Wat kunnen zzp’ers in de zorg leren van andere sectoren? De afgelopen tijd is er veel aandacht voor schijnzelfstandigheid, door handhaving en de uitspraak in de zaak Deliveroo. Vooral in sectoren zoals onderwijs, beveiliging, kinderopvang en de zorg zou er ‘vanzelfsprekend’ sprake zijn van schijnzelfstandigheid. Maar klopt die aanname wel? Twee recente uitspraken van de rechter laten zien dat de uitspraak Deliveroo helemaal niet automatisch leidt tot schijnzelfstandigheid in deze sectoren.
Ook ZZP beveiliging geraakt door wet DBA
De impact van de Wet DBA op zzp beveiligers is net als voor zzp in de zorg een belangrijk onderwerp, vanwege de datum 1 januari 2025 en de angstige houding van opdrachtgevers. De wet DBA is geen nieuwe wetgeving, maar brengt door de opstelling van de Belastingdienst wel degelijk veranderingen met zich mee. Ook in deze sector maken opdrachtgevers zich veel zorgen. Dit maakt het ook voor zzp beveiligers belangrijk om te zien hoe de regels precies uitgelegd worden. Zzp’ers in de beveiliging hebben in de praktijk te maken met de nieuwe insteek van DBA wetgeving die schijnzelfstandigheid aanpakt. Hierdoor kunnen er, net als in de zorg, minder opdrachten beschikbaar zijn voor zzp’ers in de beveiliging. Alhoewel er geen sprake is van een nieuwe wet, zijn er weinig rechterlijke uitspraken geweest de afgelopen acht jaar. Toch spraken rechters zich onlangs uit over zzp beveiligers. Ook zzp’ers in de zorg hebben daar wat aan.
Rechter: schijnzelfstandigheid bij beveiliging niet vanzelfsprekend
Rechters kijken verder dan alleen de overeenkomst en beoordelen de feitelijke uitvoering van de samenwerking wanneer je een opdracht aanneemt. Twee recente uitspraken (één en twee) in de beveiligingssector laten zien hoe rechters omgaan met de vraag of er ‘vanzelfsprekend’ sprake is van schijnzelfstandigheid. Het blijkt dat schijnzelfstandigheid in de beveiliging helemaal niet vanzelfsprekend is. In beide uitspraken is de zaak Deliveroo meegenomen, maar bleek dit niet leidend. Als je een verwijt aan het adres van zzp’ers vaak herhaalt, wil dat dus niet zeggen dat het waar is.
‘Inbedding’ leidt niet tot een dienstverband
In twee zaken die recent dienden bij de rechtbanken Oost-Brabant en Zeeland-West-Brabant, stonden zzp beveiligers centraal die werkten op basis van een ‘overeenkomst van opdracht’. De vraag was of hun arbeidsrelatie moest worden gezien als een arbeidsovereenkomst.
De rechters toetsten aan de criteria uit het bekende Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Dit arrest bepaalt dat alle omstandigheden van de samenwerking in samenhang bekeken moeten worden. Dit wordt de ‘holistische’ manier van kijken genoemd. De rechter keek naar wie werktijden en roosters bepaalt en of er sprake is van inbedding in de organisatie. Moet de zzp’er het werk persoonlijk uitvoeren of hij zich kan laten vervangen? In beide zaken concludeerde de rechter dat er geen sprake was van een arbeidsovereenkomst.
