Zelfstandig werken in de zorg zou volgens het publieke debat vrijwel onmogelijk zijn geworden. Zorgorganisaties trekken zich terug en de Belastingdienst lijkt onvermurwbaar. Toch laat juridisch onderzoek, recente uitspraken van een arbeidsrechtadvocaat én beoordeelde casussen van de Belastingdienst een ander beeld zien. Zzp in de zorg kan nog steeds, als je het goed inricht.
Wil je precies weten welke regels, wetgeving en toetsingscriteria gelden voor zzp’ers in de zorg in 2026? Lees dan eerst ons volledige overzicht van alle zzp-regels en wetgeving voor 2026. In dit artikel kijken we juist naar de andere kant van het verhaal: wanneer zelfstandigheid in de zorg wél mogelijk is.
ZZP in de zorg kan wél
Zelfstandig werken in de zorg staat onder druk. Door politieke discussies over schijnzelfstandigheid, onduidelijke handhaving en terughoudendheid bij opdrachtgevers, leeft het beeld dat zzp in de zorg nauwelijks nog mogelijk is. Sommige zorgorganisaties stopten uit voorzorg met de inzet van zelfstandigen en in het publieke debat wordt regelmatig gesuggereerd dat ondernemerschap in de publieke sector niet hoort.
De juridische werkelijkheid ligt anders. Zelfstandigheid in de zorg is niet verboden en de randvoorwaarden zijn bekend. De handhaving zorgt ervoor dat er heel bewust gekeken moet worden naar hoe de arbeidsrelatie is ingericht. De vraag is niet óf zelfstandig werken in de zorg nog kan, maar onder welke omstandigheden. In dit artikel lees je wanneer en hoe zelfstandigheid in de zorg wél mogelijk is.
Arbeidsrechtadvocaat: ‘zelfstandig zorgondernemerschap is mogelijk’
Arbeidsrechtadvocaat en expert Joost van Ladesteijn stelt expliciet dat zelfstandig ondernemerschap in de zorg nog steeds mogelijk is.
“Als je het goed inricht, kan zelfstandigheid binnen zorginstellingen wél.” – stelde Joost van Ladesteijn onlangs in ZiPconomy.
Gezag in de zorg betekent niet automatisch loondienst
Joost zijn analyse begint bij de juridische werkelijkheid van de zorgsector. Zorginstellingen dragen wettelijk de eindverantwoordelijkheid voor kwaliteit van zorg en moeten daarom instructies kunnen geven. Dat betekent dat er vrijwel altijd een vorm van gezag aanwezig is, maar dat gezag leidt volgens van Ladesteijn niet automatisch tot een arbeidsovereenkomst. De feitelijke inrichting van de werkrelatie is doorslaggevend.
Ondernemerschap moet zichtbaar zijn in de praktijk
Je hebt als zzp’er een zelfstandige positie in de markt en je hebt professionele autonomie over de uitvoering van je werk. Dit is onder meer vastgelegd binnen de kwaliteitwet Wkkgz. Je werkt ook commercieel zelfstandig en hebt een eigen verantwoordelijkheid voor de risico’s die je loopt en het organiseren van jouw bedrijf.
Sector interpreteert regels vaak te streng
Volgens Van Ladesteijn worden de criteria van de Belastingdienst in de sector vaak te strikt geïnterpreteerd, waardoor opdrachtgevers uit voorzorg zelfstandigen uitsluiten. De juridische ruimte ligt genuanceerder. De beoordeling draait uiteindelijk niet om aannames of beleid, maar om de concrete inrichting van de samenwerking en de mate waarin daadwerkelijk sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Dat is ook in de zorgsector goed mogelijk.
Belastingdienst genuanceerder over zzp in de zorg
Het heeft meer dan een jaar geduurd, maar inmiddels communiceert de Belastingdienst iets genuanceerder over zzp’ers in de zorg. Dat leek onvermijdelijk, want de druk op de fiscus liep al langer op. Ze leken zich niet veel aan te trekken van de geschiedenis. Het werd hoog tijd voor een ander perspectief. De Belastingdienst lichtte 18 zorgcasussen door en stelde vast wat wel en niet mag.
