Voorkom schijnzelfstandigheid
Je voorkomt schijnzelfstandigheid als je op een goede manier samenwerkt met jouw opdrachtgever en werk maakt van jouw ondernemerschap. Hoe zit dat? In dit artikel vertellen we het echte verhaal over schijnzelfstandigheid.
Dit artikel in het kort:
- Opdrachtgevers in de zorg kunnen zzp’ers blijven inhuren;
- Als zzp’er kun je hetzelfde werk doen als een collega in loondienst;
- Opdrachtgevers lopen het risico op naheffingen; bij zzp’ers geldt dat niet;
- De boodschap dat er veel schijnzelfstandigheid in de zorg zit, blijkt onterecht;
- Als zzp’er kun je niet als een ‘schijnzelfstandige’ worden gezien;
- Het is niet mogelijk om groepen zzp’ers als ‘schijnzelfstandig’ te beoordelen;
- Met goed zelfstandig ondernemerschap kun je blijven werken als zzp’er.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Als jij werkt voor een organisatie, dan zijn er twee manieren waarop je afspraken kunt maken met elkaar.
- Via een arbeidsovereenkomst, tussen werknemer en werkgever;
- Via een overeenkomst van opdracht, tussen zzp’er en opdrachtgever.
Bij schijnzelfstandigheid zijn er afspraken gemaakt via een overeenkomst van opdracht, maar had dit achteraf een arbeidsovereenkomst moeten zijn. De organisatie blijkt geen opdrachtgever, maar werkgever. De zzp’er blijkt werknemer en was binnen die opdracht voor de ‘schijn zelfstandig’.
Let op: of er sprake is van schijnzelfstandigheid moet per opdracht worden bepaald.
Wanneer ben je een schijnzelfstandige?
Zoals gezegd moet schijnzelfstandigheid voor iedere losse opdracht worden beoordeeld. Alle ‘feiten en omstandigheden’ per opdracht moeten in beeld worden gebracht om er iets over te kunnen zeggen. Dit heet een ‘holistische’ manier van toetsen. Bij de ene opdracht kan er sprake zijn van schijnzelfstandigheid, terwijl er bij een andere opdracht van diezelfde zzp’er geen sprake is van schijnzelfstandigheid. Alhoewel er in de media en zelfs door de Overheid wordt gesproken over ‘schijnzelfstandigen’, klopt dat woord niet.
Je kunt als zzp’er niet een ‘schijnzelfstandige’ zijn, tenzij ál je opdrachten afzonderlijk zijn beoordeeld en je in álle gevallen een arbeidsovereenkomst had moeten hebben. Die kans is bijzonder klein. Het praten over ‘schijnzelfstandigen’, maakt zzp’ers onnodig verdacht.
Wanneer blijkt een opdracht schijnzelfstandig?
Bij het beoordelen van schijnzelfstandigheid wordt er gekeken naar de relatie tussen een werkende en de organisatie. Is er sprake van een overeenkomst van opdracht? Of is er sprake van een arbeidsovereenkomst? De relatie tussen deze twee partijen wordt de ‘arbeidsrelatie’ genoemd. De huidige wet heet dan ook de wet DBA, waarbij de A staat voor Arbeidsrelatie. Het belangrijkste punt binnen de arbeidsrelatie is de mate van gezag die er wordt uitgeoefend door de organisatie op de werkende. Is er sprake van gezag in de arbeidsrelatie, dan is er sprake van een arbeidsovereenkomst. Als er geen ‘gezagsrelatie’ is tussen organisatie en werkende, dan werk je buiten dienstverband via een overeenkomst van opdracht. Een opdracht is schijnzelfstandig als de opdrachtgever teveel invloed uitoefent op de manier waarop jij je werk uitvoert. De opdrachtgever gedraagt zich dan als werkgever.
Wat zijn de financiële gevolgen?
Op het moment dat er sprake is van schijnzelfstandigheid binnen die opdracht, dan moet de opdrachtgever als werkgever worden gezien. De organisatie had de werkende in een dienstverband moeten plaatsen en niet via een overeenkomst van opdracht laten werken. De werkgever kan geconfronteerd worden met naheffingen en – vanaf 2026 – ook met een boete. Deze naheffingen bestaan uit werkgeverslasten, die de organisatie nog niet betaald heeft. Zzp’ers lopen géén kans op naheffingen of boetes. Wat wel kan gebeuren is dat jouw inkomen voor die opdracht niet via Inkomstenbelasting (zzp) verrekend wordt, maar via Loonbelasting (werknemer). Aangezien je geen dubbele belasting hoeft te betalen, wordt het één verwisseld voor het ander. Vestzak – broekzak.
