De Zelfstandigenwet wil bevestigd zien dat een zzp’er ondernemersrisico loopt. De 80 pagina’s van de Memorie van Toelichting leggen hiervoor de nadruk op een te behalen resultaat en zet daarmee het uurtje-factuurtje model onnodig onder druk. Want ook bij betaling per uur loopt een zzp’er reële ondernemersrisico’s. Waarom heeft de Zelfstandigenwet zoveel moeite met uurtje-factuurtje?
Voorbeeld A
Een zzp projectmanager neemt een klus aan voor zes maanden en spreekt een all-in projectprijs af van € 80.000. Als het project binnen vijf maanden klaar is, heeft hij financieel voordeel. Duurt het project zeven maanden dan is dat nadelig voor de projectleider. Dat heet ondernemersrisico.
Voorbeeld B
Een projectmanager neemt een klus aan voor zes maanden en spreekt een uurtarief af van € 100 per uur. Als de opdrachtgever ontevreden is over de projectleider dan geldt er een opzegtermijn van twee weken. Functioneert de projectleider naar behoren dan kan hij zes maanden factureren. Functioneert de projectleider niet, dan kan hij na een maand de klus weer kwijt zijn. Dat heet ondernemersrisico.
Zelfstandigenwet: ‘uurtje-factuurtje = weinig ondernemersrisico’?
In het wetsvoorstel Zelfstandigenwet wordt vereist dat de werkende voor eigen rekening en risico moet werken. Dit is één van de vier eisen van de werkrelatietoets en mede bepalend of een opdracht in de ‘veilige haven’ terecht komt. Soms valt werk in je voordeel uit als zzp’er en dat heet hier ‘economische baten’. Soms kan een klus in je nadeel uitwerken en dat heet ‘financieel risico’. Tot zover niets aan de hand. Maar dan pakken we de 80 pagina’s toelichting erbij op de wettekst.
De MvT op de concept Zelfstandigenwet stelt dat het ondernemersrisico niet goed opgaat als iemand gedurende een bepaalde periode werkzaamheden verricht tegen een vergoeding per uur. De redenering achter dat standpunt? Als ieder gewerkt uur wordt betaald, levert sneller werken geen financieel voordeel op en trager werken geen financieel nadeel. Daarmee wordt duidelijk dat de wetgever denkt dat uurtje-factuurtje te weinig ondernemersrisico met zich meebrengt. In de praktijk is dat niet zo.
Vier smaken ondernemersrisico
Welke smaken aan ondernemersrisico kennen zzp’ers in de praktijk?
Een zzp klus komt neer op: gedrag + resultaat + periode + tarief.
Hierdoor ontstaan vier vormen van ondernemersrisico.
- De prestatie van de werkende valt tegen en de opdrachtgever neemt vroegtijdig afscheid;
- Het resultaat wordt niet behaald en de zzp’er heeft meer tijd nodig;
- De opdracht eindigt eerder dan verwacht of wordt afgeschaald;
- De vergoeding blijkt onvoldoende te zijn voor de daadwerkelijke bestede tijd.
Het risico voor de zzp’er zit links- of rechtsom op het beëindigen of afschalen door de opdrachtgever en het risico dat een opdracht meer kost dan voorzien. De Memorie van Toelichting van de Zelfstandigenwet bespreekt vooral punt 2 en 4 en kijkt nauwelijks naar de risico’s 1 en 3. Terwijl die laatste twee heel reële ondernemersrisico’s zijn bij een model van ‘uurtje factuurtje’.
MvT: zes maanden 20 uur per week is onvoldoende ‘voor eigen rekening en risico’
De memorie van toelichting geeft het voorbeeld van een zelfstandige die zes maanden lang 20 uur per week wordt ingehuurd om in geval van drukte vaste medewerkers te ondersteunen. Omdat er geen concreet resultaat is afgesproken en sneller werken niet tot meer financieel voordeel leidt, concludeert het ministerie van SZW dat deze opdracht niet voldoet aan ‘werken voor eigen rekening en risico’.
Daarmee negeert de wetgever in dit voorbeeld de mogelijkheid dat de zzp’er binnen die zes maanden wordt afgezegd. Dat de zelfstandige na drie weken zijn opdracht kan verliezen, minder uren kan krijgen of onverwacht zonder omzet kan komen te zitten, blijft in dit voorbeeld buiten beeld. Uurtje-factuurtje kent ook ondernemersrisico, alleen in andere vormen dan redeneren naar een bepaald resultaat.
Uurtje-factuurtje als lopend vuurtje
Vervolgens gaat het ‘uurtje-factuurtje’ fenomeen in de eerste reacties op de Zelfstandigenwet steeds meer de hoofdrol opeisen. BOVIB-directeur Bart Smals noemt bij Zipconomy de voorwaarden rondom urenvergoeding een van zijn ‘ernstige zorgen’ en waarschuwt dat een resultaatverplichting niet past bij de manier waarop veel zzp’ers werken. Zelfs een juridisch platform zoals Recht.nl stelt dat “er sprake moet zijn van … een resultaatverplichting” binnen de Zelfstandigenwet. Dat is niet het geval.
Brancheorganisatie SoloPartners voor zzp’ers in de zorg stelt het nog scherper. Als een zzp’er gedurende een bepaalde periode uitsluitend per gewerkt uur wordt betaald, haalt hij volgens SoloPartners het criterium ‘eigen rekening en risico’ niet. Dus blijft de veilige haven buiten bereik. Daar zet de organisatie een vaste prijs voor een concreet resultaat tegenover; een constructie die op dit onderdeel wel zou voldoen. Zo ontstaat ook hier al snel de indruk dat uurtje-factuurtje zelf het probleem is.
Creëert de MvT een nieuwe dominante eis?
Niet de wettekst zelf, maar de MvT maakt het ondernemersrisico te smal. Het is onnodig en onlogisch om ‘resultaatverantwoordelijkheid’ zo zwaar te laten wegen. Al langer legt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid veel nadruk op het behalen van ‘resultaat’ tijdens een opdracht. De jurisprudentie maakt dat strikte onderscheid tussen uurtje-factuur en resultaatverplichting echter niet. De wettekst van de Zelfstandigenwet ook niet, alleen de toelichting op de wettekst doet dat.
Een kernvraag van de Zelfstandigenwet is hoeveel zelfstandigheid de zzp’er heeft. De manier waarop de zzp’er betaald wordt is een relevante aanwijzing, maar groeit nu uit tot een eis die de sfeer over de Zelfstandigenwet gaat bepalen. De Zelfstandigenwet verbiedt uurtje factuurtje helemaal niet, maar verlangt wel dat een zzp’er voordeel en nadeel kan halen uit een opdracht. Dat kan bij uurtje-factuurtje prima, want ook daar wordt ondernemersrisico gelopen. Dat is geen verrassing, mits je praktische ervaring hebt met ondernemerschap.
Alles wat je aandacht geeft, groeit. Dat geldt ook voor ‘uurtje-factuurtje’ binnen de toelichting op de wettekst. Laat de discussie over hoe een opdracht zelfstandig kan worden uitgevoerd niet teveel gaan over hoe die opdracht precies wordt afgerekend. Het leidt af van de bedoeling van de Zelfstandigenwet: opdrachtgevers en zelfstandigen duidelijke spelregels geven zodat vooraf helder wordt hoe je buiten dienstverband kunt blijven.
Wil je reageren op de Zelfstandigenwet? De internetconsultatie staat open tot 29 oktober.
