De huidige aanpak op schijnzelfstandigheid heeft tot gevolg dat veel zelfstandig ondernemers gebukt gaan onder handhaving die niet voor hen bedoeld is. De vraag die veel zzp’ers bezig houdt is wanneer de aanpak schijnzelfstandigheid wordt gestopt, nu de uitspraak van de Hoge Raad laat zien dat de voorlichting vanuit de overheid gekleurd is. Dat lijkt niet zomaar te gaan gebeuren. Onder andere omdat ZZP-belangenbehartigers de handhaving schijnzelfstandigheid helemaal niet expliciet afwijzen.
Aanpak schijnzelfstandigheid niet gewijzigd sinds uitspraak Hoge Raad
De Hoge Raad stelde dat ingebed werk binnen een organisatie, niet direct tot een dienstverband leidt. Het zelfstandig ondernemerschap zou volledig mee moeten tellen bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid. Deze uitspraak staat in schril contrast met de huidige koers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), die communiceert dat inbedding = dienstverband. De website hetjuistecontract.nl en de concept wet VBAR zijn heel tastbare voorbeelden van hoe ver het ministerie SZW en de Belastingdienst gaan om zoveel mogelijk zzp’ers weer in loondienst te krijgen. Het lijkt erop dat er sprake is van een campagne met desinformatie over schijnzelfstandigheid, die in ieder geval leidt tot onzekere en angstige opdrachtgevers en opdrachtnemers.
Veel zzp’ers die zelfstandig ondernemer zijn, hebben iedere dag last van de aanpak schijnzelfstandigheid. Hoe nu verder? Met de uitspraak van de Hoge Raad is er sprake van een keerpunt voor zzp’ers, maar de verandering in de aanpak schijnzelfstandigheid blijft uit. Waar zijn de acties vanuit zzp brancheorganisaties, zo vragen zzp’ers zich af? Bij nadere bestudering van de reacties van de voornaamste zzp belangenbehartigers, blijkt dat zij de handhaving op schijnzelfstandigheid vanuit het ministerie SZW en de Belastingdienst helemaal niet afwijzen. Dit heeft grote gevolgen voor zzp’ers.
Verenigde zzp-belangenbehartigers hebben goede samenwerking met SZW
De meeste zzp belangenbehartigers zijn verenigd via Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN). Deze koepel werd in 2020 opgericht. Naast ZZP NL, SoloPartners en Zelfstandigen Bouw, is nu ook Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) vorige week lid van geworden van VZN. Daarmee is het leeuwendeel van zzp belangenbehartigers onderdeel van dezelfde koepel. VZN is gepositioneerd binnen de Sociaal Economische Raad (SER) en daarmee zijn de standpunten van VZN zeer belangrijk voor zzp’ers. Immers, dit zijn de standpunten die werkgevers en werknemerskoepels binnen de SER te horen krijgen.
Het valt op dat VZN een goed lopende samenwerking heeft met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Dit ministerie is de architect van de huidige aanpak op schijnzelfstandigheid. De hoogste baas van het ministerie van SZW gaf vorige maand aan dat VZN het “goed gedaan” heeft om “een duidelijke gesprekspartner” te zijn. Dit was een kleine twee jaar geleden nog anders, toen de minister van SZW net deed alsof zij niet begreep wie het woord deed namens zzp’ers. Inmiddels zijn zzp belangenbehartigers volgens datzelfde ministerie van SZW goed gepositioneerd.
De vraag is inmiddels wel; tegen welke prijs?
ZZP-belangenbehartigers wijzen handhaving schijnzelfstandigheid niet af
Waar zzp’ers hadden verwacht dat hun brancheorganisaties zich na de uitspraak van de Hoge Raad hard zouden afzetten tegen de aanpak op schijnzelfstandigheid, blijkt het tegenovergestelde het geval. Het blijkt dat VZN en de aangesloten zzp belangenbehartigers de handhaving op schijnzelfstandigheid niet afwijzen. We hebben de reacties van de zzp belangenbehartigers sinds de uitspraak van de Hoge Raad zorgvuldig doorgenomen.
Alhoewel de belangenbehartigers kritisch zijn op de effecten van de huidige handhaving van schijnzelfstandigheid, wijzen ze de handhaving zelf niet expliciet af. Ze roepen niet op tot het staken van de handhaving. Dit heeft tot gevolg dat de minister van SZW en de politiek geen grote tegenstanders van de huidige handhaving treffen. Zelfs niet vanuit de hoek van zzp’ers zelf. Hieronder in het kort de standpunten die de zzp organisaties innemen sinds de uitspraak van de Hoge Raad.
VZN: signaleren van knelpunten, blik op de toekomst
De koepel van zzp belangenbehartigers geeft via haar inbreng voor het zzp-commissiedebat van 3 april aanstaande haar standpunten weer. VZN benoemt nogmaals het punt dat de handhaving op schijnzelfstandigheid grote gevolgen heeft voor zelfstandig ondernemers. Onderzoek onder zzp’ers laat dit zien. Opdrachtgevers zijn terughoudend met de inhuur en dat leidt tot onzekerheid voor zzp’ers. Deze punten zijn niet nieuw en al maanden het geval. VZN ziet graag dat zelfstandig ondernemers positie krijgen en wil heldere richtlijnen voor de inzet van zzp’ers. Ook dit zijn geen nieuwe standpunten en hebben vooral tijd nodig.