De financiële gevolgen bij schijnzelfstandigheid liggen dus bij opdrachtgevers.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid?
Als jij als werkende gezag weet te voorkomen, dan werk je buiten dienstverband en via een overeenkomst van opdracht. Je voorkomt schijnzelfstandigheid binnen de opdracht als je zelfstandig het werk uitvoert en niet veel invloed accepteert van de opdrachtgever. Dit bereik je door je zoveel mogelijk te gedragen als zelfstandig ondernemer én in je overeenkomst vast te leggen dat je veel eigen verantwoordelijkheid draagt. De kwaliteit van jouw zelfstandig ondernemerschap is een heel belangrijk factor bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid. De Hoge Raad heeft onlangs nog bevestigd dat jouw zelfstandig ondernemerschap net zo stevig meetelt als alle andere ‘feiten en omstandigheden’. In de zorgsector, waar er juist veel sprake is van professionele autonomie, zien wij weinig gezag in de praktijk.
Helaas kijken de Belastingdienst en de Overheid hier heel anders naar.
Het verwijt: in de zorg zit veel schijnzelfstandigheid
Als je dit artikel tot nu toe zo leest, dan lijken er geen belemmeringen voor zzp’ers in de zorg te zijn. Je kunt hetzelfde werk doen als een collega in loondienst, mits je veel eigen verantwoordelijkheid draagt. Zzp’ers kunnen niet zomaar als ‘schijnzelfstandige’ worden weggezet. Via jouw ondernemerschap heb je zelf regie over de uitkomst van de beoordeling van de arbeidsrelatie. Toch is er veel onrust over schijnzelfstandigheid in de zorg. Dit leidt ertoe dat opdrachtgevers bang zijn geworden en zzp’ers hun opdrachten kwijtraken.
Welke verwijten worden gemaakt aan het adres van zzp’ers in de zorg?
- De zorgsector zou een ‘kwetsbare sector’ zijn, met ‘veel schijnzelfstandigen’;
- Zorgorganisaties zouden ‘veel gezag’ uitoefenen over zzp’ers in de zorg;
- Zzp’ers in de zorg zouden geen ‘echte ondernemers’ zijn;
- Het uurtarief van zzp’ers in de zorg zou in sommige gevallen te laag zijn;
- De Belastingdienst adviseert zorgorganisaties om te stoppen met zzp’ers.
Wij volgen dit dossier inmiddels 20 jaar. Nog nooit zijn deze vier verwijten onderbouwd of bewezen. Ze worden wel al jaren herhaald.
Wie is wie in het dossier schijnzelfstandigheid?
Hoe is het mogelijk dat zzp’ers in de zorg op deze manier worden weggezet? In een zeer krappe arbeidsmarkt, waarin het ministerie van Volksgezondheid stelt dat we ‘alle professionals nodig hebben’, is er een onderscheid aangebracht tussen zorgprofessionals die zelfstandig werken en zorgprofessionals in een dienstverband. Het dienstverband is gewenst, zzp is dat niet. Ook al kiezen steeds meer zorgprofessionals voor flexibel werken in de zorg, het is de beleidsmakers en werkgevers vaak een doorn in het oog.
Wie doet wat in het dossier schijnzelfstandigheid?
