De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft geen boodschap aan de ontstane onrust binnen de arbeidsmarkt. De koers van het ministerie blijft ongewijzigd en de minister is tevreden over de aanpak op schijnzelfstandigheid. De fel bekritiseerde concept wet Vbar wordt aangepast en alsnog ingediend. Na de wijziging komt de concept wet Vbar in feite neer op de huidige – onwerkbare – wet DBA. Voor zzp’ers en opdrachtgevers blijft het zoeken wanneer je het precies goed doet.
Onrust maximaal, ministerie van SZW is tevreden
In de aanloop naar het commissiedebat van 3 april, heeft minister van Hijum van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) deze Kamerbrief gepubliceerd. Terwijl bij opdrachtgevers en onder zelfstandigen de onrust groot is over de gevolgen van de aanpak schijnzelfstandigheid, is de minister vooral tevreden. “Wij zien veel voorbeelden van organisaties die serieus, voortvarend en effectief aan de slag gegaan zijn met het thema schijnzelfstandigheid,” schrijft van Hijum. Dat dit voor veel zelfstandigen voelt als dwang of verlies van keuzevrijheid, bespreekt de minister niet. De toon van de brief is dat de aanpak werkt, de arbeidsmarkt in beweging is en daarmee het kabinet op koers. De minister gaat in de brief níet in op de desinformatie van hetjuistecontract.nl en verwijst er zelfs in het geheel niet meer naar. Ook geeft de minister geen uitleg over wat ‘de juiste kwalificatie’ van de arbeidsrelatie precies is. De brief spreekt met geen woord gerept over het lot van zelfstandigen.
Ministerie SZW: in de zorg werkt aanpak schijnzelfstandigheid goed
Het ministerie van SZW stelt dat er in de zorgsector concrete vooruitgang wordt geboekt in het terugdringen van schijnzelfstandigheid. “Zo zijn er organisaties in bijvoorbeeld de zorg, het onderwijs en de kinderopvang die werkenden – die eerder mogelijk als schijnzelfstandige aan de slag waren – hebben overtuigd om in loondienst te komen.” Dit is volgens de minister bereikt door “zelfroostering, aandacht voor een goede werk- en privébalans en flexpools die ingespeelt op de behoefte aan flexibiliteit die bij veel werkenden leeft.”
Maar zzp’ers keren niet massaal terug in loondienst, want het dienstverband is niet op orde. De minister negeert berichtgeving vanuit de vakbond dat vaste medewerkers overbelast raken door verminderde zzp inzet. Berichtgeving dat de wachtlijsten in de zorg oplopen omdat ziekenhuizen OK’s sluiten, krijgen geen aandacht. Daarnaast negeert de minister nogmaals de landelijke zorgkoepels, die een eind aan de onduidelijkheid en onzekerheid willen. Zoals inmiddels gebruikelijk presenteert het ministerie van SZW een selectief verhaal over goede resultaten. De halve waarheid als hele waarheid. Minister van Hijum laat de Kamervragen over de gevolgen van de aanpak schijnzelfstandigheid voor de zorg inmiddels zes weken open staan. Maar claimt wel alvast successen voor de zorg.
Vbar gaat lijken op de wet DBA
Na de uitspraak van de Hoge Raad, ontkwam het ministerie van SZW er niet aan om iets met de wet Vbar te doen. De hele insteek van de wet Vbar – ‘inbedding = dienstverband’ – viel niet meer vol te houden. De oplossing ligt volgens de minister bij het aanpassen van de wet Vbar. Wat gaat er veranderen?
- De Vbar was een wet waarbij éérst werd gekeken naar ‘gezag‘ en ‘inbedding’ en pas bij twijfel naar het ‘extern ondernemerschap‘ van de zzp’er. Een volgorde in de criteria dus. Deze insteek van SZW is juridisch onhoudbaar. De Hoge Raad stelde dat inbedding niet automatisch leidt tot een dienstverband. Je kunt geen volgorde aanbrengen binnen de huidige wetgeving;
- Volgens de minister wordt de Vbar een wet waarbij de beoordeling van het ondernemerschap net zozeer meedoet als de andere criteria van de zaak Deliveroo. Een holistische toets dus. Zoals het hoort en ook nu al het geval is onder.. de huidige wet DBA.