VZN pleit voor verbeteringen in wet- en regelgeving in de toekomst, maar wijst de handhaving op schijnzelfstandigheid niet af. VZN spreekt namens ZZP NL, SoloPartners, Zelfstandigen Bouw en PZO. Deze organisaties hadden ook zo hun communicatie over de uitspraak van de Hoge Raad de afgelopen weken.
ZZP NL: ‘de VBAR staat onder druk’
De uitspraak van de Hoge Raad laat volgens ZZP NL vooral zien dat het wetsvoorstel Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR), ‘onder druk staat’, omdat het ‘inbedding’ als uitgangspunt neemt. Dat punt van inbedding is slecht vol te houden als je naar de uitspraak van de Hoge Raad kijkt. ZZP NL gaat in zijn geheel niet in op de huidige handhaving van schijnzelfstandigheid en verlegt de aandacht van de lezer naar de VBAR. De zzp belangenorganisatie met ‘meer dan 56.000 leden‘ keert zich niet tegen de directe gevolgen van de huidige aanpak op schijnzelfstandigheid en spreekt zich er ook niet tegen uit.
SoloPartners: ‘ondernemerschap is belangrijk’
Vooral voor zzp’ers in de zorg is SoloPartners een voorname belangenbehartiger, met ‘meer dan 42.000 leden‘. Maar ook SoloPartners wijst de huidige aanpak op schijnzelfstandigheid niet expliciet af. De uitspraak van de Hoge Raad laat vooral zien “dat ondernemerschap een doorslaggevende factor is bij het beoordelen van arbeidsrelaties”, maar rept in die boodschap met geen woord over de huidige aanpak schijnzelfstandigheid. Dat is bijzonder, omdat in de zorg al jaren een campagne vanuit de Belastingdienst loopt met inbedding = dienstverband als uitgangspunt. In een interview met de twee eigenaren van SoloPartners BV geven zij aan dat zij de positie van zzp’ers in de zorg juist “aanzienlijk versterkt hebben”.
PZO: ‘goed nieuws voor zzp’ers!’
Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) zoomt in op de kansen voor ondernemers. De Hoge Raad heeft in de Uber-zaak bepaald dat ondernemerschap een doorslaggevende factor kan zijn bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid. “Deze uitspraak betekent dat de belastingdienst bij de handhaving ook moet beoordelen of iemand ondernemer is, waarbij dit van doorslaggevend belang kan zijn.” In de praktijk houdt de Belastingdienst zich daar niet aan, zo krijgen we breed vanuit opdrachtgevers terug. PZO spreekt niet over de vooringenomen houding van de Belastingdienst bij de aanpak van schijnzelfstandigheid.
Vormt de positie van zzp belangenbehartigers een risico?
Géén van de zzp belangenbehartigers die aangesloten zijn bij VZN wijst de handhaving op schijnzelfstandigheid af. Dit hadden veel zzp’ers wel verwacht. De praktijk laat zien dat de huidige aanpak schijnzelfstandigheid negatieve gevolgen heeft voor zelfstandig ondernemers. Daarmee is ‘schijnzelfstandigheid’ een hoofdpijndossier geworden voor honderdduizenden zzp’ers die niet schijnzelfstandig zijn. Het ontbreken van stevig verzet vanuit zzp belangenbehartigers na de uitspraak van de Hoge Raad, levert voor zzp’ers inmiddels een groot risico op.
VZN en de onderliggende zzp belangenbehartigers zijn gepositioneerd binnen de SER en zitten met SZW aan tafel. Als zij de handhaving op schijnzelfstandigheid nog steeds steunen, dan zou dit het ministerie van SZW en de Belastingdienst juist legitimeren om door te gaan op de huidige koers. De volgende stap in dit proces is het zzp-commissiedebat van 3 april. Tijdens dit debat treffen de minister van SZW en de politieke partijen elkaar voor het eerst sinds de Hoge Raad. De zzp belangenbehartigers leverden ‘namens zzp’ers’ deze input voor het zzp-commissiedebat, maar distantieren zich in dit document níet van de handhaving op schijnzelfstandigheid.
VZOZ: ‘is pluche belangrijker dan de eigen achterban?‘
René Dongelmans was als voorzitter van VZOZ deze week bij een zzp avond aanwezig van de VVD. “Ik heb daar de aanwezige zzp belangenorganisaties letterlijk gevraagd of de handhaving op schijnzelfstandigheid een halt moet worden toegeroepen. Het bleef oorverdovend stil. Geen van de aanwezige zzp belangenbehartigers is ook zelf in de praktijk werkzaam als zzp’er. Ik roep alle zzp’ers die aangesloten zijn bij een belangenbehartiger om hen te bellen en te vragen naar hun standpunt over het staken van de handhaving op schijnzelfstandigheid. Ik krijg hier geen antwoord op. Mijn vermoeden is dat de belangenorganisaties de handhaving op schijnzelfstandigheid nog steeds steunen. Zonder dat uit te spreken. Ik maak mij enorm veel zorgen, want 3 april komt snel dichterbij. Het lijkt erop dat zzp belangenorganisaties liever in de buurt zijn van de elite, dan zich hard te maken voor de eigen achterban.” VZOZ gaf al eerder aan dat wat hen betreft “het huidige valse wanbeleid rondom handhaving op schijnzelfstandigheid moet stoppen en stevig geadresseerd moet worden. Een vriendelijk gesprek met SZW is niet proportioneel bij een zorginfarct en een zzp-schandaal”.
Update: op 3 april 2025 presenteerden VVD, D66, CDA en SGP hun initiatiefwetsvoorstel voor de Zelfstandigenwet.
