Terwijl de politiek verkondigt dat ‘zzp wél kan’ en rechterlijke uitspraken die ruimte ook laten zien, blijft de Belastingdienst stil. Beroepsorganisaties en brancheorganisaties houden zich ook op de vlakte. Zij schreven vorig jaar dat de Belastingdienst vooral de onmogelijkheid heeft benadrukt en blijven sindsdien kritiekloos over dat frame.
Politiek: ZZP kan wél
Minister Aartsen probeert met een positieve boodschap het zzp-dossier uit de blokkade te halen. Hij wil af van het beeld dat zzp vooral draait om misbruik, kwetsbaarheid en schijnconstructies. Aartsen stelt dat de lijn over zzp’ers door de politiek “te vaak in de afgelopen 10, 15 jaar … een negatief verhaal” was. Volgens minister Aartsen doen we daarmee “in ieder geval 91%” van de zelfstandigen tekort.
Daarom kondigde hij vlot na zijn aantreden een overheidscampagne aan met als titel “ZZP kan wél” om te laten zien dat het kabinet een “positieve grondhouding” heeft richting zelfstandigen. Opdrachtgevers moeten niet op voorhand stoppen met zzp inhuur, maar moeten het vooral beter organiseren. “Als je je nou aan deze spelregels houdt, dan kun je dus heel goed met zzp’ers werken.”, zo stelt de minister. Ook bij een laag tarief kan iemand volgens hem “prima als zelfstandige werken” en ook het ondernemerschap van de persoon zelf moet meewegen. “Je moet kijken naar de persoon zelf, naar de ondernemer zelf, en dat moet ook meetellen.”
De politieke belofte is dus vooral dat zelfstandig ondernemerschap mogelijk is.
Rechter: ja, buiten dienstverband werken kan
De lijn vanuit rechters sluit goed aan bij de politieke boodschap van Aartsen. Zzp kan wel, al hangt het per geval af van de feitelijke inrichting van het werk. Sinds Deliveroo geldt dat niet één criterium beslissend is zoals ‘inbedding’, maar dat alle omstandigheden in onderling verband moeten worden gewogen. Dat was voor een rechter in de zaak van een zzp logopedist reden om ‘buiten dienstverband’ te oordelen.
Doorslaggevend was dat de logopedist “werkinhoudelijk volledig vrij” was, “zelf mocht weten hoe zij de behandeling uitvoerde”, “zelf kon bepalen of zij een patiënt ging behandelen en wanneer” en “geen verantwoording” hoefde af te leggen voor het verplaatsen van afspraken. Ook het gebruik van het patiëntendossier en het e-mailadres van de praktijk maakte haar geen werknemer. Voor de zorg waren de Wkkgz-verplichtingen van belang, de professional had een eigen verantwoordelijkheid. De conclusie was dat “een gezagsverhouding ontbreekt” en er was daarom “geen sprake van een arbeidsovereenkomst.”
De rechtspraak bevestigde dus wat Aartsen politiek stelt. Zelfstandigheid is mogelijk, óók binnen de zorgpraktijk. Toch loopt de gezondheidszorg nog steeds vast.
Belangenorganisaties reageren gelaten op houding Belastingdienst
Hoe reageren belangenorganisaties zoals beroepsorganisaties en zzp brancheorganisaties op de nieuwe ontwikkelingen en de houding van de Belastingdienst? Komen zij in verzet? Niet echt zo blijkt uit hun berichtgeving.
SoloPartners: ‘Belastingdienst maakt goed onderscheid’
SoloPartners steunt de Belastingdienst in haar aanpak richting de zorg en stelde in een recent nieuwsbericht dat de fiscus goed “onderscheid maakt tussen schijnzelfstandigheid en echte zelfstandigheid”. Bijzonder, want de belangenorganisatie leverde halverwege vorig jaar deze 12 casuïstieken in die grotendeels werden afgewezen. Dat leidde niet tot weerstand vanuit de belangenorganisatie, maar tot acceptatie. Zzp-belangenorganisaties maakten zelfs onlangs een draai en stellen de handhaving niet langer ter discussie. Terwijl de houding van de Belastingdienst richting zelfstandigen een negatieve insteek kent, wordt dat niet langer bekritiseerd.