Met het loslaten van de rangorde in de beoordeling, wordt de Vbar is essentie hetzelfde als de wet DBA. Alle criteria doen ertoe en de opdrachtgever (!) blijft verantwoordelijk voor het beoordelen van al die criteria. Daarmee zijn we weer terug bij af. De opdrachtgever en zzp’er mogen het zelf uitzoeken. Hoe de wet Vbar er precies uit moet komen te zien wordt later duidelijk.
Uitspraak Hoge Raad bracht voor SZW ‘nieuwe inzichten‘
Opdrachtgevers en zzp’ers zijn het afgelopen jaar vakkundig verkeerd geïnformeerd door de Belastingdienst en het ministerie van SZW. Ook onder de wet DBA werd de insteek alvast ‘inbedding = dienstverband‘. Daarmee liep de minister van SZW niet alleen vooruit op de wet Vbar, maar bleek dit ook nog eens een onjuiste voorstelling van zaken te zijn. Dit heeft voor veel onnodige angst en onzekerheid gezorgd. Hoe redt het ministerie van SZW zich uit het verwijt dat zij toch beter had moeten weten? De Kamerbrief geeft antwoord. De uitspraak van de Hoge Raad bracht voor het ministerie van SZW ‘nieuwe inzichten‘.
De uitspraak van de Hoge Raad “wijkt af van de wijze waarop het wetsvoorstel Vbar het extern ondernemerschap beoogde mee te wegen in de beoordeling.” Daarmee suggereert de minister dat de Hoge Raad het wetsvoorstel Vbar onderuit heeft gehaald. Dat klopt niet. Eerdere uitspraken van de Hoge Raad lagen in dezelfde lijn vóórdat het wetsvoorstel er lag. Het was al lang bekend dat de concept Vbar niet paste bij de bedoeling van de uitspraken door de Hoge Raad. “Na de uitspraak is het wetsvoorstel daarom op dit punt heroverwogen”, stelt de minister. Hiermee wordt de suggestie gewekt dat de Hoge Raad iets nieuws bracht. De werkelijkheid is dat de uitspraak niets meer dan een herbevestiging van rechtspraak was. De minister presenteert de uitspraak van de Hoge Raad als een aanleiding om het wetsvoorstel Vbar aan te passen. Daarmee wekt hij sterk de indruk dat er sprake is van een nieuw inzicht. Dat is niet het geval.
Met de nieuwe wet Vbar wordt onrust, definitief beleid
Nu de insteek van de wet Vbar sterk overeen zal komen de huidige wet DBA is de vraag: wat is het nut hiervan? Ons beeld blijft dat er door het ministerie van SZW en de Belastingdienst bewust wordt aangestuurd op onduidelijkheid en onzekerheid onder zzp’ers en opdrachtgevers. Met als doel om zoveel mogelijk werkenden in een dienstverband te doen eindigen.
“… en dat er onrust is en dat mensen bang zijn om het verkeerd te doen; ik denk dat dat een hele goede is” – stelde staatssecretaris van Financiën van Oostenbruggen vorige week. “Wij zijn niet tegen zzp’ers, maar voor loonbelasting.”
Door onduidelijkheid over de arbeidsrelatie in stand te houden en negatieve consequenties bij opdrachtgevers neer te leggen, stuur je aan op minder inhuur van zzp’ers. Door te dreigen met boetes en naheffingen, creëer je angst voor financiële consequenties. Met een beetje controlerende capaciteit van de Belastingdienst en dreigende taal kom je op die manier al een heel eind. Zoals de minister zelf al zegt; hij is tevreden over de gevolgen van de aanpak schijnzelfstandigheid. Daarmee is de minister in feite tevreden met de angst en onzekerheid die de arbeidsmarkt momenteel domineert. De komende week zal blijken of de Tweede Kamer en de coalitie deze koers blijven steunen, of dat er ruimte ontstaat voor échte duidelijkheid voor zelfstandigen en opdrachtgevers.