Ruimte voor ondernemerschap onder voorwaarden
De beoordeelde voorbeelden laten zien dat de Belastingdienst onder bepaalde omstandigheden ruimte ziet voor zelfstandig ondernemerschap in de zorg. Zo kan sprake zijn van ondernemerschap bij tijdelijke waarneming, waarbij een zorgprofessional voor een beperkte periode de werkzaamheden van een praktijkhouder volledig overneemt. Oftewel, de zzp huisartsen kunnen onder voorwaarden door en deze mogelijkheden liggen er ook voor andere zorgprofessionals. Want de beoordeling vindt niet plaats per beroepsgroep, maar per losse casuïstiek.
Het is belangrijk dat de zorgprofessional eigen regie heeft over ‘hoe’ het werk gedaan wordt. Tijdelijke vervanging wordt positiever beoordeeld dan structurele inzet in een rooster. Ook de kwaliteit van het zelfstandig ondernemerschap speelt een rol. Ondernemerschap wordt steviger wanneer een zorgprofessional commercieel risico loopt, eigen materialen gebruikt en zelfstandig over tarieven onderhandelt.
Zelfstandige positie en pgb-zorg als belangrijke factoren
Daarnaast telt een zelfstandige positie in de zorgsector zwaar mee, bijvoorbeeld als je eigen cliënten hebt zoals praktijkhouders, maar ook bedrijfsartsen die voor meerdere opdrachtgevers werken. De Belastingdienst erkent dat zorg verlenen via een persoonsgebonden budget (pgb) vaak ruimte biedt voor zelfstandigheid, omdat een particuliere opdrachtgever normaal gesproken niet als werkgever wordt gezien. Als je als zorgverlener op eigen naam factureert en risico’s draagt is dat een pré. De Belastingdienst lijkt daarmee afstand te nemen van het beeld dat zzp in de zorg vrijwel onmogelijk is. Nog geen jaar geleden wees de Belastingdienst casus na casus in de zorg af, maar dat lijkt veranderd. Niet via formele communicatie op de website www.hetjuistecontract.nl, maar via een artikel van Zorgvisie. Kleinschalige communicatie dus.
Waar ondernemerschap lastiger wordt
Een realistisch beeld van zzp in de zorg vraagt ook duidelijkheid over de grenzen. Uit de beoordeelde casussen blijkt dat de Belastingdienst sneller een dienstverband ziet wanneer het ondernemerschap in de praktijk onvoldoende zichtbaar is. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer een zorgverlener structureel meedraait in het rooster van een instelling, of werkt volgens de protocollen en werkwijzen van de organisatie zelf. Je kunt het beste landelijke protocollen en voorschriften volgen, want die tellen niet mee bij de beoordeling van gezag.
Wat is nog meer een ‘tegen-indicatie’ op ondernemerschap? Geen financieel risico lopen als zelfstandige maakt kwetsbaar. Het is dus goed als niet altijd alle facturen netjes betaald worden. Je moet je kunnen laten vervangen en sterke organisatorische ‘inbedding’ moet je voorkomen. Dit soort zaken wijzen volgens de fiscus op een arbeidsovereenkomst. Het gaat erom dat je geen onderdeel van de organisatie bent, want dat ondermijnt jouw zelfstandige positie. Dat de Belastingdienst een afbakening geeft over jouw gedrag, laat zien dat het niet meer gaat over het uitsluiten van de sector ‘zorg’ of het belemmeren van complete beroepsgroepen.
Belastingdienst niet doorslaggevend: rechter bepaalt
De beoordeling van de Belastingdienst is niet doorslaggevend. Uiteindelijk bepaalt de rechter of sprake is van een dienstverband of zelfstandige samenwerking. Iedere zzp opdracht vereist een aparte, individuele beoordeling van alle feiten en omstandigheden, zo stelde de Hoge Raad nog eens vast. Hoe de juridische toetsing precies werkt en welke criteria daarbij gelden, leggen we uitgebreid uit in ons overzicht van de zzp-regels en wetgeving voor de zorg in 2026.