Inbedding gaat niet over ‘dezelfde werkzaamheden’
Een veelgehoorde opvatting vanuit de Belastingdienst en een aantal duurbetaalde adviseurs, is ‘inbedding = dienstverband‘. Als de werkzaamheden van de zzp’er onder de ‘kernactiviteiten’ van het bedrijf vallen, dan zou er automatisch sprake zijn van een dienstverband. Volgens de rechter ligt dit anders. Inbedding binnen een organisatie gaat verder dan zij-aan-zij werk. Het begrip inbedding gaat volgens de rechter vooral over de mate waarin een persoon functioneel en organisatorisch verweven is met de bedrijfsstructuur. Dit staat los van de aard van de uitgevoerde taken. Betrokkenheid van de zzp’er bij interne regelingen, zoals verlofbeleid, deelname aan bedrijfstrainingen of bijscholing, en het voeren van functionerings- of beoordelingsgesprekken zijn volgens de rechter cruciale indicatoren van inbedding. Dit soort elementen tonen aan dat een persoon niet alleen werkt binnen de context van de organisatie, maar ook onderhevig is aan haar interne processen en controlemechanismen. Dat iemand werkzaamheden uitvoert die aansluiten bij de kernactiviteiten en ‘zij-aan-zij’ naast vaste medewerkers worden uitgevoerd, betekent niet automatisch dat deze persoon ingebed is.
ZZP’er in de beveiliging niet schijnzelfstandig
Hoewel de beveiligers instructies volgden, bedrijfskleding droegen en roosters hadden, bleken zij toch op zelfstandige basis te opereren. Ze droegen zelf risico voor hun werk en konden diensten weigeren of zich laten vervangen. De rechters vonden dit voldoende om de relatie als een overeenkomst van opdracht te kwalificeren. Inbedding is dus níet bepalend en beveiligers zijn níet vanzelfsprekend binnen een dienstverband actief. De rol van een zzp beveiliger in de beveiligingssector is complex, met zowel voor- als nadelen van het werken als zelfstandige. Dit geldt ook voor zzp’ers in de zorg, waar de wetgeving voor het dragen van eigen verantwoordelijkheid nog steviger is opgetuigd dan in de beveiliging.
Wat betekent dit voor zzp’ers in de zorg?
Als zorgprofessional kun je veel leren van de uitspraak over beveiligers. Als je volgens vaste roosters werkt, instructies opvolgt, onderdeel bent van een team of organisatie, betekent dat niet automatisch dat je werknemer bent. Belangrijker is dat je jouw vrijheid behoudt om opdrachten te weigeren en – als zzp’er werken – zelf verantwoordelijk bent voor jouw risico’s. In 2015 bevestigden ministeries al dat de kwaliteitswet Wkkgz ruimte biedt voor onderaannemerschap + fiscaal ondernemerschap. De rechter kijkt in het voorbeeld van zzp beveiligers vooral naar ondernemerschap en of de juiste opleiding aanwezig is. Heb je meerdere opdrachtgevers, regel je je eigen financiën en ben je commercieel actief? Heb je toestemming nodig om je werk te kunnen doen? Is er sprake van een stabiel inkomen of loop je risico? Dit zijn belangrijke signalen van echte zelfstandigheid.
Rechterlijke uitspraak leidt tot duidelijkheid
De uitspraken van rechters over de werking van de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) heeft grote gevolgen voor zzp’ers in de beveiliging. De wet DBA is weliswaar bedoeld om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, maar zegt ook iets over zelfstandige beveiligers die wel volgens de regels werken. Het is de hoop van zzp’ers in de zorg dat deze duidelijkheid vanaf 2025 ook via rechters voor de zorgsector zal ontstaan.
Uitspraak Deliveroo leidt niet tot schijnzelfstandigheid
De aanname dat zzp’ers in de zorg vanzelfsprekend schijnzelfstandig zijn, is verzonnen. Recente rechterlijke uitspraken laten zien dat zelfstandigheid niet alleen wordt bepaald door roosters of instructies, maar vooral door de feitelijke uitvoering van het werk en jouw ondernemersgedrag. Voor een zzp’er werkzaam in de zorg betekent dit: zorg dat je je ondernemerschap duidelijk laat zien en vastlegt in overeenkomsten. Hiermee voorkom je discussies en laat je zien dat je echt zelfstandig bent. Als zzp’er in de zorg blijf je dus aan zet om jouw positie als ondernemer te waarborgen.
