zorgbaar

Zorgorganisaties proberen nu flex inzet via hun vaste medewerkers te regelen

Zorgorganisaties proberen hun behoefte aan flex steeds vaker via vaste medewerkers te organiseren, terwijl cao-afspraken juist vaste werktijden moeten beschermen. Door personeelstekorten en problemen met externe inhuur, dreigen vaste zorgmedewerkers dubbel belast te worden. Zij werken boven hun contracturen én moeten permanente flexibiliteit bieden binnen en boven hun contracturen.

Waarom roosters voor zoveel onrust zorgen

We schreven eerder over de onvoorspelbaarheid van roosters en vroegen op social media uit waarom het zorgorganisaties maar niet lukt om ritme en regelmaat te bieden. Dit maakte veel reacties los en we vonden vijf terugkerende problemen die voor onrust zorgen binnen zorgorganisaties.

  1. Er wordt voortdurend te krap gepland. “Er wordt te krap aan personeel aangenomen en ingepland. Er is dus niets over om bv zieke collega’s te vervangen.” Alle capaciteit blijkt volledig ingepland en vaak boven hun contracturen aan het werk. Daarnaast zijn organisaties terughoudend geworden met externe inhuur. “Werkgevers zijn (te) terughoudend met het inzetten van flexmedewerkers, want te duur! Dus het vaste (al overbelaste) personeel mag het oplossen.”
  2. Vaste medewerkers moeten steeds flexibeler worden. “Je wordt 80% ingepland in een voorspelbaar rooster en 20% zou je flexibel ingepland worden om bv vakanties of ziekte op te vangen.” Op deze manier wordt een stuwmeer aan flexibele uren binnen de poul van vaste medewerkers gecreëerd. Zorgmedewerkers geven aan dat zij niet al hun contracturen ingeroosterd krijgen. Dit leidt tot zogenaamde minuren en dat levert weer stress op. “Mijn uren worden niet 100 procent ingeroosterd wij moeten zelf wat erbij zoeken om tot je contracturen te komen.”
  3. Medewerkers verliezen de regie over hun eigen agenda. Zorgorganisaties grijpen in tijden van krapte toch diep in op de rooster aanpak. Na jaren van een goed cyclisch rooster, kan dit opeens worden afgeschaft. “Ik had controle over mijn agenda en had voor een jaar vooruit de diensten erin staan.” Nu moeten er voortdurend vrije dagen worden aangevraagd als je privé iets wil en worden diensten op het laatste moment pas bekendgemaakt. De conclusie is dat “de planner op deze manier eigenlijk míjn agenda beheert en dat vind ik echt vreselijk.”
  4. De verantwoordelijkheid voor openstaande diensten wordt bij de vaste medewerker gelegd. Een zorgprofessional beschrijft hoe een leidinggevende tegen het team zegt dat zij “als team verantwoordelijk zijn voor een sluitend rooster. Los het met elkaar op.” Zelfs als – in dit geval – het totaal aan contracturen fors lager ligt dan de benodigde personeelsformatie. Daarmee wordt van vaste medewerkers verwacht dat zij zelf oplossingen vinden voor personele tekorten, terwijl zij geen invloed hebben op formatie, werving en behoud.
  5. De gevolgen vergroten het personeelstekort. Vervolgens leggen medewerkers het verband tussen te krap plannen, werkdruk en verzuim. Dit heeft volgens respondenten tot gevolg dat steeds meer collega’s de zorg verlaten. Want “het dicht leggen van het rooster gaat vóór tevreden werknemers.” Personeelstekorten leiden tot extra druk op medewerkers, om die druk vervolgens weer te zijn leiden tot ziekteverzuim en uitstroom. We zien nogal wat zorgprofessionals vervolgens als externe flexibele kracht verder gaan. Of ze stromen uit de zorg.

Zorgorganisaties plannen noodzakelijke flex via het vaste dienstverband

Zorgorganisaties hebben voortdurend behoefte aan flexibiliteit om ziekte, vakanties en openstaande diensten op te vangen. Dat is al decennia het geval. Maar de overheid bestrijdt flex inmiddels zo’n 10 jaar, terwijl het vaste dienstverband niet verbeterd is. Daarom proberen zorgorganisaties nu via vaste medewerkers een flexibele reserve aan te leggen. Niet alleen door medewerkers extra diensten te laten draaien, maar ook door hun reguliere contracturen deels flexibel in te plannen. Op die manier kunnen zorgorganisaties met uren schuiven zonder dat je externe personele capaciteit hoeft in te kopen. Zo ontstaat er intern een nog groter spanningsveld. Zorgorganisaties zoeken naar ruimte om hun vaste personeel deels permanent flexibel te maken, terwijl zorgmedewerkers vanuit overbelasting juist behoefte hebben aan meer voorspelbaarheid en zeggenschap over hun werktijden.

De cao belooft juist een voorspelbaar rooster

De ontwikkeling van vaste medewerkers deels flex laten werken staat haaks op wat werkgevers en vakbonden in de zorgcao’s hebben afgesproken. Neem de cao Gehandicaptenzorg 2025–2026. Daarin staat expliciet dat het de bedoeling is om de werk-privébalans van vaste contracten te bevorderen en medewerkers meer regie te geven over hun werk- en rusttijden. Artikel 6:2 stelt zelfs dat 100% van de te werken uren moet worden vastgelegd in een vast ritme en dat de overeengekomen uren worden ingeroosterd volgens contracturen. De verantwoordelijkheid voor verstoring van het rooster omdat er personeelsuitval is, wordt binnen de cao expliciet bij de werkgever gelegd.