LHV: ‘huisartsen zijn soms schijnzelfstandig’
De beroepsvereniging voor huisartsen, gaat nog een stapje verder. Die beroepsvereniging lijkt de handhaving bij de eigen achterban zelfs toe te juichen. In een recent artikel van de LHV wordt erkend dat de handhaving voor problemen zorg en bepleit dat de handhaving van de Belastingdienst zich moet richten op problemen of risico’s. Om vervolgens te schrijven dat er sprake is van schijnzelfstandigheid bij de huisartsenpost en bij vaste waarneming. De reactie op de begrenzende houding van de Belastingdienst wordt daarmee expliciet geaccepteerd.
Houding Belastingdienst wordt geaccepteerd
De houding van de beroepsorganisaties richt zich niet op het ter discussie stellen van de manier waarop de beoordeling tot stand komt, maar op het veiligstellen van wat er nog te redden valt. Er wordt gelobbyd voor “duidelijke regels” en “risicogerichte handhaving”, maar dat is op dit moment het probleem niet. De houding van de Belastingdienst wordt als een gegeven aangenomen, waarmee wordt geaccepteerd dat reguliere zzp inzet in de praktijk problematisch is geworden.
‘Werken buiten dienstverband kan heel vaak wel’
Fiscaal jurist Jasper Commandeur, merkte al op dat de berichten die eerder naar buiten zijn gebracht te generiek waren. “De beoordeling van schijnzelfstandigheid is altijd al een maatwerkbeoordeling geweest”, zo onderstreept Commandeur. Specifieke feiten en omstandigheden, binnen een specifieke situatie moeten allemaal meegenomen worden. In algemene zin een oordeel geven over ‘dé artsenpraktijk’ of ‘de zorgsector’ kan dus helemaal niet. “Werken op basis van een overeenkomst van opdracht kan heel vaak wel”, herhaalt hij nog eens. Die ruimte is er. Het kan bij ziek, piek of uniek en voor korte- of lange duur.
De oproep van de Minister ziet hij als een uitnodiging aan beroepsorganisaties en zzp belangenorganisaties om de al bestaande ruimte om met- en als zzp’er te werken steviger te benadrukken. Hij vraagt zich af waarom de zorgsector dat tot dusver nog maar mondjesmaat doet. Daarmee laten zij een kans liggen om ervoor te zorgen dat hun leden kunnen werken zoals zij dat zelf willen en een flexibele schil behouden die aansluit op de behoefte van de praktijk.
De overheid heeft twee werkelijkheden in het zzp-dossier
Aan de ene kant belooft de politiek ruimte voor zelfstandig ondernemerschap, in het hier en nu: ‘zzp kan wél’. Aan de andere kant staat de Belastingdienst, die richting de zorgsector niet van toon gewijzigd is. Het structureel beperken van ruimte is aan die kant nog steeds aan de hand. Waar de rechter achteraf beoordeelt hoe er daadwerkelijk gewerkt wordt, stuurt de Belastingdienst vooraf op wat er mis kán gaan.
Dat verschil in benadering laat een tegenstelling zien. Juridisch en politiek is er veel mogelijk, maar in de praktijk worden opdrachtgevers ontmoedigd en groepen uitgesloten.
Opvallend is dat juist de organisaties met een achterban die hierdoor geraakt wordt, dit spanningsveld niet doorbreken, maar gelaten accepteren. Zelfstandige zorgprofessionals ervaren de gevolgen van de handhaving, terwijl beroepsorganisaties en zzp-belangenorganisaties zich voegen in de lijn van de Belastingdienst. Niemand dwingt een ander uitgangspunt van de fiscus af.
Daarmee ontstaat een situatie waarin de praktijk niet wordt bepaald door de wetgever of rechtspraak, maar door de manier waarop de Belastingdienst de open norm uitlegt en laat doorwerken bij opdrachtgevers. De vraag is niet óf zzp kan, maar wie een einde maakt aan het verkleinen van een complexe juridische werkelijkheid tot een simpele ‘het kan waarschijnlijk niet’-conclusie.