De zaken Deliveroo en Uber maken veel helder over wat de rechter er van vindt.
- De werkelijke praktijk is belangrijker dan het contract;
- Alle feiten en omstandigheden tellen mee en worden per geval bekeken;
- Ondernemerschap moet zichtbaar zijn via jouw gedrag;
- Inbedding binnen de organisatie is niet doorslaggevend;
- Als de opdrachtgever bepaalt ‘hoe’ het werk gedaan moet worden, is er sprake van gezag;
- Zzp’ers kunnen niet op één hoop gegooid worden binnen een sector of beroepsgroep.
Het is niet zo dat de twee rechtszaken alle vaagheid de wereld uit geholpen hebben. Als je kijkt naar hoe rechters oordelen, is het soms nog steeds zoeken.
De rode draad: jouw ondernemerschap moet zichtbaar zijn
De analyse van arbeidsrechtadvocaat Joost van Ladesteijn en de beoordeelde casussen van de Belastingdienst wijzen in dezelfde richting. Zowel juridisch als praktisch draait de beoordeling van zzp in de zorg om één centrale vraag. Is jouw ondernemerschap daadwerkelijk zichtbaar in de praktijk? Niet de sector, jouw functie of de intentie van partijen is doorslaggevend, maar de feitelijke praktijk. Dat is hetgeen jij kunt en moet beïnvloeden als je schijnzelfstandigheid wil voorkomen.
Zelfstandigheid wordt bepaald door meerdere factoren die een relatie hebben met elkaar. Zo moet sprake zijn van economische zelfstandigheid, waarbij de zorgverlener een eigen marktpositie inneemt en financieel risico draagt. Ook professionele autonomie speelt een belangrijke rol: de zorgprofessional bepaalt zelfstandig hoe het werk wordt uitgevoerd. Daarnaast moet er voldoende organisatorische onafhankelijkheid zijn en mag de zorgverlener niet volledig ingebed zijn in de structuur van de instelling. Vaak gaat het bovendien om tijdelijke, projectmatige of duidelijk afgebakende inzet in plaats van structurele deelname aan de organisatie. Eigen verantwoordelijkheid voor bedrijfsvoering, risico’s en organisatie vormt daarbij een essentieel onderdeel van het ondernemerschap.
Deze factoren laten zien dat zelfstandig werken in de zorg niet wordt bepaald door één enkel criterium, maar door het totaalbeeld van hoe de arbeidsrelatie feitelijk is ingericht. De beoordeling moet met al die feiten en omstandigheden rekening houden.
Wil je alle eisen op een rijtje hebben? Download dan onze gratis Fiscaal Kompas checklist.
Wat dit betekent voor zzp’ers en opdrachtgevers in 2026
Voor zzp’ers en zorgorganisaties biedt deze ontwikkeling juist duidelijke kansen. Zelfstandig werken in de zorg blijft mogelijk voor wie bewust kiest voor ondernemerschap én de samenwerking zorgvuldig inricht. Een samenspel tussen opdrachtnemer en opdrachtgever dus.
Voor zzp’ers betekent dit dat zij zich nadrukkelijk positioneren als ondernemer, eigen regie en verantwoordelijkheid organiseren en waken voor structurele inbedding binnen een organisatie. Ons abonnement ondersteunt zzp’ers bij het organiseren van zelfstandig ondernemerschap.
Voor zorgorganisaties ligt de sleutel in het expliciet beschrijven van de opdrachtrelatie, het checken van het ondernemerschap van de professional en het werken met duidelijke, afgebakende opdrachten of projecten. Hier is de handreiking Fiscaal Kompas ZZP Zorg voor geschreven.
Wanneer beide partijen de samenwerking bewust en transparant organiseren, ontstaat er ook in 2026 ruimte voor zelfstandigheid binnen de zorg.
