wordt daarmee een groep ervaren professionals actief ontmoedigd om bij te dragen aan de zorg. Zorgorganisaties vergroten zo hun eigen tekort. De vraag voor de komende jaren is daarom niet of zzp’ers in de zorg blijven bestaan, maar of de zorgsector bereid is haar koers te herzien. Of haar huidige tekort blijft organiseren.
