Wet zorg en dwang

De Wet zorg en dwang beschermt cliënten tegen onnodige vrijheidsbeperking. Iedere zorgaanbieder is verplicht om op een goede wijze met de Wzd om te gaan.

Wat is de wet zorg en dwang?

De Wet zorg en dwang (Wzd) is op 1 januari 2020 aangenomen en is bedoeld om vrijheidsbeperking tegen te gaan. Onnodige maatregelen moeten worden tegengegaan door een gelaagde aanpak bij het nemen van besluiten over vrijheidsbeperking. Zorgverleners moeten onvrijwillige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking zoveel mogelijk voorkomen, want het motto hierbij is ‘Nee, tenzij’. De wetten gelden voor instellingen, non-profitorganisaties, tehuizen en dagbesteding. Als een vrijwillig alternatief niet mogelijk is, worden steeds vaker deskundigen ingeschakeld. Deze wet voorkomt onvrijwillige zorg door een stappenplan dat alle mogelijke vrijwillige zorg opties in kaart brengt.

Onvrijwillige zorg

De Wzd is volledig gericht op de cliënt en regelt onvrijwillige zorg als laatste redmiddel. In tegenstelling tot een BOPZ-indicatie geldt een Wzd ook voor de cliënten waar deze ook woont, ongeacht waar de zorgaanbieder zich in de instelling of afdeling bevindt. Onvrijwillige zorg kan dus ook thuis, in een kleinschalige woonvoorziening of tijdens dagbesteding worden verleend.

Maatregelen uit de Wet BOPZ, zoals de “geen wil, geen bezwaar”-regeling, rechterlijke machtiging en inbewaringstelling, zijn overgeheveld naar de Wzd. Verder kan onvrijwillige zorg in bepaalde omstandigheden nog steeds nodig zijn. Zorgverleners kunnen deze beslissing zelfstandig nemen, maar moeten wel de juiste stappen volgen, deskundigen inschakelen en hun handelen documenteren.

De wet bepaalt dat zorg zo vrijwillig mogelijk moet worden aangeboden. De zorgverlener moet er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de zorg vrijwillig is. Een tijdelijke, onvrijwillige zorgverlening kan alleen onder bepaalde voorwaarden worden toegestaan en alleen als er een aanzienlijk risico bestaat op ‘ernstig nadeel’ voor de cliënt (of de vertegenwoordiger).

Alleen vrijwillige zorg, tenzij het niet anders kan

Wet zorg en dwang richt zich op “Nee, tenzij”. Om ouderen met dementie en mensen met een verstandelijke beperking de beste zorg te bieden, is een vrijwillige aanpak sterk aan te bevelen. In sommige gevallen kunnen mensen met dementie of een verstandelijke beperking niet beoordelen wat voor henzelf het beste is. Zorgverleners helpen hen dan bij het maken van die keuzes. De Wet zorg en dwang bepaalt dat onvrijwillige zorg niet wordt toegepast tenzij de andere optie niet beschikbaar is.

Alle instellingen moeten zich aan de wet houden

De WZD geldt voor zorginstellingen, pensions, logeerhuizen en kleine woonvormen.

De Wzd is niet van toepassing op ouders die voor hun kinderen zorgen.

Opname in een zorginstelling

Het is op grond van de Wet zorg en dwang dat mensen met dementie en verstandelijke beperkingen die geen toestemming geven om te worden opgenomen, kunnen worden opgenomen. Rechtbanken beslissen of cliënten die zich verzetten tegen gedwongen opname, worden opgenomen.

Wat regelt de Wzd?

Regels op grond van de Wzd zijn onder meer:

Het vaststellen van situaties die onvrijwillige zorg en opname kunnen vereisen;
Onvrijwillige zorg besluitvorming;
Onvrijwillige zorg moet worden geëvalueerd als het zich voordoet.
Het recht van een cliënt op vertrouwelijkheid.

Onvrijwillige zorg wordt tijdens het besluitvormingsproces getoetst aan alternatieven. Onvrijwillige zorg mag alleen worden verleend als er geen andere mogelijkheden zijn.

Geldt de Wet zorg en dwang voor kinderen?

De relatie van de Wzd met de Jeugdwet

Er kunnen ook jeugdzorgmaatregelen worden ingezet, die soms als dwang kunnen worden ervaren. Het is een maatregel waarbij de cliënt nog een keuze heeft, waarbij druk wordt uitgeoefend. Een jeugdzorgaanbieder die gezinnen met licht verstandelijk gehandicapte kinderen bijstaat door middel van coaching, begeleiding en opvoedingsondersteuning kan tot deze categorie worden gerekend. Wzd-verplichtingen gelden niet voor deze zorgaanbieders. De WZD verplicht bijvoorbeeld niet tot het aanstellen van een zorgmanager of het opstellen van een zorgplan.

Wanneer iemand met een verstandelijke beperking onder dwangzorg ontvangt, is er sprake van onvrijwillige zorg. Zorgverleners moeten zich in dat geval houden aan de Wet zorg en dwang. In gesloten jeugdinstellingen geldt dit niet. Zorg en Dwang is in deze gevallen niet van toepassing.

Kan de WZD in tweede instantie worden toegepast op cliënten met een verstandelijke beperking?

Een WZD is van toepassing als een arts heeft vastgesteld dat de cliënt een psychische aandoening of een verstandelijke beperking heeft. Onvrijwillige zorg wordt overwogen of toegepast omdat zijn gedrag ernstig nadelig is als gevolg van zijn geestesziekte of verstandelijke beperking (artikel 10 lid 2 Wzd).

Personen hebben geen zorg nodig als zij aan iets anders lijden. Personen met een verstandelijke en zintuiglijke handicap worden meestal behandeld in instellingen voor mensen met een zintuiglijke handicap. Wanneer onvrijwillige zorg nodig is, valt dit onder de Wzd als er een verband is tussen gedrag, verstandelijke beperking en ernstige achterstand. Alleen via het locatieregister kunnen aanbieders onvrijwillige zorg verlenen.

De Wvggz is niet van toepassing als het primair gaat om een aandoening waarop deze van toepassing is en het gedrag of ernstige schade veroorzaakt.

Het ondersteuningsplan en de Wzd

Een ondersteuningsplan wordt zo snel mogelijk na aanvang van de zorg opgesteld, maar uiterlijk zes weken daarna. De Wet zorg en dwang verplicht professionele zorgverleners een zorgplan te ontwikkelen voor personen met een verstandelijke beperking.

In het zorgplan worden zo veel mogelijk wensen van de cliënt verwerkt. Of de verantwoordelijke voor de zorg van de cliënt deelt zijn vertegenwoordiger en de cliënt schriftelijk mee waarom dat niet kan.

De zorgverantwoordelijke en de cliënt bespreken het ondersteuningsplan

U kunt de maatregelen opnemen in het ondersteuningsplan als de cliënt of zijn vertegenwoordiger ermee instemt. Als de cliënt of zijn vertegenwoordiger het niet eens is met de zorg die in het ondersteuningsplan staat beschreven? Na vrijwillige zorg volgt een onvrijwillig zorgplan met bijbehorende registratie.

Stappenplan

Wat moet je regelen om te mogen starten als zzp’er in de zorg? Van Wtza meldplicht tot KvK inschrijving en verzekeringen.

Wat zijn de voordelen?

Meer zelfstandigheid, meer inkomen en minder stress. Zzp’er in de zorg worden levert zorgmedewerkers veel op.