In andere cao’s staan soortgelijke afspraken. De bedoeling is dat flexibiliteit mag, maar niet ten koste mag gaan van voorspelbaarheid voor de werknemer. Dat een vast dienstverband wordt gebruikt om een permanente flexibiliteit te regelen is dus niet de bedoeling.

80% zekerheid over je rooster als ‘verbeterproject’

Hoe ver sommige zorgorganisaties inmiddels zijn afgedreven van voorspelbare roosters, blijkt uit een reactie die we vaker voorbij zien komen. “Bij ons gaat er een proef lopen, je wordt 80 % ingepland, in een voorspelbaar rooster en 20 % zou je flexibel ingepland worden om bv vakanties of ziekte op te vangen.” Omdat voor veel zorgmedewerkers het rooster op dit moment 100% onvoorspelbaar is, klinkt 80% voorspelbaarheid als een forse verbetering. Niet wetende dat de 20% permanente flexibiliteit niet conform cao afspraken is.

Medewerkers krijgen 80% bij dit soort ‘verbeter’ trajecten meer zekerheid over hun werktijden, maar leveren daarvoor de voorspelbaarheid van de overige 20% in. Een bijzondere uitruil, als je bedenkt dat cao’s al jaren afspraken hebben over volledige inroostering in een vast ritme. Zo wordt een normale verantwoordelijkheid van de werkgever, gepresenteerd als een verbetertraject. De behoefte aan flex wordt niet langer ingekocht, maar ingebouwd in het vaste dienstverband. Met medewerking van de zorgmedewerker die denkt dat een beetje vaste planning een handreiking is vanuit de werkgever.

Externe flexibiliteit werd duurder en moeilijker bereikbaar

De behoefte aan flexibel personeel is in de zorg niet nieuw, maar de mogelijkheden om flex extern in te kopen zijn de afgelopen jaren steeds verder belemmerd. De handhaving op schijnzelfstandigheid sinds januari 2025 heeft tot de zogenaamde ‘zzp-stops’ geleid. Deze betaalbare en flexibele vorm van externe inhuur kwam hiermee onder druk te staan. Vaste zorgmedewerkers moesten dit compenseren. Vervolgens gingen zorgorganisaties vaker gebruikmaken van uitzendkrachten en intermediairs. Zoals we eerder beschreven, versterkte de handhaving daarmee juist de positie van bemiddelings- en uitzendorganisaties. Maar het prijskaartje voor uitzenden en detacheren bleek veel te hoog. Ook hier moesten vaste medewerkers compenseren. Vervolgens zijn zorgorganisaties die noodzaak tot flexibiliteit nog vaker via het vaste contract gaan regelen.

Wie biedt de vaste zorgmedewerker nog wél voorspelbaarheid?

Vaste zorgmedewerkers vangen al jaren de personeelstekorten op door boven hun contracturen te werken. Daar komt nu de ontwikkeling van steeds meer flexibiliteit afdwingen bij vaste medewerkers bovenop. Zo wordt de vaste medewerker op twee manieren belast: extra werken boven de contracturen bij een tekort aan personeel én flexibiliteit bieden bij de planning van de contracturen.

De terughoudendheid bij externe inhuur heeft deze druk verder doen oplopen. Toch is het onderliggende probleem ouder dan de handhaving op schijnzelfstandigheid. Zorgorganisaties hebben vanwege open vacatures en hoog verzuim een permanente behoefte aan flexibiliteit. Inmiddels proberen zij dit steeds vaker via hun vaste medewerkers op te lossen.

Dat is niet houdbaar. Op deze manier worden de vaste medewerkers die nog over zijn, steeds meer overvraagd en raken zij de zeggenschap over hun werktijden steeds vaker kwijt. Als een vast dienstverband steeds flexibeler wordt gemaakt, wat blijft er dan over van de voorspelbaarheid die de cao claimt te bieden? Op deze manier biedt een dienstverband niet ‘de zekerheid van een vast contract’, maar onzekerheid. Het is volstrekt logisch dat de behoefte aan regie over de werk- en privé balans, de stap naar flexibilisering en zzp blijft bepalen.

Bewust starten en aan alle eisen voldoen?
Het WTZa abonnement

€10,-

per maand (incl. BTW)
Onze gratis e-books
wtza checklist
Wtza checklist

Voldoe jij al aan de Wtza? Met deze checklist controleer je of jij voldoet aan de Wet Toetreding Zorgaanbieders die van kracht is sinds 1 januari 2022.

  • Wanneer moet je voldoen aan de Wtza?
  • Hoe controleer je of je in het Landelijk Register Zorgaanbieders (LRZa) staat?
  • Hoe vraag je eHerkenning aan?
wkkgz checklist
Wkkgz checklist

Met deze checklist controleer je of jij voldoet aan de Wet Kwaliteit Klachten en Geschillen Zorg die van kracht is sinds 1 januari 2016.

  • Wanneer moet je voldoen aan de WKKGZ en Wtz?
  • Hoe controleer je of je in het Landelijk Register Zorgaanbieders (LRZa) staat?
  • Hoe vraag je eHerkenning aan?
zorg webinar
Gratis overzicht met top 5 risico's

Het zzp-schap voor zorgprofessionals biedt mooie kansen, maar komt ook met verantwoordelijkheden en verplichtingen.

Krijg inzicht in risico’s en hoe je ermee om kan gaan als zzp’er in de zorg.

Blijf op de hoogte

Elke 2 weken de belangrijkste updates in je mailbox

Start met de gratis
uitlegvideo's

Binnen enkele minuten ontvang je een e-mail met jouw inloggegevens voor ons platform. Met deze gegevens kun je direct inloggen en de gratis video’s bekijken.