- Zorgorganisaties willen verder met zzp inhuur, maar worden bang gemaakt door de Belastingdienst en het ministerie van Sociale Zaken. Wij spreken zelf inmiddels van het bewust verspreiden van desinformatie door de Overheid. Toch is zzp inhuur goed mogelijk, mits opdrachtgevers het aandurven. Zorgorganisaties hebben met elkaar uitgeschreven hoe zzp’ers op een veilige manier kunnen worden ingehuurd. Deze handreiking heet het Fiscaal Kompas ZZP Zorg;
- Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is over meerdere kabinetten heen bezig met het terugdringen van zzp’ers in een dienstverband. Niet alleen in de zorg, maar in alle sectoren. De ambtenaren van het ministerie van SZW weten niet hoeveel schijnzelfstandigheid er is en kennen ook de gevolgen voor de arbeidsmarkt niet. Toch komen zij met nieuwe wetgeving, de wet VBAR, om dwang naar een dienstverband mogelijk te maken. In het vorige kabinet zat een CDA-minister op dit plan en op dit moment is het een NSC-minister die deze koers steunt;
- De Belastingdienst zou iedere losse opdracht van 1,5 miljoen zzp’ers apart moeten beoordelen om tot een goed oordeel te komen voor schijnzelfstandigheid, maar daar heeft zij de mankracht niet voor. De oplossing voor de Belastingdienst ligt nu in het bij elkaar rapen van groepen zzp’ers en hen als ‘schijnzelfstandig’ te labelen. Zonder daar bewijs voor te hebben. Kritiek hierover legt zij naast zich neer. Het wordt steeds duidelijker dat de Belastingdienst zich van niemand iets aantrekt. De zorgsector heeft met 200.000 zzp’ers de grootste groep zelfstandigen. Dit zou kunnen verklaren waarom de zorgsector de sector is waar alle focus van de Belastingdienst nu ligt;
- De politiek ziet weliswaar gebeuren dat veel zzp’ers onnodig opdrachten kwijtraken omdat opdrachtgevers bang zijn geworden. Toch grijpt zij niet in. Het huidige kabinet laat de juridisch onhoudbare houding van de Belastingdienst bestaan en dwingt het ministerie van SZW niet om haar koers te wijzigen. Het gevolg is dat de huidige aanpak op schijnzelfstandigheid door mag gaan, ondanks dat er desinformatie wordt verspreid en opdrachtgevers zich onnodig zorgen maken. Wel ligt er inmiddels een alternatieve zzp wet op tafel: de Zelfstandigenwet;
- Belangenorganisaties van zzp’ers, zijn níet tegen de handhaving op schijnzelfstandigheid. Onderzoek laat zien dat hun achterban van mening is dat zij wél tegen de aanpak zouden moeten optreden. Alhoewel veel zzp’ers in de zorg denken dat hun brancheorganisatie het voor hen opneemt tegen de oneerlijke koers van het ministerie van Sociale Zaken en de Belastingdienst, blijken de zzp belangenorganisaties juist goed samen te werken met het ministerie. Zij geloven in overleg en niet in verzet, ook al zijn duizenden zzp’ers gedupeerd door de huidige aanpak.
- De rechterlijke macht is de enige partij die voor een definitief antwoord kan zorgen over schijnzelfstandigheid. Het is namelijk niet de Belastingdienst, maar de rechter die definitief bepaald of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Diverse uitspraken van de rechter laten zien dat de werkelijkheid anders in elkaar zit dan de Belastingdienst en het ministerie van SZW doen geloven. Zo haalde een uitspraak van de Hoge Raad in 2025 het nieuws, omdat het nog eens onderstreepte dat zelfstandig ondernemerschap een plek heeft bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid. Ook heeft de rechter zich al meerdere malen positief uitgesproken over zelfstandig ondernemerschap in de zorg. Het probleem is echter wel dat de rechter er achteraf aan te pas komt en de angst en onzekerheid bij opdrachtgevers nu al een feit is. Daarmee gaat veel tijd verloren.
Wil je een actueel overzicht van alle regels, wetgeving en ontwikkelingen rond zzp in de zorg in 2026? Lees dan ZZP 2026 in de zorg: nieuwe regels, wetgeving en veranderingen.
Maak werk van jouw zelfstandig ondernemerschap
ZZP-erindezorg.nl is een serviceorganisatie voor zzp’ers in de zorg. Ons doel is om zzp’ers te ondersteunen bij het zijn van een volwaardig zelfstandig ondernemer in de zorg. Daarnaast vertellen wij het echt verhaal over zzp’ers in de zorg en hun omstandigheden.
De boodschap om te (blijven) investeren in jouw ondernemerschap dragen we al bijna 20 jaar uit. Tot op de dag van vandaag blijft dit zeer actueel, ook bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid. Wil jij schijnzelfstandigheid voorkomen? Trek dan de regie naar je toe en investeer in jouw ondernemerschap.
Dit artikel samengevat. Ja, je kunt als zelfstandig ondernemer aan de slag in de zorg. Je kunt hetzelfde werk doen als een collega in loondienst. Je kunt niet zomaar als ‘schijnzelfstandige’ worden weggezet. De zorgsector is geen ‘kwetsbare sector’, met ‘veel schijnzelfstandigen’, maar een sector waarbij mensen met passie voor de inhoud voor hun werk gaan.
We hopen dat dit artikel je hielp om meer duidelijkheid te krijgen over dit onderwerp. Of we daarin slagen horen we graag terug. Wil je op de hoogte blijven over wat wij doen? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.
Ben je werkzaam als zzp’er in de zorg en steun je ons werk? Sluit je dan aan.
Bewust starten en aan alle eisen voldoen?
Het WTZa abonnement
€10,-
per maand (incl. BTW)
