De zorgsector wordt al langere tijd als problematisch gezien als het op zzp’ers aankomt. Zelfstandigheid zou onder druk staan vanwege zorgplannen, kwaliteitsnormen, beroepsstandaarden, zorgwetgeving en protocollen. Een recente uitspraak van de Rechtbank Limburg laat zien dat die redenering niet gevolgd wordt. Professionele normen die bepalen hoe goede zorg moet worden verleend, zijn iets anders dan instructies van een opdrachtgever. Daardoor kan er juist binnen de zorgsector ruimte bestaan om zonder werkgeversgezag te werken.
Rechter: protocollen betekenen nog geen ‘gezag’
De juridische specialisten van Dirkzwager schrijven over de recente uitspraak van de Rechtbank Limburg. Het advocatenkantoor legt vooral de nadruk op de hardnekkige aanname over schijnzelfstandigheid in de zorg. Zorgprofessionals zouden nauwelijks zelfstandig kunnen werken omdat zorg verlenen onderdeel is van de reguliere organisatie.
Volgens Dirkzwager is die redenering te kort door de bocht. Dat een zzp’er op dezelfde locatie werkt en vergelijkbare werkzaamheden uitvoert als medewerkers in loondienst, betekent niet dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. Dat heeft alles te maken met de aard van het werk, zo blijkt. In de Limburgse zaak moest de zorgprofessional zich houden aan landelijke eisen en waren er geen afzonderlijke regels, aanwijzingen of instructies van de opdrachtgever van toepassing.
De rechter: “Dit duidt op een grote mate van autonomie en het ontbreken van een gezagsverhouding”.
Overheidscampagne: protocollen zijn een argument vóór gezag
De overheidscampagne op www.hetjuistecontract.nl informeert opdrachtgevers in de zorg van het tegenovergestelde als deze rechterlijke uitspraak laat zien.
In een voorbeeld over de zorgsector lezen we op de website van de overheid dat een zorgverlener werkt voor een ziekenhuis en zelf zijn tarief bepaalt en aansprakelijkheidsverzekeringen heeft. Om vervolgens te beschrijven dat omdat het ziekenhuis bepaalt welk werk wordt gedaan, werknemers hetzelfde werk verrichten en er “ook gelden strenge algemene protocollen/instructies” gelden, er sprake is van “werken onder gezag”.
De eindconclusie van het voorbeeld is: “NEE, er is sprake van een arbeidsovereenkomst.”
Landelijke professionele kaders onderstrepen autonomie
De rechter ziet een verschil tussen werkgeversgezag en professionele kaders. De overheid stelt dat professionele kaders aanleiding zijn tot werkgeversgezag.
Ondanks dat de zorgprofessional zich moest houden aan het zorgplan van de cliënt, de geldende beroepsstandaard en de landelijke wetgeving, was er geen gezag. Of zit het nog scherper? Omdát de zorgprofessional zich hoort te houden aan een zorgplan, de geldende beroepsstandaard en landelijke wetgeving zou je kunnen stellen dat er geen sprake is van gezag vanuit de zorgorganisatie zelf. Want volgens de rechter voerde de zzp’er in de zorg zijn werkzaamheden “zelfstandig en naar eigen inzicht” uit. Deze grote mate van professionele autonomie “duidt op … het ontbreken van een gezagsverhouding met Pergamijn (de opdrachtgever, red.).”
De regels die voortkomen uit het vak zijn dus niet hetzelfde zijn als instructies van een opdrachtgever. Dit is echter wel het centrale argument voor de aanname ‘schijnzelfstandigheid’ in de zorg van de Belastingdienst, de overheid en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
Twee jaar onnodige zzp stops verder
Juíst voor de zorgsector houdt de standaard verdenking van schijnzelfstandigheid geen stand. Vanwege de professionele autonomie die zorgprofessionals binnen én buiten dienstverband hebben. We schreven al eerder dat de zorgsector weinig gezag kent, omdat zorgprofessionals zich moeten verhouden tot landelijke normen, kaders en wetgeving.
Het zit dus heel anders met zelfstandig werken in de zorg, dan keer op keer wordt gesteld. Nee, schijnzelfstandigheid is geen gegeven. Protocollen, ingebed werk en het uitvoeren van dezelfde zorgtaken als werknemers doen, kan prima buiten dienstverband. Want ‘hoe’ het werk gaan wordt, heeft alles te maken met het vak zelf en niet met wat de werkgever ervan maakt.
De voortdurende aanname dat werken als zelfstandige in de zorg ‘moeilijk voor te stellen is’, blijkt juridisch dus niet houdbaar. Deze zienswijze is niet nieuw en was ook precies wat het Fiscaal Kompas ZZP Zorg jaren geleden al heeft uitgewerkt. Dit werd grotendeels genegeerd door de angst en onzekerheid die nog steeds wordt gezaaid door de Belastingdienst. Ook deze week kregen we weer een nieuw voorbeeld binnen. Dat is dezelfde Belastingdienst die niet meer wilde meewerken aan het Fiscaal Kader ZZP Zorg die de zaak precies beschreef, zoals de rechter nu bevestigd heeft.
We zijn dus twee jaar onnodige zzp stops verder.
